Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 czerwca 2024 r. (data nadania), M.P. (dalej: skarżąca) – radca prawny w imieniu własnym – wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia w oparciu o następujący stan faktyczny.
Postanowieniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z 21 lutego 2024 r. (sygn. akt […]) nie uwzględniono wniosku skarżącej o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów składu orzekającego.
Powyższe postanowienie skarżąca wskazała jako orzeczenie ostateczne w niniejszej sprawie. Zostało jej doręczone 7 marca 2024 r. 4
Zdaniem skarżącej niezgodny ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest brak możliwości zaskarżenia postanowienia sądu I instancji w przedmiocie wyłączenia sędziego. Podkreśliła ona, że jest to zawężające pominięcie ustawodawcze, prowadzące do naruszenia nie tylko prawa do sądu, ale także prawa do zaskarżalności orzeczeń sądu. Nadto kwestionowana regulacja godzi, w jej ocenie, w zakaz zamykania drogi sądowej. W konkluzji wskazała dodatkowo na naruszenie zasady rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych.
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 lipca 2024 r. (doręczonym skarżącej 10 lipca 2024 r.), skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi przez doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej oraz poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia, pod rygorem ujemnych skutków procesowych.
W piśmie z 17 lipca 2024 r. (data nadania) skarżąca wykonała powyższe zarządzenie oświadczając, że nie wniosła ani zażalenia na wskazane w skardze postanowienie ostateczne, ani żadnego nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
2. Analizując przedmiotową skargę Trybunał miał na uwadze treść art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, który stanowi, że skarga konstytucyjna może być wniesiona w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia w sprawie.
Wypełniając obowiązek wskazania i załączenia do skargi rozstrzygnięcia wydanego na podstawie zakwestionowanego aktu normatywnego, skarżąca przedstawiła postanowienia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego z 21 lutego 2024 r. (sygn. akt […]). Trybunał ustalił z urzędu, że orzeczenie to zostało doręczone skarżącej 7 marca 2024 r. Nadto datę doręczenia ustalono na podstawie złożonej do akt kopii koperty zawierającej numer nadania przesyłki.
Termin do wniesienia skargi konstytucyjnej należy liczyć od dnia doręczenia skarżącej ostatecznego rozstrzygnięcia, czyli w analizowanej sprawie od 7 marca 2024 r. Rozpatrywana skarga została natomiast nadana w urzędzie pocztowym 10 czerwca 2024 r., a więc po upływie określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK terminu. Okoliczność ta jest samoistną podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK).
3. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji, w skardze konstytucyjnej można kwestionować jedynie przepisy, które były podstawą ostatecznego orzeczenia o określonych konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego. Dopuszczalność złożenia skargi jest więc bezpośrednio uzależniona od tego, czy w stanie faktycznym sprawy skarżącej występuje określona w tym przepisie korelacja między ostatecznym orzeczeniem, naruszonymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami oraz zaskarżonymi przepisami. Obowiązek wskazania właściwego rozstrzygnięcia oraz określenia zakresu zaskarżenia (przedmiotu i wzorców kontroli) spełniających powyższe wymogi ciąży przy tym na skarżącym (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK).
W niniejszej sprawie, jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarżąca wskazała postanowienie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z 21 lutego 2024 r. (sygn. akt […]) o nieuwzględnieniu wniosku o wyłączenie sędziego. W orzeczeniu tym, jako normę zastosowaną przez sąd wskazano m.in. art. 41 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k.) oraz 74 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499). Podstawy wskazanego postanowienia nie stanowił natomiast art. 459 § 1 i § 2 k.p.k.
Skarżąca zakwestionowała natomiast art. 41 § 1 w związku z art. 459 § 1 i § 2 k.p.k. w związku z art. 74 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499; dalej: ustawa o radcach prawnych) ze względu na brak unormowań, przewidujących zażalenie na postanowienie sądu w przedmiocie wyłączenia sędziego, w szczególności nieuwzględniających takiego wniosku. Zarówno ze wskazanego w skardze przedmiotu kontroli, jak i z prezentowanych w niej argumentów wynika wyraźnie, że – zdaniem skarżącej – w analizowanym wypadku konieczna jest dwuinstancyjna sądowa kontrola wymienionych rozstrzygnięć.
Jak wynika z akt niniejszego postępowania, skarżąca nie wniosła żadnych środków odwoławczych od postanowienia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego, a zatem zarzut niekonstytucyjności art. 41 § 1 w związku z art. 459 § 1 i 2 k.p.k. (w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność zaskarżenia zażaleniem postanowienia o nie uwzględnieniu wniosku o wyłączenie sędziego) nie znajduje uzasadnienia w treści ostatecznego orzeczenia. Tym samym niniejsza skarga konstytucyjna ma charakter abstrakcyjny. W sprawie zakończonej postanowieniem Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego nie doszło bowiem do zastosowania w stosunku do skarżącej kwestionowanej normy prawnej i naruszenia jej praw konstytucyjnych w sposób wskazany w skardze. Podkreślić należy, że rezygnując z wniesienia zażalenia na postanowienie sądu I instancji skarżąca pozbawiła się legitymacji do zainicjowania kontroli konstytucyjnej kwestionowanych przepisów.
Dodatkowo Trybunał ma na uwadze, że postanowienie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego nie zawierało żadnego rozstrzygnięcia (ani pozytywnego, ani negatywnego) co do prawa skarżącej do dalszej sądowej kontroli postanowienia sądu o utrzymaniu w mocy postanowienia sądu o nieuwzględnieniu wniosku o wyłączenie sędziego. Uzasadnienie tego orzeczenia wskazuje, że przedmiotem oceny sądu w tej sprawie była wyłącznie merytoryczna zasadność wniosku o wyłączenie sędziego. Pouczenie znajdujące się na końcu orzeczenia, informujące o tym, że skarżącej nie przysługuje żaden środek odwoławczy nie ma charakteru rozstrzygnięcia na temat przysługujących skarżącej praw.
Z tych względów, zdaniem Trybunału, skarga nie spełniła wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, co w odniesieniu do powołanego przepisu stanowi samoistną podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
4. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że skarżąca musi nie tylko uprawdopodobnić naruszenie wskazanych w skardze konstytucyjnej wolności lub praw ale także wykazać, że źródłem ich naruszenia jest normatywna treść kwestionowanych przepisów.
Z tego względu w części, w jakiej skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 74 1 ustawy o radcach prawnych skarga nie spełnia przesłanek nadania jej dalszego biegu, ponieważ wskazany przepis stanowi odesłanie do stosowania przepisów kodeksu postępowania karnego podczas prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, zatem nie dotyczy on bezpośrednio kwestionowanej regulacji obejmującej brak możliwości zaskarżenia postanowienia sądu I instancji w przedmiocie wyłączenia sędziego.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.