Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 sierpnia 2022 r. (data nadania) H.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 398 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „wskazuje katalog orzeczeń sądu drugiej instancji, od których przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji; 2) art. 117 § 5 k.p.c. w zakresie, w jakim „przepis ten uzależnia ustanowienie przez sąd, na wniosek strony, adwokata lub radcy prawnego od uznania, że udział pełnomocnika w postępowaniu jest potrzebny”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji.
Postanowieniem z 21 stycznia 2026 r. (doręczonym 6 lutego 2026 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej stwierdzając, że skarżący nie wskazał ostatecznego orzeczenia, z którym łączone jest naruszenie przepisów Konstytucji.
W zażaleniu z 13 lutego 2026 r. (data nadania) powyższemu postanowieniu skarżący zarzucił niewłaściwą subsumpcję art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK poprzez przyjęcie, że,,zachodzą przesłanki do odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w sytuacji, gdy skarżący wskazał w skardze konstytucyjnej ostateczne orzeczenie z jakim wiąże naruszenie swoich praw i wolności, tj. zostało wskazane – postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 19 marca 2021 r., sygn. akt: […] p-I jako orzeczenie ostateczne” (s. 2 zażalenia). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. W ocenie składu orzekającego zażalenie jest zasadne. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący wskazał w skardze ostateczne orzeczenie, jakim jest postanowienie Sądu Okręgowego w G. z 19 marca 2021 r. (sygn. akt […]), z którym to orzeczeniem skarżący wiąże naruszenie praw i wolności konstytucyjnych.
W oparciu o powyższe, Trybunał Konstytucyjny postanowił – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – uwzględnić zażalenie i nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej.
Postanowienie
z dnia 21 stycznia 2026 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej H.K. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 398 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim „wskazuje katalog orzeczeń sądu drugiej instancji, od których przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego”, z art. 45 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 117 § 5 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim „przepis ten uzależnia ustanowienie przez sąd, na wniosek strony, adwokata lub radcy prawnego od uznania, że udział pełnomocnika w postępowaniu jest potrzebny”, z art. art. 45 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 sierpnia 2022 r. (data nadania) H.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 30 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w G. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Okręgowy), oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej jako bezzasadny. Na powyższe orzeczenie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy oddalił postanowieniem z 19 marca 2021 r. (sygn. akt […]).
Jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, w petitum skargi skarżący wskazuje postanowienie Sądu Okręgowego z 30 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]), doręczone pełnomocnikowi skarżącego 23 czerwca 2022 r. 4
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 października 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 25 października 2022 r.), wezwał skarżącego do udokumentowania dat: a) doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne, b) złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Skarżący pismem z 31 października 2022 r. (data nadania) odniósł się do powyższego zarządzenia.
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 17 października 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 listopada 2023 r.) wezwał skarżącego do wskazania, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, wynikające ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji oraz w jaki sposób, zostały naruszone w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną oraz uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów z konstytucyjnymi wolnościami i prawami skarżącego, wskazanymi w skardze jako wzorce kontroli, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Pismem z 9 listopada 2023 r. skarżący ustosunkował się do zarządzenia.
Skarżący wnosi o uznanie, że niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest wskazanie katalogu orzeczeń sądu drugiej instancji, od których przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego oraz uzależnienie możliwości ustanowienia przez sąd, na wniosek strony, adwokata lub radcy prawnego od uznania, że udział adwokata lub radcy prawnego jest potrzebny.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna.
Konstrukcja skargi konstytucyjnej wynika wprost z art. 79 ust. 1 Konstytucji stanowiącego, iż każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Wymóg ostatecznego orzeczenia wskazany został przez prawodawcę również w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
W postanowieniach pełnego składu z 10 marca 2015 r. (sygn. SK 65/13; OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) i 1 czerwca 2022 r. (sygn. Ts 43/18; OTK ZU B/2022, poz. 148) Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że przesłanka „ostatecznego orzeczenia”, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, wyraża się w nadzwyczajnym i subsydiarnym charakterze skargi konstytucyjnej, przysługującej dopiero w przypadku braku proceduralnej możliwości inicjowania dalszego postępowania przed sądem lub organem administracji publicznej w sprawie, której skarga konstytucyjna dotyczy.
Tymczasem postępowanie w sprawie konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego, naruszonych – jego zdaniem – na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, nie zostało ostatecznie zakończone postanowieniem Sądu Okręgowego w G. I Wydział Cywilny z 30 grudnia 2020 r. (sygn. akt […]). Mocą tego orzeczenia Sąd oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi kasacyjnej jako bezzasadny. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył zażalenie, które postanowieniem z 19 marca 2021 r. Sąd Okręgowy oddalił (sygn. akt […]). Zatem to rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w G. z 19 marca 2021 r. jest ostatecznym orzeczeniem i nie przysługuje od niego żaden zwykły środek zaskarżenia.
Wbrew twierdzeniom skargi konstytucyjnej, wskazany wyrok Sądu Okręgowego w G. z 30 grudnia 2020 r. nie posiada zatem waloru ostateczności w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w trybie skargi konstytucyjnej nie mogą być akty stosowania prawa, a Trybunał nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej. Trybunał Konstytucyjny jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami.
Okoliczność ta stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.
POUCZENIE 18
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.