Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału 16 czerwca 2016 r. (data nadania), sporządzonej przez pełnomocnika z urzędu, Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) zakwestionowała zgodność z Konstytucją art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) oraz art. 66 ust. 1 usta-wy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). Wobec obydwu zakwestionowanych przepisów skarżąca sformuło-wała identyczny zarzut ich niezgodności z art. 77 ust. 2 i art. 79 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Jej istotę upatruje skarżąca w tym, że w zakresie, w jakim „ustanowienie przez ww. przepis[y] przymusu adwokackoradcowskiego zamyka drogę sądową do uzyskania określonego rozstrzygnięcia w przypadku wydania przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej”.
Postanowieniem z 19 października 2016 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania analizowanej skardze dalszego biegu. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że skarga nie spełnia podstawowego wymogu warunkującego korzystanie z tego środka ochrony wolności i praw. Wymóg ten polega wskazaniu ostatecznego orzeczenia, wydanego w sprawie skarżącej na podstawie przepisów, które uczyniła ona przedmiotem skargi. W ocenie Trybunału, ani zakwestionowany art. 66 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r., ani art. 48 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. nie mogły być uznane za podstawę prawną postanowienia Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu poprzedniej skardze konstytucyjnej skarżącej.
W zażaleniu na postanowienie Trybunału skarżąca zakwestionowała negatywną kwalifikację skargi w świetle przepisów Konstytucji, jak również ustawy o TK z 1997 r. Skarżąca przyjęła, że przesłankami odmowy były: nieprawidłowe określenie przedmiotu i podstawy skargi oraz nieprzedstawienie orzeczenia, którego podstawą były zakwestio-nowane w skardze przepisy. Następnie powtórzyła argumenty sformułowane już w uzasa-dnieniu samej skargi, odnoszące się do ograniczającego działania instytucji przymusu adwokacko-radcowskiego ustanowionego w zaskarżonych przepisach.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 37 ust. 4 w zw. z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 26 ust. 1 pkt 3 lit. b w zw. z art. 37 ust. 5–7 w zw. z art. 50 ustawy o TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Na wstępie stwierdzić trzeba, że zażalenie skarżącej opiera się na mylnym odczytaniu podstaw prawnych postanowienia wydanego przez Trybunał, jak również na nieprawidłowym zrozumieniu przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Jak to Trybunał wskazał w uzasadnieniu swojego orzeczenia (s. 3), skarga konstytucyjna podlegała wstępnej kontroli przeprowadzonej na podstawie przepisów ustawy o TK nie zaś na podstawie unormowań ustawy o TK z 1997 r. Błędne było zatem odwołanie się przez skarżącą do treści art. 47 ustawy o TK z 1997 r., który to przepis nie był podstawą prawną przeprowadzenia przez Trybunał wstępnej kontroli analizowanej skargi.
Skarżąca błędnie zinterpretowała także przesłankę odmowy nadania dalszego biegu analizowanej skardze. Wskazywane przez nią w zażaleniu okoliczności błędnego określenia przedmiotu i podstawy skargi były podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze w po-stanowieniu wydanym przez Trybunał w sprawie Ts 117/15.
Tymczasem w przypadku analizowanej skargi przesłanką odmowy nadania jej dalszego biegu było niewskazanie przez skarżącą orzeczenia, którego podstawą prawną byłyby zakwestionowane przepisy ustawy o TK z 1997 r. i ustawy o TK z 2015 r. Okoli-czność ta – w świetle wymogu wynikającego z art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o TK – sta-nowiła samodzielną przyczynę niedopuszczalności przekazania skargi do merytorycznego rozpoznania.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że Trybunał Konstytucyjny zasadnie odmówił nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Postanowienie
z dnia 19 października 2016 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. w sprawie zgodności:
- 1) art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.),
- 2) art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) z art. 77 ust. 2 i art. 79 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 16 czerwca 2016 r. (data nadania), sporządzonej przez pełnomocnika z urzędu, Sp. z o.o. (dalej:
skarżąca) zakwestionowała zgodność z Konstytucją przepisów zamieszczonych w dwóch aktach prawnych. Skarżąca zarzuciła, że art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.) w zakresie, w jakim „ustanowienie przez ww. przepis przymusu adwokacko-radcowskiego zamyka drogę sądową do uzyskania określonego rozstrzygnięcia w przypadku wydania przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi konstytucyjnej”, jest niezgodny z art. 77 ust. 2 i art. 79 ust. 1 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Identycznie brzmiący zarzut skarżąca skierowała przeciwko art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.).
Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Postanowieniem z 14 lipca 2015 r. (sprawa Ts 117/15) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej przez skarżącą. Przedmiotem skargi były przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc) oraz ustawy o TK z 1997 r., zakwestionowane w związku z unormowaniami kpc. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał stwierdził, że zarzuty sformułowane w skardze wobec zaskarżonych przepisów były nieadekwatne zarówno do ich treści, jak i wydanych w sprawie orzeczeń.
Ponadto skarżąca błędnie określiła również podstawę skargi, a więc konstytucyjny wzorzec kontroli kwestionowanych unormowań. W odniesieniu do części zakwestionowanych przepisów (art. 118 § 5 kpc w zw. z art. 20 ustawy o TK z 1997 r.) skarżąca nie przedstawiła natomiast ostatecznego orzeczenia wyda-nego na ich podstawie. Zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie nie zostało uwzględnione przez Trybunał Konstytucyjny (postanowienie z 28 stycznia 2016 r., sprawa Ts 117/15).
Uzasadniając zarzuty skierowane wobec przepisów obydwu ustaw o TK, skarżąca stwierdziła, że zawarte w nich unormowania prowadzą do zamknięcia drogi sądowej w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną. Jej zdaniem wprowadzony przez ustawodawcę przymus adwokacko-radcowski w sposób niezgodny z Konstytucją ogranicza możliwość skorzystania ze skargi konstytucyjnej. Jako orzeczenia naruszające konstytucyjne prawa podmiotowe, wynikające z przepisów określonych w skardze jako jej podstawa, skarżąca jednoznacznie powołała postanowienia Trybunału Konstytucyjnego wydane w toku wstępnej kontroli poprzedniej skargi konstytucyjnej (sprawa Ts 117/15).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 37 ust. 1 w zw. z art. 50 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK.
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji jedynym dopuszczalnym przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego. Ze względu na tak określony przedmiot skargi skarżący ma obowiązek sformułować i uzasadnić zarzut niezgodności przedmiotu skargi z unormowaniami Konstytucji statuującymi przysługujące mu prawa podmiotowe. Należy jednocześnie podkreślić, że upoważnienie ustawodawcy do określenia zasad, na jakich do-puszczalne jest korzystanie ze skargi, wynika bezpośrednio z treści art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Przedmiotem analizowanej skargi skarżąca uczyniła dwa odrębne – aczkolwiek podobnie brzmiące – unormowania zawarte w ustawie o TK z 1997 r. i w ustawie o TK z 2015 r. Warunkiem uznania ich za dopuszczalny przedmiot skargi było więc przesądzenie, że na ich podstawie zostało wydane ostateczne orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca wskazuje w tym zakresie postanowienie Trybunału z 14 lipca 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej oraz postanowienie Trybunału z 28 stycznia 2016 r. o nieuwzględnieniu zażalenia na odmowne orzeczenie Trybunału.
Już w tym miejscu trzeba stwierdzić, że w sprawie, w związku z którą została wniesiona analizowana skarga konstytucyjna, nie miała zastosowania ustawa o TK z 2015 r. Zgodnie bowiem z art. 134 pkt 1 tej ustawy w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Tym samym wyklucza to dopuszczalność zakwestionowania przez skarżącą art. 66 ust. 1 ustawy o TK z 2015 r. jako przepisu zawartego w akcie prawnym, który nie miał zastosowania w sprawie skarżącej.
Waloru przepisu, na podstawie którego wydane zostało ostateczne orzeczenie, nie spełnia również art. 48 ust. 1 ustawy o TK z 1997 r. Przesłanką odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w sprawie Ts 117/15 nie był bowiem zakwestionowany przez skarżącą przepis, lecz inne unormowania tego aktu prawnego. Problem przymusu adwokackiego (radcowskiego), towarzyszącego sporządzeniu i wniesieniu skargi konsty-tucyjnej, nie pozostawał w merytorycznym związku z treścią orzeczenia, na mocy którego skarga skarżącej nie została dopuszczona do merytorycznego rozpoznania. U podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze znalazło się nieprawidłowe określenie jej przedmiotu (art. 79 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK z 1997 r.), niewłaściwe określenie podstawy skargi (art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r.) oraz nieprzedstawienie orzeczenia, którego podstawą byłyby zakwestionowane w niej przepisy (art. 47 ust. 2 ustawy o TK z 1997 r.).
W konkluzji Trybunał stwierdza, że w odniesieniu do żadnego z zakwestionowanych w skardze przepisów skarżąca nie wypełniła obowiązku wynikającego z art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o TK, polegającego na konieczności przedstawienia orzeczenia, które zostało wydane na podstawie unormowania będącego przedmiotem kontroli.
POUCZENIE 12
Na podstawie art. 37 ust. 4 w zw. z art. 50 ustawy o TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.