Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 lipca 2019 r. (data nadania), T.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego:
- 1. Decyzją z 19 kwietnia 2016 r. (znak: […]), wydaną na wniosek skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) przyznał mu emeryturę kapitałową w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. ZUS obliczył wysokość świadczenia na podstawie art. 26 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.; dalej ustawa emerytalna), zaś – na podstawie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – pomniejszył podstawę obliczenia świadczenia o kwotę stanowiącą sumę emerytur pobranych przez skarżącego od 2010 r., tj. od chwili uzyskania przez niego prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Jednocześnie zawiesił wypłatę emerytury kapitałowej, ponieważ jej wysokość była niższa (mniej korzystna) niż emerytura dotychczas wypłacana skarżącemu.
Od powyższej decyzji skarżący odwołał się do Sądu Okręgowego w K. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z 23 lutego 2017 r. (sygn. akt […]) oddalił żądanie skarżącego o jej zmianę poprzez nakazanie obliczenia należnego mu świadczenia bez uwzględniania sumy emerytur pobranych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości występując z zarzutem, że został on wydany z naruszeniem przepisów prawa z uwagi na błędną wykładnię art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Dodatkowo podniósł, że nie uwzględniono okoliczności, iż zmiana brzmienia tego przepisu, obowiązująca od 1 stycznia 2013 r., w zakresie, w jakim od emerytury z wieku powszechnego odliczane są kwoty pobranej wcześniejszej emerytury, nie może odnosić się do osób, które w dacie zmiany pobierały świadczenie emerytalne – byłoby to bowiem naruszenie zasady ochrony praw nabytych i zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Wyrokiem z 6 marca 2019 r. (sygn. akt […]), Sąd Apelacyjny w K. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (dalej Sąd Apelacyjny), oddalając apelację skarżącego, podzielił interpretację art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej dokonaną przez Sąd Okręgowy. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że wprawdzie prawo do emerytury powstaje z mocy prawa z dniem spełnienia wszystkich przesłanek wymaganych do jego nabycia, jednak niezbędne jest także potwierdzenie tego prawa w celu uruchomienia wypłaty ustalonego świadczenia w określonej wysokości. Wymaga to jednak złożenia stosownego wniosku, podlegającego rozpoznaniu w obowiązującym stanie prawnym.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że prawem nabytym jest prawo do emerytury po spełnieniu warunków ustawowych, a nie prawo do emerytury w określonej wysokości, która może być ustalona dopiero wtedy, gdy ubezpieczony wystąpi z wnioskiem o wypłatę tego świadczenia.
Sąd podniósł także, że „ochronie konstytucyjnej podlega nabyte niezrealizowane prawo do emerytury (obejmujące warunki nabycia tego prawa, tj. wiek, staż itp.) od momentu jego nabycia z mocy prawa, natomiast prawo do emerytury w określonej wysokości powstaje dopiero w momencie ustalenia tej wysokości w związku z wystąpieniem przez uprawnionego ze stosownym wnioskiem”.
2. Skarżący wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną kwestionując zgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim „dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 32 ustawy”, z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Podniósł zarzut, że zaskarżony przepis narusza jego konstytucyjne prawa i wolności oraz zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz prawo do konstytucyjnie zagwarantowanego zabezpieczenia społecznego w zakresie, w jakim odnosi się do osób, które prawo do wcześniejszej emerytury nabyły przed 1 stycznia 2013 r., tj. przed dniem wejścia w życie kwestionowanej regulacji.
3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2019 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi m.in. przez wyjaśnienie, w jaki sposób kwestionowany przepis narusza przysługujące mu prawa lub wolności wynikające z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Skarżący odniósł się do zarządzenia pismem z 15 stycznia 2020 r. (data nadania).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, którego celem jest wyeliminowanie spraw niemogących podlegać rozstrzygnięciu merytorycznemu. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK.
- 2. W ocenie Trybunału, skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania do merytorycznego rozpoznania.
- 2.1. Skargę sporządził adwokat upoważniony przez skarżącego na mocy przedłożonego Trybunałowi pełnomocnictwa szczególnego.
- 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od wyroku Sądu Apelacyjnego w K. III Wydział Prawa i Ubezpieczeń Społecznych z 6 marca 2019 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. Dołączył do skargi rozstrzygnięcia potwierdzające wyczerpanie przysługującej mu drogi prawnej oraz poinformował, że nie wniósł nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
- 2.3. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, dochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, bowiem powyższe orzeczenie, wraz z uzasadnieniem, zostało doręczone skarżącemu 10 kwietnia 2019 r., zaś skarga konstytucyjna wniesiona została do Trybunału Konstytucyjnego 9 lipca 2019 r. (data nadania). Udokumentowano też datę doręczenia powyższego rozstrzygnięcia, które wskazano jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
- 2.4. Przedstawiono stan faktyczny sprawy i prawidłowo określono przedmiot kontroli, bowiem zakwestionowany w skardze przepis był podstawą prawną orzeczeń w sprawie, na tle której skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną.
- 3. Zakwestionowanemu w skardze konstytucyjnej przepisowi ustawy emerytalnej skarżący zarzuca niezgodność z art. 67 ust 1 w związku z art. 2 Konstytucji przez naruszenie przysługującego mu konstytucyjnego prawa podmiotowego do emerytury, ustalonego według zasad zgodnych nie tylko z obowiązującymi przepisami, ale także z zasadami konstytucyjnymi o charakterze ogólnym. Skarżący stoi na stanowisku, że na gwarantowane konstytucyjnie prawo do emerytury składa się prawo do uzyskania świadczenia pieniężnego, którego wysokość zależy m.in. od stażu pracy i osiąganych zarobków. Skarżący wyraża także pogląd, że wprowadzenie zaskarżonej regulacji, która obowiązywała w dniu wydania decyzji emerytalnej ZUS, ale nie obowiązywała w chwili przejścia przez skarżącego na wcześniejszą emeryturę, naruszyło konstytucyjne prawo podmiotowe skarżącego do emerytury. W ocenie Trybunału, adekwatność wskazanych w skardze wzorców kontroli oraz trafność argumentów skarżącego w zakresie wywiedzenia i ewentualnego naruszenia jego prawa podmiotowego na gruncie art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji winny być ocenione w merytorycznym rozpoznaniu sprawy. Według przepisów u.o.t.p.TK, rozstrzyganie w tym zakresie wykracza bowiem poza ramy rozpoznania wstępnego skargi.
- 4. W związku z powyższym, a także zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego zarzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.