Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 września 2020 r. (data nadania) M.P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Wyrokiem z 5 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w K. II Wydział Karny, orzekł wobec skarżącego m.in. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy kategorii B, na okres 5 lat. Orzeczony został również obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego go do prowadzenia pojazdu do właściwego starostwa.
Skarżący nie zwrócił dokumentu, złożył natomiast oświadczenie o jego zagubieniu. Wnioskiem z 15 maja 2018 r. skarżący wystąpił do Starosty M. o wydanie wtórnika prawa jazdy kategorii T. Otrzymał go 5 czerwca 2018 r. Z kolei we wniosku z 16 maja 2018 r. zażądał wydania wtórnika prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, B1, C1, C, C+E, B+E, C1+E, tj. uprawnień nieobjętych zakazem do kierowania pojazdami. Decyzją z 5 czerwca 2018 r. (znak: […]) Starosta M. odmówił skarżącemu wydania tego wtórnika. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978, ze zm.; dalej: u.k.p.), prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania zakazu. Przepis ten stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1, D oraz kategorii: B+E, C1+E, C+E, D1+E, D+E w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B. 4
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., decyzją z 6 lipca 2018 r. (znak: […]; dalej: SKO), utrzymało w mocy rozstrzygniecie Starosty M., stwierdziwszy, że „orzeczony sądownie zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B jest wiążący dla właściwego starosty ale w zakresie wynikającym z wiążących ten organ przepisów ustaw”.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wyrokiem z 28 listopada 2018 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę na decyzję SKO. Złożona przez skarżącego skarga kasacyjna również została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]). Zdaniem NSA „przewidziana w art. 12 ust. 2 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. podstawa do nałożenia – niezależnej od sankcjonowania karnoprawnego – sankcji administracyjnej nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej wzorców konstytucyjnych”. W tej kwestii NSA wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2015 r. (sygn. P 32/12, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 148), w którym Trybunał orzekł, że ustawodawca dysponuje znaczną swobodą regulacyjną w zakresie wyboru form, metod oraz drogi prawnego sankcjonowania tych nielegalnych zachowań adresatów norm, które ze względu na przyjęte założenia i cele polityki państwa oraz zasady i wartości konstytucyjne wymagają odpowiedniej i nierzadko skumulowanej reakcji prawodawczej.
Zarządzeniem z 14 grudnia 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 29 grudnia 2020 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez dokładne wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowany w skardze przepis narusza prawo skarżącego do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), a także doręczenie wraz z czterema kopiami oryginału dokumentu lub jego kopii, poświadczonej przez pełnomocnika skarżącego, potwierdzającego datę doręczenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]), tj. wiarygodnego dokumentu (np. zwrotnego poświadczenia odbioru lub koperty z numerem przesyłki), z którego jednoznacznie wynika data otrzymania przez skarżącego powyższego orzeczenia.
W piśmie procesowym z 3 stycznia 2021 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia.
Zdaniem skarżącego art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. narusza następujące zasady konstytucyjne:
ne bis in idem, czyli zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie (art. 2 Konstytucji), podziału i równowagi władzy ustawodawczej i sądowniczej (art. 10 Konstytucji), wyłącznego sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy (art. 175 ust. 1 Konstytucji), a także prawa każdego do „sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd” (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
- 2. Skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny.
- 2.1. Sporządzona została przez adwokata, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo.
- 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia.
- 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż powyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 1 lipca 2020 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału 28 września 2020 r. 15
- 2.4. Określony został przedmiot kontroli w rozumieniu art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Skarżący kwestionuje art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30 poz. 151, ze zm.; dalej: u.k.p.) w brzmieniu ukształtowanym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. poz. 970).
Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. stanowi, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, a także B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. 17
2.5. Zakwestionowany w skardze art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. był podstawą dołączonych do skargi decyzji administracyjnych oraz orzeczeń sądowych. Wynika to wprost z ich uzasadnień.
2.6. Skarżący wskazał, które konstytucyjne prawa oraz w jaki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadnił sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Zwrócił uwagę na to, że art. 12 ust. 2 u.k.p. wprowadza sankcję administracyjną w postaci zakazu wydania bądź zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienie w zakresie kierowania pojazdami określonych kategorii i w związku z tym zakazu legalnego kierowania tymi pojazdami po drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu, nie z tytułu określonego zdarzenia, czy też naruszenia przez obywatela prawa materialnego, lecz wyłącznie z tytułu wydania przez sąd powszechny orzeczenia wymierzającego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Sankcja ta rozszerza zakres dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, co stanowi naruszenie wynikającego z art. 2 Konstytucji zakazu karania za ten sam czyn, za jaki wymierzona już została kara przez sąd powszechny. Zdaniem skarżącego orzeczona na podstawie art. 12 u.k.p. sankcja ma charakter represyjny, która w istocie „mechanicznie i bezrefleksyjnie” zaostrza wymierzoną przez sąd sankcję karną, a jednocześnie „wyłącza to zaostrzenie spod jakiejkolwiek kontroli sądowej, w tym kontroli sądu administracyjnego w zakresie proporcjonalności obostrzenia i co za tym idzie sprawiedliwości rozstrzygnięcia”. W związku z tym wprowadzenie przez ustawodawcę obligatoryjnego zakazu zwrotu osobom, wobec których orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B, dokumentów potwierdzających posiadanie przez nich uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM, A1, A2, A, B1, C1, C, C+E, B+E, C1+E, narusza zasadę równowagi podziału władz, w tym władzy ustawodawczej i sądowniczej, bowiem godzi w autonomię sądu karnego w zakresie kształtowania represji karnej. Narusza także „zasadę, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd” (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
3. Z uwagi na to, że skarga konstytucyjna spełnia wymagania przewidziane w u.o.t.p.TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 tej ustawy, to – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – zasadne jest nadanie jej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.