Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 października 2019 r. (data nadania) Parafia Rzymskokatolicka […] w Ż. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Skarżąca jest właścicielem nieruchomości (zapisanych w księgach wieczystych pod nr […] i […]), które uzyskała od Skarbu Państwa w następstwie ugody z 1 lipca 1996 r. zawartej przed Komisją Majątkową. Przez nieruchomości skarżącej przebiegają linie energetyczne, których właścicielami są ENEA Operator Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej: przedsiębiorstwo energetyczne) oraz Orange Polska S.A. z siedzibą w Warszawie. W piśmie z 30 maja 2016 r. skarżąca wezwała przedsiębiorstwo energetyczne do zawarcia odpłatnej umowy o ustanowienie służebności przesyłu. Uzyskała jednak odpowiedź odmowną.
W związku z tym skarżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w Ż. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) z wnioskiem o ustanowienie na tych nieruchomościach, na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego, służebności przesyłu polegającej na prawie utrzymywania linii średniego napięcia (15kV), składającej się ze słupów z napowietrznymi przewodami, w tym prawa korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym do dokonywania konserwacji i remontów tej linii wraz z prawem wejścia i wjazdu na nieruchomość odpowiednim sprzętem. W piśmie z 12 października 2018 r. skarżąca wycofała żądanie ustanowienia służebności na jednej z nieruchomości.
W tym zakresie Sąd Rejonowy umorzył postępowanie.
Sąd Rejonowy postanowieniem z 22 stycznia 2019 r. (sygn. akt […]) ustanowił na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego służebność przesyłu o treści wskazanej we wniosku oraz zasądził od niego na rzecz skarżącej wynagrodzenie. Apelację od powyższego postanowienia złożyło przedsiębiorstwo energetyczne.
Postanowieniem z 13 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy zmienił orzeczenie Sądu Rejonowego m.in. w ten sposób, że oddalił wniosek skarżącej oraz uchylił rozstrzygnięcie zasądzające na jej rzecz wynagrodzenie.
Zdaniem Sądu Okręgowego przedsiębiorstwo energetyczne nabyło służebność przesyłu przez zasiedzenie. Doszło do niego 7 stycznia 2011 r., tj. po dwudziestu latach korzystania ze służebności. Powyższe orzeczenie zostało doręczone skarżącej 23 lipca 2019 r. 6
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 listopada 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 19 listopada 2019 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: dokładne określenie jej przedmiotu, tj. podanie odpowiedniej pozycji w Dzienniku Ustaw; wskazanie, które wolności lub prawa skarżącej wyrażone w art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy (tj. art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.);
wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy naruszają wolności i prawa skarżącej; doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, określającego sprawę, w związku z którą została wniesiona skarga oraz jego czterech kopii;
wykazanie (przez doręczenie oryginału dokumentów lub ich kopii poświadczonych przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem oraz ich czterech kopii) umocowania księdza P.R. do działania w imieniu skarżącej. Skarżąca została także zobowiązana do poinformowania, czy od postanowienia Sądu Okręgowego z 13 czerwca 2019 r. został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
W piśmie procesowym złożonym w Trybunale Konstytucyjnym 26 listopada 2019 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarządzenia.
Oświadczyła, że od postanowienia Sądu Okręgowego z 13 czerwca 2019 r. wniosła skargę kasacyjną. Sprawa została wpisana do repertorium pod sygnaturą […], co Trybunał Konstytucyjny ustalił z urzędu.
W piśmie tym skarżąca wskazała na naruszenie: art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 w związku z art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.), art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) w związku z art. 61 i art. 63 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji. Powyższe przepisy skarżąca określiła „przedmiotem skargi konstytucyjnej”.
Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów, przyjęta w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, zgodnie z którą „możliwe jest zasiedzenie przez przedsiębiorstwo energetyczne służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (która została wprowadzona do systemu prawnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. przez ustawę z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 116, poz. 731) i doliczenie okresu posiadania służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu do okresu posiadania służebności przesyłu oraz pominięcie zawieszenia ewentualnego okresu zawieszenia służebności gruntowej i przesyłu w czasie, gdy właściciel nie mógł dysponować własnością swojej nieruchomości wywłaszczonej w okresie PRL do czasu jej zwrotu po przemianach ustrojowych po 1989 r. w postępowaniu regulacyjnym przed Komisją Majątkową prowadzonym zgodnie z przepisami ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”, narusza konstytucyjne prawo własności, zasady proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego.
W związku z postępowaniem kasacyjnym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 26 lutego 2020 r. zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy.
Postanowieniem z 20 sierpnia 2020 r. (sygn. […]) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, w związku z tym Trybunał podjął zawieszone postępowanie.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
- 2. Skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny.
- 2.1. Sporządzona została przez radcę prawnego, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo.
- 2.2. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ od postanowienia Sądu Okręgowego w B. II Wydział Cywilny Odwoławczy z 13 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia.
- 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż powyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 23 lipca 2019 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału 22 października 2019 r. 18
- 2.4. Określony został przedmiot kontroli w rozumieniu art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Skarżąca wskazała, jakie konstytucyjne prawa oraz w jaki sposób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadniła sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
- 2.5. Z uwagi na to, że skarga konstytucyjna spełnia wymagania przewidziane w u.o.t.p.TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 tej ustawy, to – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – zasadne jest nadanie jej – w tym zakresie – dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.