Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 lipca 2017 r. (data nadania) D.M. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zarzucił, że wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. (dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r.) jest niezgodny z art. 45 Konstytucji.
Zdaniem skarżącego wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. jest niezgodny z art. 45 Konstytucji, ponieważ zostało naruszone prawo skarżącego do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Jak wskazał w uzasadnieniu skargi: „zaskarżam wyrok zmieniający wyrok sądu [pierwszej] instancji przede wszystkim poprzez brak realizacji uprawnienia do skorzystania z instytucji ławników w zakresie, w jakim zrównani oni są w prawach z sędzią, naruszyło to (…) prawo do rzetelnego sądu”.
Postanowieniem z 21 września 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 9 października 2017 r.) Trybunał odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że nie spełnia ona podstawowych przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 272; dalej: u.o.t.p. TK), zaś zarzuty w niej sformułowane są oczywiście bezzasadne. Trybunał, po pierwsze, zwrócił uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej nie może być indywidualny akt stosowania prawa, lecz przepis (norma prawna), na podstawie którego został on wydany.
Po drugie, Trybunał ustalił, że skarga konstytucyjna została wniesiona po upływie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Po trzecie, w odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy Trybunał zauważył, że prawo to nie obejmuje prawa do rozpatrzenia sprawy w określonym składzie (w tym w składzie ławniczym) albo przez sąd wybranej przez skarżącego instancji. Nie istnieje także konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy w pierwszej instancji przez konkretny sąd (okręgowy, a nie rejonowy), podobnie jak nie ma „lepszych” (wieloosobowych) i „gorszych” (jednoosobowych) składów sądu.
W zażaleniu złożonym 16 października 2017 r. (data nadania) skarżący zarzucił, że postanowienie Trybunału „jest nieuzasadnione”.
Wskazawszy na art. 47 ust. 1 pkt 2 (w zażaleniu: art. 47 ust. 2) ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. (w zażaleniu: 1977 r.) o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.), podniósł, że zostało naruszone „jego prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy”. W ocenie skarżącego skarga została wniesiona w terminie, bowiem ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Najwyższego ze stycznia 2017 r. Skarżący stwierdził przy tym: „Jeżeli Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że nastąpiło przekroczenie terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej, to skarżący wnosi o jego przywrócenie”. Swój wniosek uzasadnił „ograniczonymi możliwościami działania” z uwagi na chorobę psychiczną i przebywanie poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W zażaleniu wniósł także o stwierdzenie, że art. 47 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „uniemożliwia przed sądem pierwszej instancji udział czynnika społecznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości” jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 182 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności Trybunał zwraca uwagę na to, że postępowanie przed Trybunałem m.in. w sprawie skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji regulują przepisy u.o.t.p. TK, a nie – co przyjął skarżący – ustawy o TK z 1997 r. 7
Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Zdaniem Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przedstawione w zażaleniu nie podważają poczynionych w nim ustaleń.
Postanowieniem z 21 września 2017 r. Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze, stwierdziwszy m.in., że skarżący złożył ją z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Trybunał ustalił, że termin do wniesienia skargi rozpoczął bieg 15 maja 2015 r., tj. w dniu doręczenia skarżącemu wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. Termin ten upłynął 15 sierpnia 2015 r., ponieważ wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który skarżący złożył 2 czerwca 2015 r. do niewłaściwego sądu, nie wywołał skutku określonego w art. 44 ust. 3 u.o.t.p. TK.
W zarzutach sformułowanych w zażaleniu skarżący nie odniósł się do tych ustaleń. Wyraził natomiast przekonanie, że skarga została wniesiona w terminie, ponieważ sprawę, w związku z którą wystąpił do Trybunału, „ostatecznie zakończyło” postanowienie Sądu Najwyższego ze stycznia 2017 r. Skarżący nie wziął więc pod uwagę tego, że zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą Trybunału wyczerpanie drogi prawnej w rozumieniu art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK oznacza skorzystanie z przysługujących skarżącemu zwyczajnych środków odwoławczych, zaś wystąpienie ze środkami o charakterze nadzwyczajnym nie ma wpływu na bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej. W chwili uzyskania przez skarżącego orzeczenia sądowego wykazującego walor prawomocności, a więc orzeczenia, co do którego nie przysługują już zwyczajne środki odwoławcze, wypełniony zostaje obowiązek wynikający z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.
TK. Wydanie takiego orzeczenia nadaje bowiem – niezbędny w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji – walor ostateczności rozstrzygnięciu, z którym skarżący wiąże zarzut naruszenia jego wolności lub praw. Podjęcie dalszych kroków zmierzających do wzruszenia takiego orzeczenia, także wówczas, gdy towarzyszy im wydanie w sprawie dalszych rozstrzygnięć, nie mieści się już w zakresie pojęcia „wyczerpania drogi prawnej” (zob. postanowienia TK z: 13 sierpnia 2010, Ts 20/10, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 464 oraz 16 kwietnia 2013 r., Ts 21/13, OTK ZU nr 4/B/2013, poz. 439).
Trybunał przypomina, że w skardze konstytucyjnej skarżący zakwestionował wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. Orzeczenie to wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i to w związku z tym orzeczeniem, 2 czerwca 2015 r. wystąpił do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. A zatem to od daty doręczenia tego rozstrzygnięcia, nie zaś postanowienia Sądu Najwyższego ze stycznia 2017 r., rozpoczął bieg termin do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Wobec powyższego w postanowieniu z 21 września 2017 r. Trybunał prawidłowo stwierdził, że złożenie skargi konstytucyjnej 20 lipca 2017 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK.
Na marginesie Trybunał stwierdza, że sformułowane w zażaleniu żądanie przywrócenia terminu do wniesienia skargi nie może przynieść oczekiwanego skutku. Przede wszystkim należy zauważyć, że jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest złożenie wniosku o jego przywrócenie. Wniosek zgłasza się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie tygodniowym od ustania przyczyny uchybienia. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej (art. 169 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postepowania cywilnego; Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.).
Skarżący tego nie uczynił, a w związku z tym nie sformułował wniosku, o którym mowa w art. 168 i art. 169 k.p.c. Trybunał zwraca uwagę także na to, że w myśl art. 168 k.p.c. przywróceniu podlegają tylko terminy procesowe – ustawowe i sądowe oraz egzekucyjne. Tymczasem trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej jest nieprzywracalnym terminem prawa materialnego, gdyż ogranicza w czasie możność dokonania czynności proceduralnej, niezbędnej (choć niewystarczającej) do wywołania skutku materialnoprawnego w postaci stwierdzenia niezgodności zaskarżonego przepisu z Konstytucją. Naruszenie tego terminu uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej (postanowienie z 4 marca 2008 r., Ts 223/07, OTK ZU nr 3/B/2008, poz. 119).
W związku z tym, odpowiednie stosowanie w postępowaniu przed Trybunałem przepisów k.p.c. dotyczących przywrócenia terminu (art. 36 u.o.t.p. TK) może mieć miejsce tylko wtedy, gdy wniosek dotyczy przywrócenia terminu procesowego.
14 15
Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 21 września 2017 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.M. w sprawie zgodności:
wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W sporządzonej przez adwokata skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 lipca 2017 r. (data nadania), D.M. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. z art. 45 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującym stanem faktycznym. Wyrokiem z czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w K. zasądził na rzecz skarżącego jako powoda określone kwoty, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Na skutek apelacji obu stron Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z lutego 2015 r. uwzględnił apelację pozwanych i zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił, oraz oddalił apelację powoda. Postanowieniem ze stycznia 2017 r. Sąd Rejonowy w K. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K., celem sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej w sprawie zakończonej przez Sąd Apelacyjny w K. Zarządzeniem z lutego 2017 r. dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w K. wyznaczył pełnomocnika z urzędu.
Pełnomocnik otrzymał powyższe zarządzenie 7 lutego 2017 r. W dniu 8 maja 2017 r. pełnomocnik z urzędu wniósł do Sądu Rejonowego w K. skargę konstytucyjną wraz z pismem przewodnim. Zarządzeniem sędziego Sądu Rejonowego w K. skargę konstytucyjną wraz z pismem przewodnim przesłano 20 lipca 2017 r. (data nadania) do Trybunału Konstytucyjnego.
Trybunał Konstytucyjny ustalił z urzędu, że ostateczne orzeczenie w sprawie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 15 maja 2015 r. Skarżący 2 czerwca 2016 r. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z wyrokiem z lutego 2015 r. Wniosek został złożony do niewłaściwego sądu – do Sądu Okręgowego w K., a nie do sądu rejonowego miejsca zamieszkania skarżącego. Sąd okręgowy, po stwierdzeniu swojej niewłaściwości, przekazał zarządzeniem z sierpnia 2016 r. wniosek skarżącego do Sądu Rejonowego w K. 5
Zdaniem skarżącego wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. jest niezgodny z art. 45 Konstytucji, ponieważ zostało naruszone jego prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Jak wskazano w uzasadnieniu skargi: „zaskarżam wyrok zmieniający wyrok sądu I instancji przede wszystkim poprzez brak realizacji uprawnienia do skorzystania z instytucji ławników w zakresie, w jakim zrównani oni są w prawach z sędzią, naruszyło to (…) prawo do rzetelnego sądu”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK.
Przedmiotem skargi zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji może być ustawa lub innego akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
Skarga nie może zatem dotyczyć orzeczenia. Tymczasem profesjonalny pełnomocnik zarzucił, że to wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z lutego 2015 r. jest niezgodny z art. 45 Konstytucji.
Już z tego względu wniesiona skarga konstytucyjna jest niedopuszczalna, a jej zarzuty – oczywiście bezzasadne.
Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna została wniesiona z przekroczeniem terminu. Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
W myśl art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p. TK złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 2, wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego.
Wyrok z lutego 2015 r. został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 15 maja 2015 r. Od następnego dnia rozpoczął bieg trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, który upłynął 15 sierpnia 2015 r. Skarżący 2 czerwca 2015 r. złożył do niewłaściwego sądu wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej (do sądu okręgowego zamiast do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania). Dopiero 25 sierpnia 2016 r. sąd okręgowy, który stwierdził swą niewłaściwość, przekazał wniosek do sądu właściwego. Jednak od 26 sierpnia 2016 r. bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej nie mógł zostać wstrzymany, bowiem upłynął przeszło rok wcześniej, tzn. 15 sierpnia 2015 r. Nawet gdyby hipotetycznie założyć, że wniesienie w 2 czerwca 2015 r. do niewłaściwego sądu wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu mogło wstrzymać bieg terminu do złożenia skargi konstytucyjnej, to środek prawny został wniesiony z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu.
Jeśliby uznać, że termin biegł od 16 maja 2015 r. do 2 czerwca 2015 r., a ponownie rozpoczął bieg 8 lutego 2017 r., czyli dzień po doręczeniu pełnomocnikowi z urzędu zarządzenia o wyznaczeniu go w sprawie, to w 2015 r. upłynęło już 18 dni tego terminu, zatem w 2017 r. należało złożyć skargę w ciągu 72 dni, czyli najpóźniej 21 kwietnia 2017 r. Tymczasem fachowy pełnomocnik nie tylko wniósł skargę dopiero 8 maja 2017 r., ale zamiast do Trybunału Konstytucyjnego złożył ją do Sądu Rejonowego w K. Dopiero data nadania jej 20 lipca 2017 r. do Trybunału Konstytucyjnego może być uznana za datę wniesienia.
Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia art. 45 Konstytucji, Trybunał stwierdza, że w istocie dotyczą one art. 45 ust. 1 (prawo do sądu) a nie art. 45 ust. 2 (zasad jawności rozprawy) i wyjaśnia, że prawo do sądu nie obejmuje prawa do rozpatrzenia sprawy w określonym składzie (w tym w składzie ławniczym) albo przez sąd wybranej przez skarżącego instancji. Nie istnieje konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy w I instancji przez konkretny sąd (okręgowy, a nie rejonowy), podobnie jak nie ma „lepszych” (wieloosobowych) i „gorszych” (jednoosobowych) składów sądu (zob. postanowienia TK z: 13 marca 2012 r., Ts 209/11 i 26 września 2012 r., Ts 209/11; OTK ZU nr 5/B/2012, poz. 454 i 455 oraz 11 września 2013 r., Ts 26/13 i 11 marca 2014 r., OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 135 i 136, a także 11 września 2015 r., Ts 328/14 i 22 stycznia 2016 r., Ts 328/14, OTK ZU nr B/2016, poz. 68 i 69). W związku z powyższym oczywiście bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p. TK, postanowił odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.