Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 listopada 2019 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpiła o uznanie art. 118 § 5 oraz art. 117 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575; dalej: k.p.c.) za niezgodne z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 79 ust. 1 i art. 79 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2020 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi. Skarżąca została wezwana, m.in. do sprecyzowania i uzasadnienia, w jaki sposób art. 118 § 5 i art. 117 3 k.p.c. naruszają wymienione w skardze konstytucyjnej wolności lub prawa skarżącej. Pismem z 25 stycznia 2020 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej ustosunkował się do powyższego wezwania.
Postanowieniem z 16 lipca 2020 r., doręczonym skarżącej 27 lipca 2020 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Stwierdził w nim, że zakwestionowane w skardze przepisy nie były podstawą wydania ostatecznego rozstrzygnięcia.
31 lipca 2020 r. (data nadania) skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wniosła o jego uchylenie i nadanie skardze dalszego biegu. Zdaniem skarżącej „wbrew przepisom postanowienia, zaskarżone przepisy były podstawą rozstrzygnięcia.
Z przepisów tych bowiem wywiódł w swym poprzednim postępowaniu Trybunał iż nie wydano w sprawie ostatecznego orzeczenia organu s[ą]dowego. Strona skarżąca właśnie ten fakt uczyniła podstawą niniejszej skargi podnosząc zarzut iż istnienie takiego postępowania nie poddającego się kontroli sądowej, a więc nie podlegającego w konsekwencji kontroli konstytucyjnej – jest naruszeniem zasady iż każda sprawa podlega kontroli sądowej, a każdy przepis decydujący o prawach strony podlega kontroli konstytucyjnej. (…) w poprzednim postępowaniu orzekając w sprawie skargi Trybunał użył zaskarżonych przepisów albowiem z nich wywiódł w/w fakt braku orzeczenia i przyczyn takiego stanu rzeczy” (s. 4 zażalenia).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest – zdaniem Trybunału ‒ prawidłowe. Formułując zarzuty przedstawione w zażaleniu, skarżąca nie zdołała skutecznie podważyć podstawy odmowy, tj. zakwestionowanie przepisów niebędących podstawą wydania ostatecznego rozstrzygnięcia.
Trybunał w niniejszym składzie podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Warunkiem dopuszczalności skargi jest bowiem zakwestionowanie w niej przepisu, który stanowił podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia. Jak wyjaśniono w wyroku pełnego składu Trybunału z 24 października 2007 r. (sygn. SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108): „skarżący nie może (…) w drodze skargi kwestionować konstytucyjności aktów normatywnych niestanowiących podstawy dotyczącego go indywidualnego rozstrzygnięcia”.
Powyższy wymóg ma swoje źródło w samej Konstytucji. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 79 ust. 1 Konstytucji, skargę można wnieść „w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie […] o wolnościach lub prawach albo o […] obowiązkach określonych w Konstytucji”. Formalnym dopełnieniem tego wymagania jest treść art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, który stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji, i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (por. postanowienie TK z 18 lipca 2019 r., sygn. Ts 12/19, OTK ZU B/2019, poz. 180 i wskazane w nim orzecznictwo).
Z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika, by którykolwiek z kwestionowanych przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575) stanowił podstawę wydania – wskazanego jako ostateczne rozstrzygnięcie – postanowienia TK z 9 października 2019 r. (sygn. Ts 64/18). Nie uprawdopodobniła tego również skarżąca. Nie wskazała przy tym innego orzeczenia wydanego na podstawie regulacji, z którą łączy zarzut naruszenia powołanych w skardze praw i wolności konstytucyjnych.
Jak to już podkreślano w zaskarżonym postanowieniu, orzeczenie TK z 9 października 2019 r. wydane zostało w oparciu o przepisy u.o.t.p.TK. Jego treścią było nieuwzględnienie zażalenia skarżącej na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2019 r. (sygn. Ts 64/18) o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, nie zaś wskazane w petitum skargi konstytucyjnej przepisy dotyczące pełnomocnictwa z urzędu.
Trybunał Konstytucyjny w zakwestionowanym postanowieniu zasadnie zatem stwierdził, że analizowana skarga nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. W związku z tym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, prawidłowo odmówił nadania jej dalszego biegu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 16 lipca 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Sp. z o.o. z siedzibą w T. o zbadanie zgodności:
art. 118 § 5 oraz art. 117 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) z 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 listopada 2019 r. (data nadania) Sp. z o.o. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez radcę prawnego ustanowionego z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Pismem z 13 kwietnia 2018 r. (data nadania) skarżąca wniosła do Trybunału Konstytucyjnego skargę konstytucyjną, w której wystąpiła o uznanie art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm., dalej: k.p.c.) za niezgodny z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5, art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, oraz o uznanie art. 117 3 k.p.c. za niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 1 i art. 2 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 10 lipca 2019 r., sygn. Ts 64/18 (OTK ZU B/2020, poz. 11) odmówił nadania skardze dalszego biegu. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał stwierdził, że skarga nie spełnia podstawowego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (ówcześnie: Dz. U. poz. 2072, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Wyjaśnił, że wskazane w skardze pismo Sądu Apelacyjnego z 10 października 2017 r. nie jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wskazał także, że nawet gdyby za ostateczne orzeczenie przyjąć pierwsze pismo z 12 września 2017 r., inicjujące ciąg korespondencji ze skarżącą, to termin wniesienia skargi konstytucyjnej został przekroczony.
Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, które postanowieniem z 9 października 2019 r., sygn. Ts 64/18 (OTK ZU B/2020, poz. 12) nie zostało uwzględnione przez Trybunał Konstytucyjny. Trybunał podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu z 10 lipca 2019 r. 5
W niniejszej skardze jako orzeczenie naruszające konstytucyjne prawa podmiotowe skarżąca powołała postanowienie Trybunału Konstytucyjnego wydane w toku wstępnej kontroli poprzedniej skargi konstytucyjnej, tj. postanowienie z 9 października 2019 r., sygn. Ts 64/18, które zostało jej doręczone 16 października 2019 r. 6
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2020 r. wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez: 1) doręczenie oryginałów albo kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem postanowień Trybunału Konstytucyjnego z: a) 10 lipca 2019 r. (sygn. Ts 64/18) wraz z uzasadnieniem, b) 9 października 2019 r. (sygn. Ts 64/18) wraz z uzasadnieniem;
2) udokumentowanie daty doręczenia rozstrzygnięcia, o którym mowa w punkcie 1 lit. b; 3) sprecyzowanie, w jaki sposób art. 118 § 5 i art. 117 3 k.p.c. naruszają wymienione w skardze konstytucyjnej wolności lub prawa skarżącej wraz z uzasadnieniem.
Pismem procesowym z 25 stycznia 2020 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej nadesłał niezbędne dokumenty oraz ustosunkował się do wezwania w sprawie usunięcia braków formalnych skargi. W ocenie skarżącej zaskarżone normy prawne tworzą procedurę postępowania niepodlegającą ocenie i kontroli „[s]ądu właściwego dla rozpoznania spraw określonych w rozumieniu [a]rt. 79 ust. 1 Konstytucji (…) [s]ądu powszechnego właściwego dla danego rodzaju roszczeń” oraz „[nieprzewidującą] możliwości wydania prawomocnego orzeczenia organu państwa uprawniającego do skorzystania z uprawnienia określonego w [a]rt. 79 ust. 1 Konstytucji ” (pismo procesowe, s. 2).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna.
Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów u.o.t.p. TK.
W skardze konstytucyjnej przepis powinien spełniać określone wymogi. Po pierwsze, powinien być podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego. Po drugie, skarżący musi uprawdopodobnić naruszenie wskazanych w skardze konstytucyjnej wolności lub praw. Po trzecie, źródłem ich naruszenia powinna być normatywna treść kwestionowanych przepisów, zaś sposób naruszenia musi zostać określony przez skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Dopiero kumulatywne spełnienie tak rozumianych przesłanek warunkuje możliwość skutecznego wniesienia, a następnie merytorycznego rozpatrzenia skargi konstytucyjnej przez Trybunał. Niedochowanie któregokolwiek ze wskazanych wymogów sprawia, że skarga zamiast subsydiarnego środka indywidualnej ochrony konstytucyjnych wolności i praw staje się swoistą formą actio popularis, zbliżoną w swej istocie do wniosku w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm (zob. wyrok TK z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 68).
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga nie spełnia powyższych wymagań, albowiem skarżąca zakwestionowała przepisy niebędące podstawą wydania ostatecznego rozstrzygnięcia, tj. przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.), podczas gdy wskazane orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów u.o.t.p. TK. Jego treścią było nieuwzględnienie zażalenia skarżącej na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 10 lipca 2019 r. (sygn. Ts 64/18) o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, nie zaś wskazane w petitum przepisy dotyczące pełnomocnictwa z urzędu.
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał uznał, że rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p TK. Okoliczność ta – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.
TK – stanowi samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 16
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.