Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 lipca 2016 r. (data nadania) J., A. i A.P. (skarżący) zakwestionowali zgodność art. 306 § 1a pkt 1 w zw. z art. 330 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim wyłącza prawo strony do wniesienia do sądu zażalenia na powtórne postanowienie Prokuratury o umorzeniu śledztwa oraz statuuje pokrzywdzonemu wyłącznie prawo do złożenia subsydiarnego aktu oskarżenia, z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji.
Postanowieniem z 7 czerwca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skarżący w żaden sposób nie wykazali, iż w ich sprawie zaskarżone przepisy doprowadziły do naruszenia prawa do sądu. Trybunał zwrócił uwagę na to, że z brzmienia skargi konstytucyjnej wynika, iż skarżący nie dążą do rozpoznania sprawy karnej przez niezawisły sąd, albowiem – ich zdaniem – zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, kto był sprawcą przestępstwa, a co za tym idzie, tak określona „sprawa” nie mieści się w zakresie konstytucyjnego prawa do sądu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucili Trybunałowi: po pierwsze, obrazę art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p.
TK) przez błędne uznanie, że skarga konstytucyjna jest oczywiście bezzasadna; po drugie, naruszenie art. 31 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji przez przyjęcie, że: „skoro na gruncie aktu rangi ustawowej możliwa jest alternatywna wykładnia polegająca na wyłączeniu jednostce konstytucyjnego prawa do sądu oraz konstytucyjnego prawa do zaskarżania decyzji wydanej w pierwszej instancji, jak również wykładnia w pełni realizująca przedmiotowe gwarancje zakodowane w Konstytucji, to możliwe jest opowiedzenie się za decyzją interpretacyjną nieprzychylną dla Konstytucji i uznanie w takim zakresie wzorca kontroli konstytucyjnej za w pełni zgodnego z Konstytucją RP, co skutkowało błędną oceną, że skarga jest oczywiście bezzasadna”;
po trzecie, naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji przez błędne rozumienie pojęcia „sprawy” racjonalizującej konstytucyjne prawo do sądu.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.) do postępowań przed Trybunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się przepisy tej ustawy.
Skoro postępowanie zainicjowane analizowaną skargą nie zostało zakończone do 3 stycznia 2017 r., tzn. dnia wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK.
Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Trybunał Konstytucyjny uznał, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest trafne, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. Wobec tego, że zarzuty dotyczą uznania skargi konstytucyjnej za oczywiście bezzasadną, zostaną rozpoznane łącznie.
Jak prawidłowo wskazał Trybunał w zaskarżonym postanowieniu, skarżący upatrują naruszenia prawa do kontroli orzeczeń wydanych w I instancji w tym, „że niemożność ponownego wniesienia środka zaskarżenia wynika nie z literalnego brzmienia ustawy ale z dokonanej przez orzekające sądy i doktrynę interpretacji przepisów”. Słusznie też Trybunał podkreślił, że źródłem normy prawnej regulującej daną sytuację faktyczną może być więcej niż jeden przepis (w sprawie skarżących – możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie prokuratora wydane w I instancji). W takim przypadku treść normy ustala się, uwzględniając brzmienie wielu przepisów przy zastosowaniu zarówno reguł wykładni językowej, jak i systemowej oraz funkcjonalnej. Odczytanie treści normy przy użyciu wykładni innej niż językowa nie uzasadnia jeszcze twierdzenia, że opisany przez nią wyjątek od zasady nie został określony w ustawie. Istotne jest, aby przepisy stanowiące podstawę skonstruowania stosowanej normy prawnej zostały zawarte w akcie prawnym rangi ustawy.
W ocenie Trybunału nie ulega wątpliwości to, że dla prawidłowego odkodowania treści normy prawnej regulującej sytuację skarżących należy dokonać właściwej wykładni art. 306 § 1a pkt 1 w zw. z art. 330 § 2 k.p.k., ale także art. 55 § 1 k.p.k. oraz art. 429 § 1 k.p.k. Dopiero norma prawna zrekonstruowana na podstawie tych przepisów pozwala na właściwe zrozumienie sytuacji skarżących. To właśnie art. 55 § 1 k.p.k. kreuje po stronie pokrzywdzonych uprawnienie do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, z kolei art. 429 § 1 k.p.k. nakazuje odmowę przyjęcia środka odwoławczego niedopuszczalnego z mocy ustawy.
W wyroku z 12 maja 2003 r. w sprawie o sygn. SK 38/02 Trybunał Konstytucyjny rozpatrywał kwestię zgodności z Konstytucją unormowania przewidującego, że postępowanie sądowe w sprawie rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego ma charakter jednoinstancyjny. Trybunał stwierdził, że wymagane przez przepisy Konstytucji gwarancje realizacji prawa do sądu i zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji są zapewnione przez istnienie możliwości zaskarżenia postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego do sądu rejonowego. Konstytucja nie wymaga natomiast, aby orzeczenie tego sądu podlegało dalszemu zaskarżeniu (zob. np. postanowienie TK z 11 kwietnia 2013 r., sygn. Ts 9/12).
W wypadku zakończenia postępowania karnego postanowieniem o jego umorzeniu z powodu śmierci sprawcy, pokrzywdzeni są w trudnej sytuacji, nie mogą bowiem w takim wypadku realizować także swego własnego prawa do sądu w ramach postępowania cywilnego, ponieważ nie ma przeciwko komu skierować powództwa. Zrozumiałe jest więc zainteresowanie, aby „postępowanie w sprawie” doprowadziło do ujawnienia właściwego sprawcy przestępstwa. Z tych przyczyn pokrzywdzonym służy prawo do złożenia środka odwoławczego w toczącym się postępowaniu przygotowawczym. Nie zmienia to jednak faktu, że postępowanie to nie jest realizacją ich własnego prawa do sądu. Pokrzywdzeni realizują przy pomocy tego postępowania swoje prawo do ochrony przed arbitralnością władzy w postępowaniu przygotowawczym. „Nieprawidłowe” wykrycie sprawcy godzi w interesy pokrzywdzonego, ale nie ogranicza jego własnego prawa do sądu, stwarzając przeszkody faktyczne (nie prawne) w zakresie jego realizacji.
Możliwość wystąpienia przez pokrzywdzonego z samoistną skargą, która zainicjuje postępowanie karne, jest rozwiązaniem idącym krok dalej, aniżeli zwykły środek odwoławczy, jakim jest zażalenie. W toku postępowania sądowego – w sposób niczym nieograniczony – aktualizują się wszelkie prawa i wolności konstytucyjne, a w konsekwencji strona postępowania (pokrzywdzony lub oskarżyciel posiłkowy) ma niczym nieskrępowaną możliwość dochodzenia swoich racji. Uprawnienie pokrzywdzonych do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia nie jest alternatywne względem możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego.
Ustawodawca, przyznając pokrzywdzonemu prawo do wystąpienia z subsydiarnym aktem oskarżenia, znacząco zwiększył ochronę przysługujących mu gwarancji. W razie bowiem dwukrotnego umorzenia postępowania na podstawie takich samych przesłanek procesowych oczywiste jest, że organ postępowania przygotowawczego swojego stanowiska – skontrolowanego wcześniej przez sąd – nie zmieni. Nie chcąc zatem narażać pokrzywdzonego na trudności w zakresie realizacji prawa do sądu, zostało mu przyznane uprawnienie do samodzielnego zainicjowania postępowania sądowego, w toku którego będzie mógł udowodnić swoje racje.
Biorąc pod uwagę powyższe, nieuzasadnione są zarzuty skarżących, jakoby ich prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo do kontroli orzeczeń wydanych w I instancji zostało w istotny sposób ograniczone. Konstrukcja regulacji art. 330 § 2 k.p.k. służy realizacji prawa do sądu. Jest to stanowisko powszechnie przyjęte w orzecznictwie i doktrynie, znajdujące uzasadnienie w jednoznacznej treści przepisu, tj. „Jeżeli organ prowadzący postępowanie nadal nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. W takim wypadku pokrzywdzony, który wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 i 1a, może wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 – o czym należy go pouczyć”.
Podnoszone przez skarżących zarzuty nie uzasadniają kontroli konstytucyjności żadnego z przepisów zaskarżonych w trybie skargi konstytucyjnej, ponieważ przesłanką wniesienia jest istnienie konkretnego naruszenia prawa do sądu, które nie zostało w skardze wykazane.
W zaskarżonym postanowieniu Trybunał trafnie przyjął, że w zakresie konstytucyjnego prawa do sądu pojęcie „sprawy” nie obejmuje weryfikacji prawidłowości działań prokuratury, a konkretnie – zasadności tez zawartych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, głoszących, że pokrzywdzony, w prawa którego wstąpili jego zstępni, był sprawcą przestępstwa. Jak bowiem wskazał Trybunał, w żadnym razie nie doszło w ten sposób do rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej, a orzeczenie wskazane jako ostateczne ma jedynie charakter formalny.
Ustalenia dokonane w tej sprawie przesądzają o oczywistej bezzasadności zarzutów sformułowanych przez skarżących. Z zakwestionowanych przepisów wyraźnie wynika możliwość zaskarżenia postanowienia prokuratora do sądu rejonowego. Skarżący możliwość tę wykorzystali i uzyskali orzeczenie sądowe uchylające zaskarżone postanowienie i przekazujące sprawę do Prokuratury Okręgowej w G. do dalszego prowadzenia. W następstwie prokurator ponownie umorzył śledztwo na tej samej podstawie. Nie ma więc uzasadnienia, do stwierdzenia jakoby skarżącym zamknięto drogę dochodzenia ich praw przed sądem lub uniemożliwiono zaskarżenie orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przez prokuratora.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 7 czerwca 2017 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J., A. i A.P. w sprawie zgodności:
art. 306 § 1a pkt 1 w zw. z art. 330 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 lipca 2016 r. (data wniesienia) J., A. i A.P. (skarżący) kwestionują zgodność art. 306 § 1a pkt 1 w zw. z art. 330 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U.89.555, ze zm.; dalej: k.p.k.), w zakresie, w jakim wyłącza prawo strony do wniesienia do sądu zażalenia na powtórne postanowienie o umorzeniu śledztwa oraz statuuje pokrzywdzonemu wyłącznie prawo do złożenia subsydiarnego aktu oskarżenia, z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78 Konstytucji.
Postanowieniem z 14 listopada 2011 r. Prokuratura Okręgowa w G. Wydział Śledczy (sprawa […]) wszczęła śledztwo w sprawie spowodowania wypadku w ruchu lotniczym, na skutek którego śmierć poniosły 4 osoby, tj. o czyn zabroniony opisany w art. 177 par. 2 k.k.
Skarżący uzyskali status pokrzywdzonych, ponieważ byli następcami prawnymi dwóch osób, które poniosły śmierć w wypadku lotniczym.
Postanowieniem z 31 grudnia 2014 r. (sprawa […]) śledztwo zostało umorzone na skutek śmierci sprawcy wypadku, tj. na podstawie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. Po rozpoznaniu wniesionego zażalenia Sąd Rejonowy w T. Wydział Karny postanowieniem z 14 maja 2015 r. (sprawa […]) uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do dalszego prowadzenia. Prokuratura Okręgowa w G. postanowieniem z 30 grudnia 2015 r. (sprawa […]) umorzyła śledztwo, opierając swoje rozstrzygnięcie na uzupełnionym materiale dowodowym, w tym opinii biegłego z zakresu lotnictwa. 13 stycznia 2016 r. skarżący wnieśli kolejne zażalenie, domagając się sądowej kontroli czynności podjętych przez prokuraturę, zwłaszcza w kontekście zrealizowanych wytycznych, danych temu organowi przez orzekający w sprawie sąd. W ich ocenie opinia wydanego przez biegłego z zakresu lotnictwa była niepełna, a ponadto prokuratura przesądziła o sprawstwie nieżyjącej osoby (ojca skarżących) pomimo tego, że nie zezwalał na to zebrany materiał dowodowy.
Zarządzeniem z 28 stycznia 2016 r. (sprawa […]) Prokurator Okręgowy w G. odmówił przyjęcia zażalenia do rozpoznania, ze względu na jego niedopuszczalność z mocy ustawy. Zażalenie wniesione do Sądu Rejonowego w T. zostało oddalone przez ten sąd postanowieniem z 15 kwietnia 2016 r. (sprawa […]). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wskazał, że po ponownym umorzeniu postępowania nie przysługuje już zażalenie na to rozstrzygnięcie, tylko skarga etapowa w postaci subsydiarnego aktu oskarżenia. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 9 maja 2016 r. 3
Z wydaniem wskazanych rozstrzygnięć skarżący wiążą naruszenie prawa do zaskarżania decyzji wydanej w I instancji, jak też prawa do rozpoznania sprawy przez sąd (art. 45 Konstytucji). Naruszenie prawa do zaskarżenia orzeczenia wydanego w I instancji skarżący uzasadniają przez wskazanie na okoliczność, że wyłączenie możliwości wniesienia środka zaskarżenia w przedmiotowym układzie procesowym nie wynika bezpośrednio z brzmienia zaskarżonego art. 306 § 1 k.p.k. tylko z dokonanej przez sąd i doktrynę interpretacji tego przepisu z uwzględnieniem kontekstu normatywnego, w którym on funkcjonuje, tj. art. 330 § 2 k.p.k. Okoliczność, że niemożność wniesienia zażalenia jest wynikiem wykładni systemowej i funkcjonalnej, a nie literalnej uniemożliwia bowiem przyjęcie, iż spełniony został warunek, o którym mowa w art. 78 ust. 1 Konstytucji, a który wprowadza mechanizm ustawowego określenia wyjątków.
Skarżący podważają ponadto tezę, jakoby subsydiarny akt oskarżenia stanowił dalej idący środek ochrony praw pokrzywdzonego niż zażalenie. W ich sytuacji, nie chodzi bowiem o wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia, ale o weryfikację rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, w którym uznano ich ojca jako sprawcę przestępstwa. Zdaniem skarżących postępowanie przygotowawcze, a precyzyjniej zażalenie wniesione od rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie w sprawie, może zmierzać do podobnych co akt oskarżenia celów, ale też może być nakierowane na ochronę innych interesów pokrzywdzonego (art. z art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k.).
Zdaniem skarżących eliminacja prawa do zaskarżenia orzeczenia wydanego w I instancji i przyznanie jedynie możliwości wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia narusza prawo do rozpatrzenia ich sprawy przez sąd, jak też prawo do zaskarżenia decyzji wydanych w I instancji.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji korzystanie ze skargi konstytucyjnej, jako środka ochrony wolności i praw, odbywa się „na zasadach określonych w ustawie”. W myśl art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) zasady te de lege lata precyzuje ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymaganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 4 ustawy o TK.
Skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony indywidualnych praw i wolności o charakterze podmiotowym. W przedmiotowej sprawie skarżący z odmową ponownego rozpoznania zażalenia na postanowienie umarzające postępowanie w sprawie wiąże naruszenie prawa do sądu, jak też prawa do kontroli rozstrzygnięcia wydanego w I instancji. Skarżący naruszenie prawa do kontroli orzeczeń wydanych w I instancji upatrują nie tyle w odmowie ponownego rozpoznania zasadności wydanego przez prokuratora rozstrzygnięcia, ile w okoliczności, że niemożność ponownego wniesienia środka zaskarżenia wynika nie z literalnego brzmienia ustawy, ale z dokonanej przez orzekające sądy i doktrynę interpretacji przepisów. Tak sformułowany zarzut uznać należy za oczywiście bezzasadny.
Nie budzi już aktualnie wątpliwości, że źródłem normy prawnej regulującej daną sytuację faktyczną (w tym przypadku możliwość wniesienia zażalenia od decyzji prokuratora wydanej w I instancji) może być więcej niż jeden przepis. W takim przypadku treść normy ustala się uwzględniając brzmienie wielu przepisów przy zastosowaniu zarówno reguł wykładni językowej, jak i systemowej i funkcjonalnej. Okoliczność odczytania treści normy przy użyciu wykładni innej niż językowa nie uzasadnia jeszcze twierdzenia, że opisany przez nią wyjątek od zasady nie został określony w ustawie. Istotne jest, aby przepisy stanowiące podstawę skonstruowania stosowanej normy prawnej zostały zawarte w akcie prawnym rangi ustawy.
Skarżący nie wykazali ponadto, że w ich sprawie doszło do naruszenia prawa do sądu, u którego podstaw znajduje się brzmienie zaskarżonej regulacji. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego prawo do sądu obejmuje: 1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo do uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym), 2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz 3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (SK 19/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 36). Jak wskazuje się w orzecznictwie urzeczywistnienie konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu będzie obejmowało wszelkie sytuacje – bez względu na szczegółowe regulacje proceduralne – w których pojawia się konieczność rozstrzygania o prawach danego podmiotu (w relacji do innych równorzędnych podmiotów lub w relacji do władzy publicznej), a jednocześnie natura danych stosunków prawnych wyklucza arbitralność rozstrzygania o sytuacji prawnej podmiotu przez drugą stronę tego stosunku, z tych właśnie powodów wykluczone są w zasadzie z drogi sądowej spory na tle podległości służbowej (K 21/99, OTK ZU nr 4/2000,
- s. 555).
Skarżącym odmówiono ponownego rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratora umarzające postępowanie w sprawie, w której występowali jako oskarżyciele posiłkowi. Z brzmienia skargi konstytucyjnej, jak i z wniesionych zażaleń wynika, że skarżący nie dążą do rozpoznania sprawy karnej przez niezawisły sąd, jako że ich zdaniem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, kto był sprawcą przestępstwa. Ich celem jest sądowa weryfikacja prawidłowości działań prokuratury, a konkretnie zasadności tez zawartych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia głoszących, że pokrzywdzony, w prawa którego wstąpili jako jego zstępni, był sprawcą przestępstwa. Tak określona „sprawa” nie mieści się w zakresie konstytucyjnego prawa do sądu. Podkreślić bowiem należy, że wbrew literalnemu brzmieniu rozstrzygnięcia, nie przesądzało ono o sprawstwie popełnionego czynu zabronionego.
Podstawą umorzenia jest okoliczność, że jedyna osoba, która mogła być w tym stanie faktycznym brana pod uwagę jako sprawca czynu zabronionego, nie żyje. Odpada zatem ratio legis potrzeby dalszego prowadzenia postępowania przygotowawczego (rozpoznania sprawy), które nie tylko nie może już doprowadzić do pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej, ale i nie może niejednokrotnie doprowadzić do stwierdzenia sprawstwa popełnionego czynu zabronionego, w sytuacji braku możliwości wysłuchania osoby faktycznie podejrzanej. W tym kontekście oczywiście można zastanawiać się nad dopuszczalnością kategorycznego stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu wydanych w sprawie rozstrzygnięć, że ojciec pokrzywdzonych był sprawcą popełnionego czynu zabronionego.
Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że podstawą umorzenia był art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., co oznacza, że nawet gdyby skarżący wnieśli subsydiarny akt oskarżenia sprawa nie zostałaby merytorycznie rozpoznana ze względu na brzmienie wskazanego powyżej przepisu. Nie jest wykluczone, że można by się zastanowić nad dopuszczalnością domagania się rozpoznania sprawy karnej przez sąd, pomimo śmierci osoby faktycznie podejrzanej jako sprawca przestępstwa, dążąc do ostatecznego ustalenia sprawstwa czynu zabronionego (niekoniecznie ukarania sprawcy). Wtedy jednak naruszenie prawa do sądu należałoby upatrywać nie w brzmieniu zaskarżonych regulacji, ale co najwyżej w brzmieniu art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k., który uniemożliwia prowadzenie dalszego postepowania karnego i oczyszczenie osoby faktycznie podejrzanej o popełnienie czynu zabronionego z ciążących na niej podejrzeń. Podkreślić jednak należy, że w takim przypadku wyrok sądowy mógłby co najwyżej wykluczyć sprawstwo konkretnej osoby; stwierdzenie, że faktycznie podejrzany jest sprawcą byłoby niemożliwe ze względu na doprowadzenie do naruszenia w takim przypadku podstawowych zasad procesowych (prawa do obrony).
Na marginesie wskazać należy, że art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k. nie określa osobnego, równorzędnego, celu postepowania karnego, tylko podkreśla znaczenie osoby pokrzywdzonego w procesie karnym. Skarżący zaś, wnosząc zażalenie na postanowienie umarzające postępowanie w sprawie, występowali de facto nie jako pokrzywdzeni popełnionym przestępstwem (czy jako oskarżyciele posiłkowi), ale jako przedstawiciele osoby określonej w postanowieniu umarzającym postępowanie w sprawie jako sprawca przestępstwa.
W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
POUCZENIE 15
Na podstawie art. 61 ust. 5 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.