Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 września 2019 r. (data nadania) Z.H. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła o zbadanie zgodności: 1) art. 408 w związku z art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „art. 408 (…) nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się stosowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego rozstrzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępowania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji; 2) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „powoduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, która to nierówność przejawia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji; 3) art. 408 w związku z art. 366 k.p.c. w zakresie, w jakim: „nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się stosowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego rozstrzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępowania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji; 4) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 k.p.c. w zakresie, w jakim „powoduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, która to nierówność przejawia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji.
Postanowieniem z 20 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 stycznia 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarga nie spełnia warunków dopuszczenia do merytorycznego rozpoznania ze względu na nieusunięcie braku formalnego. Trybunał uznał, że skarżąca nie przedstawiła przekonującej argumentacji podważającej domniemanie konstytucyjności zakwestionowanych przepisów, ponadto nie wyjaśniła w jaki sposób zaskarżone przepisy naruszają jej wolności lub prawa.
Mając na uwadze powyższe Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżąca nie usunęła braków formalnych wniesionej skargi i na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK postanowił odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W piśmie z 9 stycznia 2024 r. (data nadania) skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2023 r. W zażaleniu wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyjęcie przez Trybunał skargi konstytucyjnej do rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, które to naruszenie miało jej zdaniem istotny wpływ na przebieg postępowania poprzez błędne uznanie, że nie uzupełniła w terminie braków, o których mowa w art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK. Legitymowało to rzekomo Trybunał do wydania zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy skarżąca w piśmie z 13 sierpnia 2020 r. wyjaśniła, że art. 408 k.p.c., w ujęciu wskazanym w skardze, narusza prawo do sądu, zasadę bezpieczeństwa prawnego jednostki, prawo dziedziczenia oraz zasadę równej ochrony prawa dziedziczenia.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazuje, w których częściach skargi przedstawiła argumentację prawną dotyczącą naruszeń.
W dalszej kolejności powołuje fragmenty orzeczenia Sądu Najwyższego oraz skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego. Skarżąca kwestionuje także skład Trybunału, który wydał zaskarżone postanowienie, twierdząc, że zostało ono wydane przez osobę niemającą statusu sędziego TK, a zatem jest wadliwe. Jako argument cytuje fragment uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt […]).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK).
Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że analizowane są przede wszystkim zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń i ocen przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
- 2. Trybunał w obecnym składzie przypomina, że nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu uwarunkowane jest dochowaniem wymogów formalnych przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 u.o.t.p.TK. Określają one konieczne elementy, które musi obejmować skarga konstytucyjna. Ich brak uzasadnia wydanie zarządzenia wzywającego do ich usunięcia. Na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – jeżeli braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie
- – Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie.
Do zasadniczych elementów konstrukcyjnych skargi konstytucyjnej należy wykazanie, iż kwestionowany w skardze akt normatywny determinuje w sensie normatywnym treść danego orzeczenia przyjętego za podstawę skargi w tym jego aspekcie, w którym skarżący upatruje naruszenia przysługujących mu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym (postanowienie pełnego składu TK z 6 lipca 2005 r., sygn. SK 27/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 84). Niewykazanie związku zachodzącego między ostatecznym orzeczeniem o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego a kwestionowaną w skardze normą prawną i tymi wolnościami lub prawami stanowi ujemną przesłankę procesową w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej (zob. wyrok TK z 19 lipca 2022 r., sygn. SK 20/19, OTK ZU A/2022, poz. 52 oraz postanowienie TK z 6 czerwca 2018 r., sygn. SK 44/15, OTK ZU A/2018, poz. 37). Ciężar uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem spoczywa bowiem na skarżącym (zob. art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK oraz postanowienie pełnego składu TK z 22 lipca 2015 r., sygn. SK 20/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 115), a Trybunał, orzekając, związany jest wskazanym w skardze zakresem zaskarżenia (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK).
Dlatego zarządzeniem sędziego Trybunału z 30 lipca 2020 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie, które wolności lub prawa skarżącej, wyrażone w: a) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji; b) art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 i w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); 2) wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają wolności lub prawa skarżącej (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) oraz dokładne uzasadnienie zarzutów niezgodności zaskarżonych przepisów z wymienionymi w skardze konstytucyjnej przepisami Konstytucji (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK); 3) przesłanie odpisu lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii orzeczenia Sądu Okręgowego w W. V Wydział Cywilny Odwoławczy wraz z uzasadnieniem, wydanego w przedmiocie skargi kasacyjnej z 12 sierpnia 2019 r., wniesionej przez skarżącą na postanowienie tego Sądu z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]); 4) poinformowanie, czy skarżąca wniosła w przepisanym trybie środek odwoławczy od orzeczenia.
Pismo skarżącej z 13 sierpnia 2020 r. (data nadania), stanowiące odpowiedź na otrzymane zarządzenie, nie doprowadziło jednak do usunięcia wskazanych braków. Z tego względu wydane zostało postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, a wniesione zażalenie nie podważyło podstaw tej odmowy.
Skoro Trybunał, dokonując analizy formalnej skargi konstytucyjnej, dopatrzył się uchybień, które mogły zostać sanowane, to obowiązkiem skarżącej było wykonać wezwanie Trybunału z należytą starannością (zwłaszcza, że zarządzenie sędziego TK zwierało stosowne pouczenie w brzmieniu: „w przypadku nieusunięcia powyższych braków w wyznaczonym terminie, wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu”). Trybunał słusznie zatem uznał, że zarządzenie sędziego TK nie zostało wykonane i już ten fakt uzasadniał odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie podkreśla, że przesłanka wyjaśnienia sposobu naruszenia i uzasadnienia zarzutu nie powinna być traktowana powierzchownie i instrumentalnie. Przytaczane w postępowaniu pisemnym argumenty mogą być mniej lub bardziej przekonujące, lecz zawsze muszą być argumentami „nadającymi się” do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. Merytoryczne rozpoznanie sprawy uzależnione jest nie tylko od precyzyjnego oznaczenia przez skarżącą wzorców konstytucyjnych, lecz także zgodnej z orzecznictwem konstytucyjnym ich interpretacji oraz odpowiedniego (adekwatnego) przyporządkowania do przedmiotu kontroli. Dopóki skarżąca nie powoła przekonujących motywów mających świadczyć o niezgodności kwestionowanego przepisu z odnośnymi normami Konstytucji, Trybunał musi uznawać je za zgodne z wzorcem kontroli. Skarga konstytucyjna, wniosek lub pytanie prawne, w których inicjator postępowania ograniczyłby się do wyrażenia przekonania o niezgodności przepisu z Konstytucją bądź wskazania istniejących w tej kwestii wątpliwości, nie może podlegać rozpoznaniu przez Trybunał.
Należy jednocześnie podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny jest zobowiązany do zbadania wszystkich okoliczności sprawy w celu jej wszechstronnego wyjaśnienia, nie będąc zarazem związanym wnioskami dowodowymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 1 i 3 u.o.t.p.TK). Nie oznacza to jednak w żadnym wypadku przerzucenia ciężaru dowodzenia na Trybunał przez podmiot inicjujący postępowanie w sprawie. Powyższa reguła postępowania może bowiem znaleźć zastosowanie dopiero wówczas, gdy ten podmiot wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie wymagania wynikające z Konstytucji oraz u.o.t.p.TK (por. w szczególności – odnośnie do skarg konstytucyjnych – postanowienia TK z: 23 maja 2012 r., sygn. Ts 100/11, OTK ZU nr 3/B/2012, poz. 294; 15 listopada 2012 r., sygn. Ts 278/11, OTK ZU nr 2/B/2013, poz. 185; 19 listopada 2012 r., sygn. Ts 4/12, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 107; 13 lutego 2015 r., sygn. Ts 220/13, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 36; 15 lipca 2015 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110 oraz 8 października 2015 r., sygn. Ts 165/15, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 710; odnośnie do wniosków – postanowienie pełnego składu TK z 26 listopada 2019 r., sygn. K 5/16, OTK ZU A/2019, poz. 66; odnośnie do pytań prawnych – postanowienia TK z: 4 listopada 2015 r., sygn. P 45/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 171; 4 listopada 2015 r., sygn. P 102/15, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 172 oraz 17 lipca 2019 r., sygn. P 16/17, OTK ZU A/2019, poz. 44).
Należy ponadto podkreślić, że kwestie w zakresie braku podstaw do kwestionowania statusu któregokolwiek z sędziów, Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił w postanowieniach z: 15 lutego 2017 r., sygn. K 2/15 (OTK ZU A/2017, poz. 7); 16 maja 2024 r., sygn. U 1/24 (OTK ZU A/2024, poz. 47); 14 lipca 2021 r., sygn. P 7/20 (OTK ZU A/2021, poz. 49) oraz licznych innych postanowieniach, oddalających wnioski o wyłączenie sędziów Trybunału z orzekania. Każda próba podważenia statusu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zarówno przez organy krajowe, jak i międzynarodowe, jest istotnym naruszeniem uprawnień Sejmu i Prezydenta. Skład Trybunału w każdej rozpoznawanej przez niego sprawie jest obsadzany prawidłowo, a wszyscy zasiadający w nim sędziowie są wybrani legalnie.
Kwestionowanie statusu sędziów Trybunału godzi w porządek konstytucyjny i deprecjonuje rolę polskiego sądu konstytucyjnego, wpływając destabilizująco na porządek prawny.
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wniesione zażalenie nie podważyło podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, dlatego postanowił, jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 20 grudnia 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Jarosław Wyrembak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Z.H. w sprawie zgodności:
- 1) art. 408 w związku z art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360) w zakresie, w jakim „art. 408 (…) nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się stosowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego rozstrzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępowania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie, w jakim „powoduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, która to nierówność przejawia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji,
- 3) art. 408 w związku z art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360) w zakresie, w jakim:
- – „nie przewiduje jako wyjątku – na mocy którego wyłącza się stosowanie terminu prekluzyjnego – późniejszego wykrycia kolejnego rozstrzygnięcia dotyczącego tego samego stosunku prawnego, implikując tym samym odrzucenie skargi o wznowienie w przypadku upływu terminu prekluzyjnego i w konsekwencji pozbawienie strony postępowania prawa do żądania usunięcia wadliwego orzeczenia z obiegu prawnego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- – art. 408 w związku z art. 13 § 2 w związku z art. 669 i art. 677 § 1 w związku z art. 699 1 § 1 i 2 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie, w jakim „powoduje nierówność cywilnoprawnej ochrony pomiędzy formalnymi środkami potwierdzającymi dziedziczenie, tj. aktami poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, która to nierówność przejawia się w analizie porównawczej z zakresu uprawnień stron postępowania do wzruszenia ww. środków w sytuacji, gdy wydano kolejne rozstrzygnięcie bądź kolejny akt w przedmiocie tego samego stosunku prawnego”, z art. 32 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 września 2019 r. (data nadania) Z.H. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocników z wyboru, wystąpiła z zarzutami na tle następującego stanu faktycznego.
1. Postanowieniem z 9 października 1991 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie z 1991 r.), Sąd Rejonowy Wydział II Cywilny stwierdził, że spadek po Z.J. G.-P. i S.D. G-P (tj. po wstępnych skarżącej zmarłych 2 sierpnia 1944 r.) w 1/3 części nabył m.in. L.G.-P., tj. syn spadkodawców, a ojciec skarżącej.
1.1. Na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 65), jako spadkobierczyni L.G-P., skarżąca wystąpiła 28 lipca 2010 r. do Prezydenta W. z wnioskiem o odszkodowanie za wchodzącą w skład spadku nieruchomość położoną w W., oznaczoną numerem hipotecznym […], objętą dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Wobec braku rozstrzygnięcia w powyższej sprawie skarżąca wystąpiła z zażaleniem na bezczynność Prezydenta W. do Wojewody, który postanowieniem z 20 marca 2012 r. (nr […]) uznał je za uzasadnione. Zobowiązał też Prezydenta W. do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ostateczną decyzją w terminie 3 miesięcy od daty doręczenia postanowienia. Następnie, wobec niewykonania postanowienia Wojewody przez Prezydenta W., skarżąca złożyła skargę na bezczynność w przedmiocie rozpoznania powołanego wyżej wniosku o odszkodowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) wyrokiem z 31 października 2012 r. (sygn. akt […]) zobowiązał Prezydenta W. do rozpoznania wniosku skarżącej w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia prawomocnego wyroku, tj. w terminie, który upływał z dniem 14 marca 2013 r. 4
1.2. W związku z tym, że Prezydent W. nie wykonał powyższego wyroku we wskazanym terminie, skarżąca wystąpiła 21 maja 2018 r. ponownie ze skargą do WSA. W związku z wszczęciem tego postępowania, pismem z 19 czerwca 2018 r. (znak: […]), Biuro Spraw Dekretowych Urzędu W. (dalej: BSD) poinformowało WSA, że zwróciło się w przedmiotowej sprawie do Biura Prawnego Urzędu W. o rozważenie wystąpienia na drogę sądową z wnioskiem o zmianę postanowień o nabyciu spadków otwartych przed 1 stycznia 1947 r. Zdaniem BSD w analizowanej sprawie powstał spadek wakujący, który przypada Skarbowi Państwa, jeśli procedury związane z jego nabyciem nie zostały zakończone przed 1 stycznia 1965 r. Otwarcie spadku po właścicielu przedmiotowej nieruchomości, jak wskazało BSD, nastąpiło 2 sierpnia 1944 r., tj. pod rządami Kodeksu Napoleona, zaś stwierdzenie nabycia praw do tego spadku nastąpiło w roku 1991. Jednocześnie BSD wniosło o oddalenie skargi na niewykonanie wyroku. Postępowanie ze skargi z 21 maja 2018 r. na niewykonanie wyroku zakończyło się wyrokiem WSA z 20 września 2018 r. (sygn. akt […]) stwierdzającym, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
1.3. Pełnomocnik skarżącej ‒ przed wydaniem powyższego rozstrzygnięcia w sprawie niewykonania wyroku ‒ poszukując dowodów na objęcie spadku przez spadkobierców, 22 sierpnia 2018 r. odnalazł w repertorium spraw spadkowych Sądu Grodzkiego w W. dowody na przeprowadzenie postępowań spadkowych po wstępnych skarżącej zmarłych w 1944 r., które zakończono w 1947 r. wydaniem postanowień o nabyciu spadku (dalej: postanowienia z 1947 r.). Według wskazań skarżącej, postanowienia z 1947 r. oraz postanowienie z 1991 r. są jednobrzmiące, tj. określają krąg spadkobierców w identyczny sposób, na rzecz tych samych osób i w tych samych udziałach. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca oświadczyła, że w chwili wystąpienia z wnioskiem spadkowym w 1991 r. nie miała świadomości istnienia postanowień z 1947 r. W związku z tym, pismem z 13 września 2018 r. skarżąca poinformowała BSD, że zmiana postanowienia z 1991 r. w sposób wskazany przez Urząd W. nie może dojść do skutku z uwagi na ujawnienie prawomocnych postanowień z 1947 r. oraz z uwagi na objęcie spadku przez spadkobierców.
1.4. W związku z ujawnieniem postanowień z 1947 r., 22 listopada 2018 r. skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w W. ze skargą o wznowienie postępowania. Wskazała, że zakończone w 1991 r. postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku podlega wznowieniu z uwagi na późniejsze wykrycie prawomocnego postanowienia dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Postanowieniem z 28 lutego 2019 r. Sąd Rejonowy w W. I Wydział Cywilny odrzucił skargę z uwagi na przekroczenie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego na wznowienie postępowania, który upłynął z dniem 1 listopada 2001 r. Skarżąca zakwestionowała to rozstrzygnięcie przed Sądem Okręgowym w W. V Wydział Cywilny Odwoławczy, który postanowieniem z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]) oddalił zażalenie na postawie art. 408 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.). W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił zachowania terminu do złożenia skargi wynikającego z art. 407 k.p.c., tj. z uwagi na upływ dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego na wniesienie skargi o wznowienie postępowania oraz ze względu na fakt, że skarżącej nie dotyczą wyjątki określone w tym przepisie.
1.5. Jednocześnie, postanowieniem nr […] z 5 czerwca 2019 r. (znak jw.), Prezydent W. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego jednego z dokumentów stwierdzających prawa do spadku po S.D G-P. Od powyższego postanowienia Prezydenta W. skarżąca wniosła 14 czerwca 2019 r. zażalenie do Wojewody , które – według wskazań skarżącej – do dnia wniesienia analizowanej skargi konstytucyjnej nie zostało rozpoznane.
2. W tym stanie rzeczy skarżąca wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego ze skargą konstytucyjną przedstawiając zarzut niezgodności art. 408 k.p.c. z gwarantowanym jej konstytucyjnie prawem do dziedziczenia oraz prawem do sądu, a także z zasadą państwa prawa i równości wobec prawa, w tym z zasadą równości ochrony dziedziczenia oraz zasadą zaufania do państwa.
2.1. Postanowienie Sądu Okręgowego w W. V Wydział Cywilny Odwoławczy z 6 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]), doręczone skarżącej 11 czerwca 2019 r., zostało przez nią wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, na które nie przysługują zwyczajne środki zaskarżenia i które wyczerpuje drogę prawną w myśl w art. 77 ust. 1 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393).
2.2. Występując ze skargą konstytucyjną na podstawie wskazanego postanowienia skarżąca poinformowała, że od tego rozstrzygnięcia wniosła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego, odrzuconą postanowieniem Sądu Okręgowego w W. V Wydział Cywilny Odwoławczy z 16 grudnia 2019 r. (sygn. akt […]).
2.3. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2020 r. skarżąca wezwana została do usunięcia braków formalnych skargi, do czego odniosła się pismem procesowym z 13 sierpnia 2020 r. (data nadania).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia na warunkach określonych w Konstytucji oraz u.o.t.p.TK. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych prawem wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna.
2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw, którego uruchomienie warunkowane jest spełnieniem przesłanek z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w u.o.t.p.TK. Nie wystarczy zatem, by zakwestionowany w skardze przepis był podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK to na skarżącym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze przez powołanie argumentów lub dowodów uzasadniających zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją.
3. Po przeprowadzeniu rozpoznania wstępnego przedmiotowej skargi Trybunał Konstytucyjny ustalił, że nie spełnia ona warunków dopuszczenia do rozpoznania merytorycznego ze względu na nieusunięcie braku formalnego wymienionego w pkt 2 w związku z pkt 1 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2020 r. 16
4. Skarżąca zarzuca kwestionowanemu art. 408 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: k.p.c.), że – z uwagi na wskazany w nim dziesięcioletni termin prekluzji – została pozbawiona możliwości wznowienia postępowania sądowego w celu wyeliminowania z obrotu prawnego jednego z prawomocnych rozstrzygnięć dotyczących tego samego stosunku prawnego. Skarżąca stoi przy tym na stanowisku, że w konsekwencji zostały naruszone gwarantowane jej konstytucyjnie prawa do dziedziczenia i do sądu oraz związane z nimi inne zasady konstytucyjne wskazane w skardze.
4.1. Trybunał ustalił, że skarżąca nie kwestionuje w skardze długości terminu prekluzji, lecz ogólnie zasadę obowiązywania prekluzji jako jednej z przesłanek warunkujących wznowienie postępowania, gdy doszło do późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego. Choć skarżąca dostrzega, że przepis art. 408 k.p.c. „sam w swojej istocie odzwierciedla zasady wynikające z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim zapewnia stabilność rozstrzygnięć i bezpieczeństwo obrotu prawnego” (s. 5 pisma procesowego), nie przedstawiła argumentacji na poparcie wynikającej z uzasadnienia skargi tezy, że wspomniane zasady stoją w sprzeczności z określonymi prawami i wolnościami konstytucyjnymi, w szczególności z prawem do dziedziczenia i do sądu, bądź że naruszają przysługujące skarżącej prawo do dziedziczenia i do sądu gwarantowane w Konstytucji.
Z uzasadnienia skargi, ani z treści pisma procesowego skarżącej nie wynikają argumenty wskazujące na pozbawienie skarżącej dostępu do drogi sądowej. Z przedstawionego w skardze stanu faktycznego wynika bowiem, że sąd dokonał na wniosek skarżącej rozstrzygnięcia sprawy, której wznowienia następnie zażądała. Skarżąca nie wykazała ponadto, że była pozbawiona możliwości wnioskowania o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem spadkowym w 1991 r. na obowiązujących ówcześnie zasadach określonych w k.p.c. 18
- 4.2. W tym kontekście należy zauważyć, że skarżąca nie przedstawiła przekonujących argumentów podważających domniemanie konstytucyjności art. 408 k.p.c. w zakresie zasadności ustanowienia prekluzji przez ustawodawcę, w tym w razie ziszczenia okoliczności, o których mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Skarżąca nie wyjaśniła wreszcie, w jaki sposób wynikające z przepisów formalnych warunki uruchomienia instytucji wznowienia postępowania naruszać mogą przysługujące jej prawo do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji. W opinii Trybunału formułowane przez skarżącą zarzuty w tym zakresie przybierają charakter postulatu de lege ferenda, którego adresatem nie może być Trybunał Konstytucyjny. Trzeba podkreślić, że Trybunał nie jest także kolejną instancją w drodze sądowej, która byłaby uprawniona do kontrolowania lub korygowania uprzednich rozstrzygnięć sądów powszechnych. Skarga konstytucyjna nie jest też środkiem odwoławczym służącym do uchylania bądź zmiany rozstrzygnięć sądowych niekorzystnych z punktu widzenia indywidualnej sprawy skarżącego.
- 4.3. Wobec powyższego należy stwierdzić, że skarżąca nie usunęła braku wskazanego w pkt 2 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2020 r. i nie wyjaśniła, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają wolności lub prawa, o których mowa w pkt 1 tego zarządzenia.
- 5. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.