Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 maja 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.; dalej: k.k.w.) w związku z art. 437 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.) w związku z art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. w zakresie, w jakim „umożliwia umorzenie postępowania wykonawczego w sprawie złożonej przez [s]karżącego skargi na decyzję [d]yrektora [z]akładu [k]arnego z powodu zmiany jednostki penitencjarnej tj. przeniesienia [s]karżącego do innej jednostki penitencjarnej niż jednostka, w której zapadła niekorzystna decyzja [d]yrektora [z]akładu [k]arnego tj. bez jej merytorycznego rozpoznania” z uwagi na ograniczenie prawa do sądu, uzupełnionego o prawo do zaskarżania orzeczeń, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2, w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z 7 listopada 2023 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny, nawiązując do pisma skarżącego z 2 maja 2023 r., w którym wskazał on, że został pozbawiony,,prawa do sądu, gdyż z uwagi na umorzenie postępowania nie została merytorycznie rozpoznana jego skarga” na decyzję dyrektora zakładu karnego, natomiast gdyby skarga okazała się zasadna, to,,mógłby dochodzić swoich roszczeń w oparciu o art. 77 Konstytucji”, uznał, że skarżący nie sformułował jakichkolwiek zarzutów w stosunku do kwestionowanych w skardze przepisów. Zaznaczył ponadto, że określony przez skarżącego przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego, wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotem postępowania przed Trybunałem w trybie skargi konstytucyjnej nie mogą być bowiem akty stosowania prawa, a Trybunał nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej – jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami. Mając na uwadze powyższe, Trybunał stwierdził, że skarżący nie usunął braków formalnych wniesionej skargi w zakresie wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK.
W piśmie z 21 listopada 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 7 listopada 2023 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: „1) naruszenie przepisów postępowania: art. 53 ust. 1 pkt. 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 3 [u.o.t.p.TK] poprzez uznanie, że braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały uzupełnion[e], w sytuacji gdy zarówno treść skargi konstytucyjnej jak i pisma zawierającego uzupełnienie skargi jednoznacznie wskazywały na to jakie prawa i wolności [k]onstytucyjne zostały naruszone, w jaki sposób i dlaczego, a zatem zgromadzone w sprawie dokumenty jednoznacznie wskazywały na uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, co umożliwiało Trybunałowi Konstytucyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi” (s. 2 zażalenia); 2) naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 79 ust. 1 Konstytucji przez uznanie, że,,przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego gdyż dotyczy on aktu stosowania prawa, podczas gdy [s]karżący w treści skargi konstytucyjnej wskazał na przepis, który narusza jego [k]onstytucyjne prawa i wolności tj. m. in. prawo do sądu”(s. 2 zażalenia).
W uzasadnieniu zażalenia skarżący argumentuje, że „brak uzupełnienia braków formalnych to sytuacja, w której w treści skargi nie byłoby w ogóle wskazane, dlaczego w opinii [s]karżącego jego prawa i wolności zostały naruszone, a także sytuacja w której odpowiedź na wezwanie Trybunału nie zostałaby sporządzona” (s. 4 zażalenia).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK).
Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że analizowane są przede wszystkim zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń i ocen przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Trybunał w obecnym składzie przypomina, że nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu uwarunkowane jest dochowaniem wymogów formalnych przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 u.o.t.p.TK. Określają one konieczne elementy, które musi obejmować skarga konstytucyjna. Ich brak uzasadnia wydanie zarządzenia wzywającego do ich usunięcia. Na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – jeżeli braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie – Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu.
- 2.1. Uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu powinno opierać się na przedstawieniu w skardze konstytucyjnej takiej argumentacji, która doprowadzi do obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania jego konstytucyjności. Trybunał jest natomiast związany granicami skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy (zob. np. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28).
Uzasadnienie rozpatrywanej skargi konstytucyjnej zostało uznane przez sędziego TK za niespełniające przesłanek przewidzianych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Mimo wezwania w trybie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, skarżący nie przedstawił argumentów na potwierdzenie postawionego w skardze zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z Konstytucją. W złożonym do akt piśmie procesowym z 2 maja 2023 r. naruszenie przysługujących mu praw ponownie powiązał z faktem umorzenia postępowania wykonawczego zainicjowanego wniesieniem przez niego skargi na decyzję dyrektora Zakładu Karnego w C. z 13 października 2021 r. o niewyrażeniu zgody na przeglądanie materiałów znajdujących się na dysku twardym laptopa skazanego.
Biorąc pod uwagę fakt, że ani w skardze konstytucyjnej, ani w piśmie mającym usunąć jej braki formalne, skarżący nie podjął próby wykazania związku między treścią przedmiotu skargi a naruszeniem jego konstytucyjnych praw podmiotowych, za prawidłowe należy uznać zawarte w zaskarżonym postanowieniu ustalenie Trybunału, że skarżący nie usunął braku formalnego skargi konstytucyjnej w zakresie uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów.
2.2. Należy stwierdzić, w konsekwencji, że zaprezentowana we wniesionej skardze metoda określenia sposobu naruszenia przysługujących skarżącemu wolności konstytucyjnych czyni z niej w istocie skargę na stosowanie prawa. Skarżący upatruje bowiem naruszenia wskazanych w skardze praw z przyjęciem przez sąd (przewodniczącego), że okoliczności faktyczne jego sprawy (przetransportowanie skarżącego, odbywającego karę pozbawienia wolności, z Zakładu Karnego w C. do Zakładu Karnego w R.) uzasadniały umorzenie postępowania wykonawczego – w sprawie wszczętej jego skargą na decyzję dyrektora Zakładu Karnego w C. Skarżący wiąże zatem naruszenie swoich wolności konstytucyjnych ze sferą stosowania prawa. Trafnie zatem Trybunał Konstytucyjny uznał tak sformułowany w zaskarżonym postanowieniu zarzut za niepodlegający rozpoznaniu w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny postanowił, jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 7 listopada 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. w sprawie zgodności:
art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.; dalej: k.k.w.) w związku z art. 437 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej:
k.p.k.) w związku z art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. w zakresie, w jakim „umożliwia umorzenie postępowania wykonawczego w sprawie złożonej przez [s]karżącego skargi na decyzję [d]yrektora [z]akładu [k]arnego z powodu zmiany jednostki penitencjarnej tj. przeniesienia [s]karżącego do innej jednostki penitencjarnej niż jednostka, w której zapadła niekorzystna decyzja [d]yrektora [z]akładu [k]arnego tj. bez jej merytorycznego rozpoznania”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 maja 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Dyrektor Zakładu Karnego w C. decyzją z 13 października 2021 r. umożliwił skazanemu zapoznanie się z materiałami zgromadzonymi na dyskach twardych skazanego poprzez podłączenie ich do sprzętu służbowego Służby Więziennej, nie wyraził jednak zgody na przeglądanie materiałów znajdujących się na dysku twardym laptopa skazanego.
Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję Sąd Okręgowy w B. IV Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych postanowieniem z 14 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]) uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie wykonawcze w sprawie skarżącego. Sąd stwierdził bezprzedmiotowość procedowania z uwagi na przetransportowanie skarżącego z Zakładu Karnego w C. do Zakładu Karnego w R. Wskazał, że skarżący ma prawo złożyć kolejny wniosek w przedmiotowej sprawie, jednak pismo powinien skierować do dyrektora jednostki penitencjarnej, w której przebywa.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 5 lipca 2022 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej; 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem (wraz z czterema kopiami): a) decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w C. z 13 października 2021 r., b) orzeczenia Sądu Rejonowego w R. o ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie z 2 sierpnia 2022 r. (data nadania).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 4 stycznia 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie pełnomocnictwa substytucyjnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, wskazującego sprawę, w związku z którą złożono skargę konstytucyjną; 2) podanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Skarżący odpowiedział na wezwanie w piśmie z 17 stycznia 2023 r. (data nadania).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 18 kwietnia 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) dokładne wyjaśnienie, w jaki sposób zaskarżone przepisy w zakresie określonym w skardze konstytucyjnej, stanowiąc podstawę postanowienia Sądu Okręgowego w B. IV Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych z 14 grudnia 2021 r.(sygn. akt […]), doprowadziły do naruszenia wolności lub praw, wynikających ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji; 2) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów z konstytucyjnymi prawami lub wolnościami skarżącego, wskazanymi w skardze jako wzorce kontroli, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Skarżący ustosunkował się do wezwania w piśmie z 2 maja 2023 r. (data nadania).
Zdaniem skarżącego został on pozbawiony prawa do sądu poprzez brak rozpoznania merytorycznego jego skargi na decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w C. z 13 października 2021 r. i umorzenie postępowania wykonawczego z uwagi na zmianę miejsca pobytu skarżącego.
W jego przekonaniu „[u]znanie, że takie postępowanie jest zasadne prowadziłoby do sytuacji, w której osadzeni byliby nagminnie przetransportowywani do innych jednostek penitencjarnych, w momencie złożenia skargi na decyzję dyrektora, co uniemożliwiłoby im korzystanie z przysługujących im na gruncie konstytucji uprawnień” (s. 2 pisma). Skarżący podniósł, że „gdyby skarga na decyzję dyrektora okazała się zasadna to (…) mógłby dochodzić swoich roszczeń w oparciu o art. 77 Konstytucji” (s. 2 pisma).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
2. Jeżeli skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK).
W niniejszej sprawie sędzia Trybunału uznał, że wniesiona skarga nie spełnia m.in. wymogu formalnego określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, w związku z czym zarządzeniem z 18 kwietnia 2023 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych.
Jednocześnie pouczył go, że w przypadku ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W piśmie z 2 maja 2023 r. skarżący wskazał, że został pozbawiony „prawa do sądu, gdyż z uwagi na umorzenie postępowania nie została merytorycznie rozpoznana jego skarga” na decyzję dyrektora zakładu karnego, natomiast gdyby skarga okazała się zasadna to „mógłby dochodzić swoich roszczeń w oparciu o art. 77 Konstytucji” (s. 2 pisma). Jednocześnie skarżący nie sformułował jakichkolwiek zarzutów w stosunku do kwestionowanych w skardze: art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.; dalej: k.k.w.) w związku z art. 437 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k.) w związku z art. 624 § 1 k.p.k. w związku z art. 1 § 2 k.k.w. Mając to na uwadze Trybunał Konstytucyjny uznaje, że skarżący nie usunął braków formalnych wniesionej skargi w zakresie wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, stanowi podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Na marginesie Trybunał wskazuje, że określony przez skarżącego przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego, wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w trybie skargi konstytucyjnej nie mogą być bowiem akty stosowania prawa, a Trybunał nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej.
Trybunał Konstytucyjny jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami.
POUCZENIE 15
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.