Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 września 2024 r. (data nadania) A.K. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującej sprawy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją z 23 marca 2021 r. (znak sprawy: […]) utrzymał w mocy decyzję z 29 grudnia 2020 r. (znak sprawy: […]) odmawiającą przyznania skarżącej emerytury w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 stycznia 2024 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Powyższe orzeczenie, doręczone 7 lutego 2024 r., zostało wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 17 października 2024 r. (doręczonym 28 października 2024 r.) wezwał skarżącą do: 1) doręczenia odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, w szczególności: a) decyzji: z 29 grudnia 2020 r. (znak: […]), Prezesa ZUS z 23 marca 2021 r. (znak: […]); b) wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 29 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]); Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2024 r. (sygn. akt […]); 2) udokumentowania dat: a) złożenia wniosku o przyznanie skarżącej pełnomocnika z urzędu, b) doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia, c) doręczenia pełnomocnikowi skarżącej pisma lub orzeczenia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu; 3) poinformowania, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) doręczenia odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z 29 maja 2024 r. (sygn. akt […]), b) decyzji Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. o wyznaczeniu radcy prawnego R.G. pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej.
Skarżąca w pismach z 4 i 18 listopada 2024 r. (daty nadania) odniosła się do powyższego zarządzenia.
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 3 grudnia 2024 r. (doręczonym 10 grudnia 2024 r.) wezwał skarżącą do: 1) wskazania, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej, wyrażone w postanowieniach Konstytucji przywołanych w petitum skargi, i w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną; 2) uzasadnienia zarzutu niezgodności zakwestionowanego w skardze przepisu ze wskazanymi jako wzorce kontroli konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
W piśmie procesowym złożonym 18 grudnia 2024 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do zarządzenia.
Skarżąca wnosi o uznanie, że niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest wykluczenie osoby mającej tytuł prawny do jakiejkolwiek renty lub emerytury z możliwości uzyskania emerytury w drodze wyjątku. Narusza to nie tylko prawo do zabezpieczenia społecznego, ale także zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej. W konkluzji skarżąca podnosi, że wydanie przedmiotowej decyzji godzi w konstytucyjnie zagwarantowane dobro rodziny.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
2. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
W zakresie sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem istnieje obowiązek zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że skarżącym jest sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK). Z woli ustawodawcy, jeśli skarżący nie może ponieść kosztów pomocy prawnej, może on złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu (art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK). Złożenie wniosku wstrzymuje bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 44 ust. 3 u.o.t.p.TK).
W rozpatrywanej sprawie odpis ostatecznego orzeczenia, tj. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 stycznia 2024 r. (sygn. akt […]) oddalającego skargę kasacyjną skarżącej, został doręczony ówczesnemu pełnomocnikowi 7 lutego 2024 r. W tym dniu rozpoczął bieg trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Tymczasem skarżąca zwróciła się do Sądu Rejonowego dla Ł. z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu 9 maja 2024 r., czyli po upływie terminu, w którym skarga mogła być skutecznie wniesiona. Złożenie wniosku po upływie terminu wniesienia skargi powoduje wygaśnięcie prawa do jej złożenia (zob. postanowienie z 20 lutego 2020 r., sygn. Ts 191/19, OTK ZU B/2020, poz. 213 i wskazane tam orzeczenie). Informację o wyznaczeniu do niniejszej sprawy pełnomocnik otrzymał od Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. 7 czerwca 2024 r., natomiast z dokumentów wynika, że skargę wniesiono do Trybunału 4 września 2024 r. 13
Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna została wniesiona z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 16
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.