Uzasadnienie
W sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 września 2019 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej M.J. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność: art. 3 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (Dz. U z 2018 r. poz. 75, ze zm.) z art. 45 ust. 1; art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z 17 grudnia 2019 r. (doręczonym skarżącemu 3 stycznia 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Rozpoznając analizowaną skargę konstytucyjną Trybunał Konstytucyjny wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych przez doręczenie poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii dokumentów dołączonych do skargi oraz sprecyzowanie sposobu naruszenia konstytucyjnych praw i wolności w niej wskazanych. Skarżący w piśmie procesowym z 6 listopada 2019 r. (data nadania) usunął w swoim mniemaniu wskazane braki.
Trybunał stanął jednak na stanowisku, że argumenty wskazujące na sposób naruszenia przytoczonych przez skarżącego w uzasadnieniu skargi praw i wolności skarżącego nie są wystarczające dla uznania, że brak ten został należycie usunięty. Skarżący poprzestał bowiem de facto jedynie na wskazaniu, że roszczenie o zwrot kosztów dojazdu do budynku Sądu Rejonowego w T. stanowi „sprawę” w świetle konstytucyjnego prawa do sądu.
Trybunał stwierdził, że skarżący wystąpił z żądaniem kontroli pominięcia ustawodawczego. Kognicja Trybunału w tego rodzaju sprawach nie jest bezwzględna. To na skarżącym ciąży obowiązek wykazania, że w przypadku jego sytuacji prawnej kontrola konstytucyjności dokonywana przez Trybunał jest dopuszczalna. Skarżący pomija ten problem w treści zarówno skargi konstytucyjnej, jak i pisma procesowego skierowanego do Trybunału w odpowiedzi na zarządzenie z 23 października 2019 r. wzywające do usunięcia braków skargi.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył w ustawowym terminie zażalenie.
Zarzucił w nim, powołując się na orzecznictwo Trybunału oraz sądów powszechnych, niewłaściwie skonstruowane wezwanie do usunięcia braków. Skarżący stwierdził, że „[w] uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, iż przedstawione przez skarżącego argumenty nie są przekonywające. Z całym szacunkiem dla Trybunału Konstytucyjnego wskazać należy, że ustawodawca tego ostatniego wymogu nie nałożył na stronę wnoszącą skargę konstytucyjną”. Podniósł także, iż „(…) Sąd Okręgowy w K. (…) wskazał, że przepis art. 373 KPC [ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1460, ze zm.; dalej: KPC)] (…) »należy odczytywać łącznie z art. 130 KPC. Odrzucenie apelacji z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym terminie dotyczy zatem tylko takich braków, które uniemożliwiają nadanie apelacji prawidłowego biegu.« (…) Podzielając t[ę] konstatacj[ę] wskazać należy, [ż]e dokładne i niebudzące wątpliwości określenie przedmiotu zaskarżenia (…) nie stanowiło przeszkody w nadaniu biegu sprawie”.
Skarżący wskazał także, że zacytowane postanowienie Sądu Okręgowego stanowi realizację poglądu wyrażonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, np. w postanowieniu z 11 grudnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt […].
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Zasadniczym zarzutem wobec badanej skargi są niedostatki jej uzasadnienia, w części dotyczącej wykazania sposobu naruszenia przysługujących skarżącemu wolności lub praw konstytucyjnych. Trybunał stwierdza, że skarżący błędnie utrzymuje, że art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK wyklucza wezwanie do usunięcia braków przez wskazanie „w przekonywający sposób” sposobu naruszenia wskazanych w skardze praw i wolności o charakterze konstytucyjnym. Tymczasem charakter skargi konstytucyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia wymusza wręcz przyjęcie założenia, że nadanie jej dalszego biegu w wyniku wstępnej kontroli uwarunkowane jest prawidłowym, tj. przekonującym, a nie dowolnym, uzasadnieniem zarzutów skarżącego. Z tego powodu ustawodawca przewidział obowiązek skorzystania przy jej sporządzaniu z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Trybunał, oceniając realizację tej przesłanki formalnej, może więc stosować surowsze kryteria niż w przypadku zwyczajnych środków odwoławczych, takich jak apelacja. W przypadku skargi konstytucyjnej, która dotyczy tzw. luki w prawie, prawidłowe uzasadnienie powinno więc zawierać także wskazanie argumentów pozwalających przyjąć, że Trybunał jest właściwy do jej rozpoznania (zob. postanowienia TK z: 16 maja 2017 r. sygn. Ts 254/16, OTK ZU B/2017, poz. 144; 8 lutego 2012 r., sygn. Ts 108/09, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 27; 5 lutego 2001 r., sygn. 182/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 100; 16 stycznia 2001 r., sygn. Ts 84/00, OTK ZU nr 5/2001, poz. 130).
Wniosek ten jest przesądzający dla uznania za prawidłowe ustaleń Trybunału wynikających z zaskarżonego postanowienia.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK postanowił jak na wstępie.
Postanowienie
z dnia 17 grudnia 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
art. 3 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez uzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) z art. 45 ust. 1; art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 oraz w związku z art. 45 ust. 1; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 września 2019 r. (data wniesienia) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego:
2 7 stycznia 2019 r. skarżący został wezwany w charakterze świadka w postępowaniu, prowadzonym przez Sąd Rejonowy w T. II Wydział Karny Sekcja ds. Wykroczeniowych. Stawiając się 4 marca 2019 r. na rozprawie skarżący złożył do protokołu wniosek o zwrot kosztów dojazdu. Sąd nie rozpatrzył przedmiotowego wniosku niezwłocznie i dlatego 14 czerwca 2019 r. skarżący złożył za pośrednictwem prezesa tego sądu skargę do Sądu Okręgowego w T. na przewlekłość postępowania w tej sprawie.
Sąd Okręgowy w T. II Wydział Karny odrzucił skargę postanowieniem z 5 września 2019 r. (sygn. akt […]), wskazując w uzasadnieniu, że skarżący nie jest uprawniony do skutecznego żądania rozpoznania jego sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji z uwagi na fakt, że nie był stroną w postępowaniu głównym. „[S]tatus strony w sądowym postępowaniu wykroczeniowym przysługuje: obwinionemu, oskarżycielowi publicznemu oraz oskarżycielowi posiłkowemu”. Wynika z tego, że świadkom w takich postępowaniach status ten nie przysługuje.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy jej braki formalne nie zostały usunięte w terminie.
2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji”.
3. Trybunał stwierdza, że skarga została sporządzona i wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu. Skarżący wywiązał się także z wymogu skorzystania w tym celu z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Uczynił zadość konstytucyjnemu wymogowi wyczerpania przysługującej drogi prawnej, tj. uzyskał ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Na postanowienie Sądu Okręgowego w T. z 5 września 2019 (sygn. akt […]) w przedmiocie odrzucenia skargi na przewlekłość nie przysługiwał bowiem żaden środek zaskarżenia.
3.1. Wśród przesłanek decydujących o skuteczności złożenia skargi konstytucyjnej ustawodawca wprowadził wymóg wskazania sposobu, w jaki ustawa lub inny akt normatywny poddany kontroli Trybunału, na podstawie którego wydano ostateczne orzeczenie wskazane przez skarżącego, naruszyła przysługujące mu konstytucyjne prawa lub wolności, stanowiące wzorce kontroli dokonywanej przez Trybunał.
3.2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego skarżący został wezwany do usunięcia braków polegających na: po pierwsze, poświadczeniu za zgodność z oryginałem kopii dokumentów dołączonych do skargi oraz, po drugie, na sprecyzowaniu sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w treści skargi. W piśmie procesowym z 6 listopada 2019 r. (data nadania) skarżący wskazał jedynie, że „»sprawa« w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu stanowiącym podstawę wniesienia skargi polegała na prawie uzyskania w rozsądnym terminie orzeczenia o zwrocie kosztów dojazdu świadka w postępowaniu karnym wobec osoby trzeciej”. Dalszy wywód skarżącego dotyczy relacji tej instytucji z art. 77 Konstytucji oraz krótkiej analizy wybranego orzecznictwa Trybunału poświęconego zasadzie równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji.
Wskazania skarżącego – jak stwierdza Trybunał – nie są wystarczające dla uznania, że brak ten został należycie usunięty. Skarżący poprzestał bowiem de facto jedynie na wskazaniu, że roszczenie o zwrot kosztów dojazdu do budynku Sądu Rejonowego w Tarnowie stanowi „sprawę” w świetle konstytucyjnego prawa do sądu. Co więcej, przedstawione argumenty nie są przekonywające, zwłaszcza że wskazane orzecznictwo Trybunału zostało potraktowane wybiórczo.
Skarżący wystąpił natomiast z żądaniem zbadania pominięcia ustawodawczego. Kognicja Trybunału w tego rodzaju sprawach nie jest bezwzględna i to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania, że w przypadku jego sytuacji prawnej trybunalska kontrola konstytucyjności jest dopuszczalna. Skarżący pomija ten problem w treści zarówno skargi konstytucyjnej, jak i pisma procesowego skierowanego do Trybunału w odpowiedzi na zarządzenie z 23 października 2019 r. 12
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
P O U C Z E N I E 14
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.