Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 sierpnia 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 110a § 2 oraz § 4 w związku z § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53; dalej: k.k.w.) w zakresie, w jakim: a) „uniemożliwia skazanemu posiadanie, poza depozytem, środków łączności oraz przedmiotów i dokumentów, które mogą stanowić zagrożenie dla porządku lub bezpieczeństwa w zakładzie karnym”, b) „pozostawia dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji, co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego czy komputerowego”, z art. 64 ust. 1 i 2 oraz 3 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2) art. 110a § 2 oraz § 4 k.k.w.
w zakresie, w jakim: a) „uniemożliwia skazanemu posiadanie, poza depozytem, środków łączności oraz przedmiotów i dokumentów, które mogą stanowić zagrożenie dla porządku lub bezpieczeństwa w zakładzie karnym, w tym uniemożliwienie posiadania laptopa przystosowanego do posiadania go w celi zakładu karnego, a co za tym idzie uniemożliwienie sporządzenia pism do [s]ądu na komputerze a następnie ich drukowanie”, b) „pozostawia dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji, co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu komputerowego tj. laptopa wraz z dyskami twardymi, a co za tym idzie uniemożliwienie sporządzenia pism do [s]ądu na komputerze a następnie ich zapisywanie na dysku twardym”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Postanowieniem z 29 lipca 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 12 sierpnia 2025 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z uwagi na nieusunięcie przez skarżącego jej braków formalnych.
W zażaleniu z 19 sierpnia 2025 r. (data nadania) skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Zarzucił naruszenie art. 53 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) poprzez uznanie, że,,braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały uzupełnion[e], w sytuacji gdy zarówno treść skargi konstytucyjnej jak i pisma zawierającego uzupełnienie skargi jednoznacznie wskazywały na to jakie prawa i wolności [k]onstytucyjne zostały naruszone, w jaki sposób i dlaczego, a zatem zgromadzone w sprawie dokumenty jednoznacznie wskazywały na uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, co umożliwiało Trybunałowi Konstytucyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi” (s. 1-2 zażalenia).
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że odpowiedział na zarządzenie w przedmiocie usunięcia braków formalnych w terminie i złożył dodatkowe wyjaśnienia, zaś ustalenie Trybunału dotyczące nieusunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej byłoby zasadne jedynie wówczas, gdyby w treści skargi w ogóle nie wskazano, dlaczego w opinii skarżącego jego prawa i wolności zostały naruszone, a także w sytuacji, w której odpowiedź na wezwanie Trybunału nie zostałaby sporządzona.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu.
- 2.1. Uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu powinno opierać się na przedstawieniu w skardze konstytucyjnej takiej argumentacji, która doprowadzi do obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania jego konstytucyjności. Trybunał jest natomiast związany granicami skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy (zob. np. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28).
W rozpatrywanej skardze konstytucyjnej jej uzasadnienie zostało słusznie uznane przez Trybunał za niespełniające przesłanek przewidzianych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Pomimo wezwania w trybie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK skarżący nie uzasadnił stawianych zarzutów. W złożonym do akt piśmie procesowym z 4 grudnia 2023 r. (data nadania) jedynie lakonicznie poinformował, że decyzja dyrektora zakładu karnego oparta została na zasadach uznaniowości, a nadto doprowadziła do ograniczenia skarżącemu prawa do sądu.
- 2.2. Trybunał wskazuje, że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK elementami konstrukcyjnymi skargi konstytucyjnej są:
wskazanie prawa lub wolności konstytucyjnej naruszonych przez zaskarżony przepis oraz uzasadnienie tego zarzutu wraz z przedstawieniem dowodów lub argumentów na jego poparcie.
Skarżący – jak słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu – nie spełnił wskazanych wyżej wymogów. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skupił się bowiem na charakterystyce prawa własności oraz prawa do sądu, a nie na konfrontacji zaskarżonego przepisu z konstytucyjnymi wzorcami kontroli. W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący nie musiał przedstawiać obszernych wywodów w tym przedmiocie (por. np. wyrok TK z 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 12/20, OTK ZU A/2021, poz. 2), przeciwnie – należało po prostu wyjaśnić, w jaki sposób art. 110a § 2 oraz § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53) – zdaniem skarżącego – narusza jego konstytucyjne prawa lub wolności, na które powołuje się w skardze.
12 13
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 29 lipca 2025 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 110a § 2 oraz § 4 w związku z § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz.
- 53) w zakresie, w jakim:
- a) „uniemożliwia skazanemu posiadanie, poza depozytem, środków łączności oraz przedmiotów i dokumentów, które mogą stanowić zagrożenie dla porządku lub bezpieczeństwa w zakładzie karnym”,
- b) pozostawia dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji, co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego czy komputerowego”, z art. 64 ust. 1 i 2 oraz 3 w związku z art. 21 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 110a § 2 oraz § 4 ustawy, o której mowa w punkcie pierwszym, w zakresie, w jakim:
- a) „uniemożliwia skazanemu posiadanie, poza depozytem, środków łączności oraz przedmiotów i dokumentów, które mogą stanowić zagrożenie dla porządku lub bezpieczeństwa w zakładzie karnym, w tym uniemożliwienie posiadania laptopa przystosowanego do posiadania go w celi zakładu karnego, a co za tym idzie uniemożliwienie sporządzenia pism do [s]ądu na komputerze a następnie ich drukowanie”,
- b) „pozostawia dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji, co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu komputerowego tj. laptopa wraz z dyskami twardymi, a co za tym idzie uniemożliwienie sporządzenia pism do [s]ądu na komputerze a następnie ich zapisywanie na dysku twardym”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 5 sierpnia 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Dyrektor Zakładu Karnego w R. decyzją z 15 grudnia 2021 r. odmówił skarżącemu możliwości korzystania w celi mieszkalnej ze sprzętu komputerowego – laptopa.
Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję Sąd Okręgowy w R. V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych postanowieniem z 25 marca 2022 r. ([…]) utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu sąd wskazał, że do naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego nie doszło ze względu na fakt, że kara pozbawienia wolności wiąże się z ograniczeniami wobec obywatela. Wprowadzone ograniczenia wynikają z upoważnienia ustawowego, a w konsekwencji nie jawią się zatem jako przekroczenie zasad humanitarnego wykonania kary.
Powyższe orzeczenie – doręczone skarżącemu 5 kwietnia 2022 r.– wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 16 września 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 5 października 2022 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie dat doręczenia: a) orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne, b) pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu zawiadomienia Okręgowej Rady Adwokackiej o ustanowieniu go pełnomocnikiem dla skarżącego; 2) doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem:
- a) orzeczenia o ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej, b) decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w R. z 15 grudnia 2021 r. 6
Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie z 12 października 2022 r. (data nadania).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 16 listopada 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 27 listopada 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne; 2) doręczenie odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w R. z 15 grudnia 2021 r.; 3) wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, wynikające ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji oraz w jaki sposób zostały naruszone w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną; 4) uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów z konstytucyjnymi wolnościami i prawami skarżącego, wskazanymi w skardze jako wzorce kontroli, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
W piśmie z 4 grudnia 2023 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do wezwania.
Skarżący wnosi o uznanie, że niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest uniemożliwienie skazanemu posiadania, poza depozytem, środków łączności oraz przedmiotów i dokumentów, które mogą stanowić zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa w zakładzie karnym (w szczególności laptopa przystosowanego do posiadania w celi zakładu karnego), a co za tym idzie uniemożliwienie sporządzania pism do sądu na komputerze, a następnie ich drukowanie. Jego zdaniem zaskarżone przepisy pozostawiają dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego czy komputerowego.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
2. Jeżeli skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK).
W niniejszej sprawie sędzia Trybunału uznał, że wniesiona skarga nie spełnia m.in. wymogu formalnego określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, w związku z czym zarządzeniem z 16 listopada 2023 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych.
Jednocześnie pouczył go, że w przypadku ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W uzasadnieniu zarzutu niekonstytucyjności art. 110a § 2 oraz § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53; dalej: k.p.k.) skarżący wskazał, że „[d]ecyzja dyrektora zakładu karnego ma charakter uznaniowy i de facto nie podlega żadnym ograniczeniom. (…) dyrektor zakładu karnego może w sposób arbitralny przesądzić o tym, czy dany skazany będzie mógł korzystać ze swoich praw” (s. 8 skargi). W odpowiedzi na zarządzenie sędziego z 16 listopada 2023 r. skarżący jedynie lakonicznie poinformował, że brak możliwości posiadania w celi laptopa ogranicza mu prawo do sądu, ze względu na nieczytelną, odręczną korespondencję (s. 1 pisma z 4 grudnia 2023 r.).
Jednocześnie nie sformułował jakichkolwiek zarzutów w stosunku do podstawy normatywnej kwestionowanego orzeczenia. Mając to na uwadze Trybunał Konstytucyjny uznaje, że skarżący nie usunął braków formalnych wniesionej skargi w zakresie wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, stanowi podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Na marginesie Trybunał wskazuje, że określony przez skarżącego przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego, wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w trybie skargi konstytucyjnej nie mogą być bowiem akty stosowania prawa, a Trybunał Konstytucyjny nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej (zob. np. postanowienie TK z 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117). Trybunał Konstytucyjny jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami.
Mając powyższe na względzie, Trybunał postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 18
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.