Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 maja 2022 r. (data nadania) A.E. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z 26 października 2015 r. (sygn. akt […]) zarządził kontrolę operacyjną wobec A.S. W oparciu o materiał dowodowy uzyskany w wyniku jej przeprowadzenia skarżącemu został przedstawiony zarzut popełnienia czynu stypizowanego w art. 18 § 3 w związku z art. 264 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, ze zm.).
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Zastępca Przewodniczącej Wydziału XII Karnego Sądu Okręgowego w W. zarządzeniem z 27 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]) odmówił przyjęcia tego zażalenia do rozpoznania, uznawszy, że skarżący nie ma legitymacji do jego wniesienia. Skarżący złożył zażalenie na powyższe zarządzenie, które Sąd Apelacyjny w W. utrzymał w mocy postanowieniem z 9 lutego 2022 r. (sygn. akt […]).
2. Zarządzeniem z 5 lipca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 14 lipca 2022 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego, na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 26 października 2015 r. (sygn. akt […]). W piśmie procesowym z 21 lipca 2022 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zarządzenia.
Zarządzeniem z 18 maja 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 25 maja 2023 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie adresu zamieszkania skarżącego; 2) wyjaśnienie, w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zakwestionowany art. 27 ust. 11a ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. Nr 74 poz. 676, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie przyznaje osobie, wobec której stosowana była kontrola operacyjna, (…) prawa wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w przedmiocie stosowania tej kontroli”, narusza powołane w petitum skargi konstytucyjnej wolności lub prawa skarżącego. Skarżący odpowiedział na wezwanie w piśmie z 1 czerwca 2023 r.
3. Zdaniem skarżącego zakwestionowany przepis uniemożliwił mu wniesienie zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 26 października 2015 r. (sygn. akt […]) w przedmiocie zarządzenia kontroli operacyjnej wobec A.S., w wyniku której pozyskano materiały będące podstawą przedstawienia skarżącemu zarzutu w sprawie karnej. W przekonaniu skarżącego skutkowało to naruszeniem jego prawa do zaskarżania orzeczeń, prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez sąd oraz zamknięciem mu drogi do dochodzenia naruszonych praw. Zaistniała sytuacja godzi, w jego ocenie, w zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego (respektowanie tej zasady umożliwiłoby rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem zasad rzetelnego postępowania, a w szczególności pozwoliłoby osobie pokrzywdzonej ingerencją władzy publicznej na przedstawienie własnego stanowiska w zakresie zasadności, celowości i legalności stosowania, a następnie wykorzystania podsłuchów wobec niej), narusza zasadę proporcjonalności (ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób, natomiast definitywne pozbawienie osoby podsłuchiwanej prawa do skontrolowania decyzji w przedmiocie podsłuchów nie spełnia żadnej z tych przesłanek), a także zasadę demokratycznego państwa prawnego (w demokratycznym państwie prawnym istnieją mechanizmy umożliwiające sprawowanie kontroli nad władczymi działaniami państwa ingerującymi w podstawowe prawa i wolności jednostki, w celu przeciwdziałania arbitralności tych działań i powszechnemu stosowaniu inwigilacji jednostek).
Naruszenie prawa do zaskarżenia orzeczenia w przedmiocie kontroli operacyjnej skarżący łączy ponadto z naruszeniem zasady równości wobec prawa, wskazując, że w treści kwestionowanego przepisu występuje pominięcie prawodawcze. Podnosi, że prawo do zaskarżenia decyzji w przedmiocie kontroli operacyjnej przysługuje wyłącznie jednemu z podmiotów zainteresowanych treścią rozstrzygnięcia, tj. Szefowi ABW lub Prokuratorowi Generalnemu, natomiast nie zostało przewidziane dla osoby, której prawo do poszanowania życia prywatnego jest w drodze kontroli naruszane. Zwraca ponadto uwagę, że osoby, wobec których jako podstawę zastosowania kontroli rozmów telefonicznych wskazano art. 237 § 1 lub § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k.) mogą – na podstawie art. 240 w związku z art. 459 § 3 k.p.k. – zaskarżyć postanowienie sądu, natomiast osobom poddanym kontroli operacyjnej na podstawie ustawy o ABW i AW uprawnienie takie nie przysługuje.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
- 2. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż:
11 – została sporządzona przez umocowanego adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK);
12 – wyczerpano przysługującą skarżącemu drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z 9 lutego 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego), wskazane jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest prawomocne i nie przysługują od niego zwykłe środki zaskarżenia (art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK);
13 – dochowany został przepisany, trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), albowiem odpis postanowienia Sądu Apelacyjnego został doręczony skarżącemu 14 lutego 2022 r. (co udokumentowano zgodnie z wymogiem przewidzianym w art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK), a skarga została wniesiona do Trybunału 13 maja 2022 r.;
14 – określono przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK);
15 – wskazano, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób, zdaniem skarżącego, zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK);
16 – przedstawiono uzasadnienie sformułowanych zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) oraz stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK).
3. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.