Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 maja 2017 r. M.J. (dalej: skarżący) wniósł o zbadanie zgodności art. 36 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) z art. 190 ust. 5 w związku z art. 45 ust. 1 oraz w związku z art. 2, a także z art. 79 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Postanowieniem z 17 czerwca 2019 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 4 lipca 2019 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał stwierdził, że zakwestionowane przepisy nie stanowiły podstawy orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Ponadto, zdaniem Trybunału, skarżący nieprawidłowo sformułował podstawę skargi. Nie wyjaśnił też, w jaki sposób – jego zdaniem – zaskarżone unormowania godzą w konstytucyjne prawa przywołane w petitum skargi.
3. Na powyższe postanowienie skarżący 10 lipca 2019 r. (data nadania) wniósł zażalenie. Zakwestionował w nim stanowisko Trybunału dotyczące braku podstaw zarzutu naruszenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu Trybunał błędnie przyjął, że orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Trybunału z 4 lutego 2016 r. W zażaleniu skarżący powtórzył zarzut naruszenia art. 190 ust. 5 Konstytucji, ponownie podważając dopuszczalność wydawania przez Trybunał w składzie jednoosobowym „orzeczeń w zakresie prawa do rozpoznania zarzutów skargi konstytucyjnej”.
Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Zażalenie skarżącego nie dostarczyło argumentów, które podważyłyby prawidłowość postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
- 2.1. W zażaleniu skarżący nie odniósł się do uznania przez Trybunał za błędne (tj. nieadekwatne do przedmiotu zaskarżenia i orzeczenia, z wydaniem którego połączono zarzuty niekonstytucyjności), określenia przez skarżącego podstaw skargi. Nie próbował też podważyć zawartego w zaskarżonym postanowieniu stwierdzenia o niewskazaniu sposobu, w jaki zakwestionowane w skardze przepisy naruszają jego prawa przywołane w petitum skargi. Brak ustosunkowania się przez skarżącego do wymienionych podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu skutkuje niemożnością jego uwzględnienia w omawianym zakresie.
- 2.2. Zarzuty zażalenia ponownie nawiązują do treści art. 190 ust. 5 Konstytucji i wyrażonej w tym przepisie zasady, zgodnie z którą orzeczenia Trybunału zapadają większością głosów.
Trybunał w pełni podziela stanowisko, że zakres zastosowania zasady wyrażonej w art. 190 ust. 5 Konstytucji obejmuje wyłącznie orzeczenia wydawane już w toku merytorycznej kontroli konstytucyjności i legalności norm prawnych. Poza tym zakresem znajdują się rozstrzygnięcia podejmowane na etapie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, przesądzającej dopiero o dopuszczalności poddania kontroli merytorycznej unormowań zakwestionowanych przez podmiot występujący ze skargą. Odmienny pogląd skarżącego, zaprezentowany w skardze i zażaleniu, opiera się wyłącznie na gramatycznej wykładni art. 190 ust. 5 Konstytucji i nieuzasadnionym zanegowaniu dopuszczalności odwołania się do systematyki unormowań art. 190 Konstytucji. Skarżący wydaje się nie dostrzegać ponadto konsekwencji upoważnień udzielonych ustawodawcy w art. 79 ust. 1 i art. 197 Konstytucji.
Interpretacja art. 79 ust. 1 Konstytucji, związana z funkcjonalnym, szerokim rozumieniem pojęcia „ostateczne orzeczenie sądu” doprowadziła skarżącego do nieprawidłowej kwalifikacji ustrojowej Trybunału Konstytucyjnego. Podkreślenia wymaga bowiem to, że włączenie do zakresu wspomnianej przesłanki skargi także orzeczeń Trybunału, które zostały podjęte w ramach wstępnej kontroli skargi oraz systemowe ujęcie Trybunału jako segmentu władzy sądowniczej, nie dają jeszcze podstaw do utożsamiania tego organu z sądami, jak chciałby tego skarżący. W tym kontekście Trybunał konsekwentnie podtrzymuje, że skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób doszło w jego sprawie do naruszenia prawa do sądu i standardów sprawiedliwej procedury.
2.3. Na nieporozumieniu opiera się teza zażalenia, jakoby Trybunał przyjął, że „dopiero postanowienie z dnia 4 lutego 2016 r. ostatecznie orzekało o prawach i wolnościach” skarżącego. Z treści pisma skarżącego z 18 czerwca 2018 r. złożonego do Trybunału w wykonaniu wezwania do usunięcia braków formalnych skargi jednoznacznie wynika, że sam skarżący wskazał to orzeczenie jako ostateczne. W zaskarżonym orzeczeniu brak podobnego stwierdzenia. Trybunał uznał w nim natomiast, że art. 36 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) w zakwestionowanym w skardze zakresie (jednoosobowy skład Trybunału jako właściwy do wydania postanowienia odmawiającego nadania dalszego biegu skardze) nie stanowiły podstawy jego wydania. Słusznie bowiem Trybunał zauważył, że kwestie dotyczące składu, w jakim powinno zapaść postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, nie były przedmiotem szerszego badania Trybunału w toku rozpoznania zażalenia na jego postanowienie z 28 września 2015 r., bowiem skarżący nie zgłosił w nim zastrzeżeń w tym zakresie. W ocenie Trybunału dalsze rozważania na ten temat byłyby bezprzedmiotowe, skoro w sprawie nie uprawdopodobniono, że art. 36 ust. 1 i 3 ustawy o TK z 1997 r. naruszają Konstytucję.
Z uwagi na powyższe okoliczności należy stwierdzić, że Trybunał Konstytucyjny zasadnie odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Postanowienie
z dnia 17 czerwca 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
art. 36 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) z art. 190 ust. 5 w związku z art. 45 ust. 1 oraz w związku z art. 2, a także z art. 79 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału 22 maja 2017 r. M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
- 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w oparciu o następujący stan faktyczny.
W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 13 marca 2013 r. skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 117 3 i art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.). Postanowieniem z 28 września 2015 r. (sygn. Ts 110/15) Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, a następnie – postanowieniem z 4 lutego 2016 r. – nie uwzględnił zażalenia na to postanowienie.
4 17 lutego 2017 r. skarżący wystąpił do Sądu Rejonowego w T. (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z rozstrzygnięciem Trybunału z 4 lutego 2016 r. Postanowieniem z 20 grudnia 2016 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek skarżącego. Na to rozstrzygnięcie skarżący złożył zażalenie, które Sąd Okręgowy w K. oddalił postanowieniem z 16 marca 2017 r. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu 10 kwietnia 2017 r. Analizowaną skargę konstytucyjną sporządził pełnomocnik z wyboru.
3. W przekonaniu skarżącego kwestionowane rozwiązanie legislacyjne (art. 36 ust. 1 i ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.), zgodnie z którym wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej dokonuje Trybunał w składzie jednoosobowym, narusza wymóg z art. 190 ust. 5 Konstytucji, w świetle którego każde orzeczenie Trybunału powinno zapadać większością głosów (w składzie, w którym da się wyodrębnić większość). Rozwiązanie to narusza w konsekwencji prawo do rozpoznania sprawy przez „właściwy sąd” (art. 45 ust. 1, art. 2 i art. 79 ust. 1 Konstytucji). Zdaniem skarżącego orzeczenie Trybunału wydane w ramach wstępnej kontroli skargi w składzie jednoosobowym jest wadliwe od momentu jego wydania i nie przestaje takie być nawet w razie zweryfikowania jego treści przez Trybunał orzekający w składzie trzyosobowym w wyniku rozpoznania zażalenia na to orzeczenie.
30 sierpnia 2015 r. zakwestionowane w skardze przepisy utraciły moc obowiązującą, jednakże, jak podkreślił skarżący, „nadal mają wpływ na prawa i wolności skarżącego oraz jego dobra osobiste”.
4. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 29 maja 2018 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi m.in. przez udokumentowanie daty doręczenia mu ostatecznego orzeczenia oraz daty złożenia przez skarżącego do Sądu Rejonowego w Tychach wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia rozpatrywanej skargi konstytucyjnej, a także wskazanie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają prawa skarżącego wynikające z wzorców konstytucyjnych przywołanych w petitum skargi.
W piśmie z 18 czerwca 2018 r. skarżący odniósł się do wezwania.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Wstępne rozpoznanie skargi służy wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań i usunięcie braków, które zawiera, nie jest możliwe bądź braki nie zostały usunięte w terminie lub skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna.
- 2. W pierwszej kolejności omówienia wymaga kwestia dochowania przez skarżącego trzymiesięcznego terminu do wystąpienia ze skargą konstytucyjną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK).
W piśmie z 18 czerwca 2018 r. uzupełniającym braki formalne skargi skarżący podał, że postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 4 lutego 2016 r. wydane w sprawie o sygn. Ts 110/15, wskazane przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 8 lutego 2018 r. Skarżący nie próbował jednakże udokumentować tej okoliczności.
Bez względu na powyższe, faktem znanym Trybunałowi z urzędu jest to, że orzeczenie, o którym mowa, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 11 lutego 2016 r. Ponadto, jak ustalił Trybunał, z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej skarżący wystąpił 23 lutego 2016 r., a nie – jak oświadczył – w lutym 2017 r. Skarżący podał, że postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 16 marca 2017 r., sygn. akt […], oddalające jego zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w T. o oddaleniu wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostało mu doręczone 10 kwietnia 2017 r. Niniejszą skargę wniósł zaś do Trybunału 22 maja 2017 r. 13
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że skarżący wniósł skargę w terminie, o którym mowa w art. 77 u.o.t.p. TK.
3. Skarżący zakwestionował art. 36 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.), z których wynika, że na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu wydawane jest przez jednego sędziego Trybunału. W przekonaniu skarżącego wskazane rozwiązanie legislacyjne jest źródłem naruszenia zagwarantowanego mu konstytucyjnie prawa do sądu.
Jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący wskazał wydane w jego sprawie postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 4 lutego 2016 r. (sygn. Ts 110/15) o nieuwzględnieniu zażalenia skarżącego na postanowienie Trybunału z 28 września 2015 r. odmawiające nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał stwierdza, że orzeczenie to pozostaje bez związku z art. 36 ust. 1 i ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., gdyż przepisy te w zakwestionowanym w skardze zakresie (jednoosobowy skład Trybunału jako właściwy do wydania postanowienia odmawiającego nadania dalszego biegu skardze) nie stanowiły – ani bezpośrednio, ani pośrednio – podstawy jego wydania. Orzeczenie, o którym mowa, zapadło, stosownie do treści art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o TK z 1997 r., w składzie trzyosobowym. Wydając je, Trybunał oceniał zasadność podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu, które zostały zakwestionowane przez skarżącego w zażaleniu na postanowienie Trybunału z 28 września 2015 r. Trybunał nie badał natomiast kwestii uregulowanych w zaskarżonych przepisach, dotyczących składu, w jakim powinno zapaść postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, bowiem skarżący nie zgłosił w zażaleniu zastrzeżeń w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, Trybunał, działając na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK w związku z art. 79 ust. 1 u.o.t.p.
TK, odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
4. Trybunał stwierdza ponadto, że powołane przez skarżącego wzorce kontroli konstytucyjności, tj. art. 190 ust. 5 w związku z art. 45 ust. oraz w związku z art. 2, a także z art. 79 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji, nie są adekwatne ani do przepisów stanowiących przedmiot zaskarżenia ani do orzeczenia, z wydaniem którego skarżący połączył zarzuty niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów.
Przepis art. 79 ust. 1 Konstytucji przyznaje każdemu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, prawo do wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego, w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach. Zgodnie z art. 197 Konstytucji, organizację Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa. Jak zaś stanowi art. 49 w związku z art. 36 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o TK z 1997 r. (obecnie: art. 61 ust. 4 i art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c u.o.t.p. TK), skargi konstytucyjne podlegają wstępnemu rozpoznaniu najpierw przez wyznaczonego przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego sędziego Trybunału, którego rozstrzygnięcie podlega weryfikacji składu trzech sędziów Trybunału (wyjątkowo – przez Trybunał w pełnym składzie), zainicjowanej wniesieniem zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Stosownie do art. 190 ust. 5 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów. Trybunał przypomina, że przepis ten odnosi się do tych jego rozstrzygnięć, które – z uwagi na brzmienie art. 190 ust. 1 Konstytucji – mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczeniem w rozumieniu art. 190 ust. 1 oraz art. 190 ust. 5 Konstytucji jest – w przypadku gdy wydano je w trybie kontroli konstytucyjności prawa – rozstrzygnięcie Trybunału co do istoty sprawy, a więc wyrok w sprawie zgodności normy prawnej z wzorcem kontroli (postanowienia TK z: 25 czerwca 2014 r., sygn. Ts 319/13, OTK ZU nr 3/B/2014, poz. 240; 2 grudnia 2014 r., Ts 178/14, OTK ZU nr 6/B/2014, poz. 626 oraz 17 marca 2015 r., sygn. Ts 301/13, OTK ZU nr 2/B/2015, poz. 140; 21 kwietnia 2016 r., sygn. Ts 233/15, OTK ZU B/2016, poz. 353; L. Garlicki, uwaga 26. do art. 190 Konstytucji, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.
Komentarz, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1999-2007). Art. 190 ust. 5 Konstytucji nie stosuje się zatem do orzeczeń podejmowanych przez Trybunał na etapie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, na którym badana jest wyłącznie dopuszczalność poddania kontroli merytorycznej unormowań zakwestionowanych przez skarżącego (por.: postanowienie TK z 8 czerwca 2017 r., sygn. Ts 100/17, OTK ZU B/2017, poz. 142; L. Jamróz, Skarga konstytucyjna. Wstępne rozpoznanie, Białystok 2011, s. 50). Z tych względów art. 190 ust. 5 Konstytucji nie mógł stanowić w niniejszej sprawie wzorca konstytucyjności kwestionowanych przepisów.
W odniesieniu do zarzutu skarżącego, jakoby Trybunał – wydając postanowienie w składzie jednego sędziego – naruszył art. 45 ust. 1 Konstytucji, podkreślenia wymaga to, że prawo do sądu nie jest realizowane „lepiej” czy „gorzej” – w zależności od liczby sędziów orzekających. Każdy sędzia jest niezawisły, a jego kompetencje i przymioty osobiste konieczne do sprawowania funkcji orzeczniczych zostały potwierdzone nominacją sędziowską (zob. m.in. postanowienia TK z: 3 października 2001 r., sygn. Ts 151/08, OTK ZU nr 6/B/2011, poz. 44; 16 marca 2012 r., sygn. Ts 209/11, OTK ZU nr 5/B/2012, poz. 453; 17 grudnia 2015 r., sygn. Ts 201/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 723).
Analizując treść uzasadnienia skargi w świetle poczynionych wyżej uwag, Trybunał stwierdza, że skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób zakwestionowane w skardze art. 36 ust. 1 i ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. naruszają jego prawa przywołane w petitum skargi konstytucyjnej. Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.
TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał orzekł, jak w sentencji.
POUCZENIE 24
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.