Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 września 2017 r. (data nadania), M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem stwierdzenia, że:
- 1) art. 520 § 1-3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) w zakresie obejmującym zwrot,,może”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 oraz art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2016 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. poz. 623, ze zm.; dalej:
u.k.s.c.) w zakresie, w jakim,,nie przewiduje zwrotu kosztów poniesionych z winy lub przyczyn leżących po stronie sądu procedującego w sprawie”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący zarzucił, że zakwestionowane przepisy naruszają istotę prawa do sprawiedliwego rozpoznania,,sprawy” przez sąd i są nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa, albowiem,,pozbawiają stronę prawa do zwrotu kosztów procesu zasadnie wytoczonego, a także prawa do zwrotu kosztów procesu który nie mógł się odbyć z winy organów sądowych państwa (zbyt długotrwałe i błędne procedowanie przed [s]ądem I instancji)”.
2. Postanowieniem z 20 sierpnia 2019 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 sierpnia 2019 r., Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej stwierdzając, że skarżący nie usunął braków formalnych skargi konstytucyjnej w zakresie wskazania, w jaki sposób zakwestionowane przepisy naruszają przysługujące mu prawa lub wolności, nie uzasadnił zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z powołanymi wzorcami konstytucyjnymi, jak też nie powołał argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Trybunał stwierdził ponadto, że art. 520 § 2 i 3 nie był podstawą wydania postanowienia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie naruszające jego prawa. Trybunał zwrócił także uwagę, że skarżący błędnie określił zakres, w jakim zakwestionował art. 79 ust. 1 u.k.s.c. oraz że sformułowane przez skarżącego zarzuty mają charakter postulatów de lege ferenda i przez to pozostają poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego.
3. W zażaleniu z 28 sierpnia 2019 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału z 20 sierpnia 2019 r. (błędnie określone na pierwszej stronie zażalenia jako postanowienie z 10 lipca 2019 r.) i wniósł o skierowanie skargi do rozpoznania.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
- 3. Odnosząc się do kwestii uzasadnienia skargi, Trybunał przypomina, że wymóg właściwego uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów stanowi konsekwencję nałożenia przez ustawodawcę na skarżącego ciężaru dowodu. Przedstawiona przez skarżącego argumentacja winna doprowadzić do obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania konstytucyjności i legalności przepisów prawa. Trybunał jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy (zob. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28).
Wymóg uzasadnienia należy rozumieć jako nakaz odpowiedniego udowodnienia zarzutów stawianych w kontekście każdego, wskazanego przez skarżącego, wzorca kontroli (przy czym jako wzorzec należy rozumieć normę konstytucyjną, której podstawą może być jeden lub kilka powiązanych przepisów Konstytucji). Dlatego uzasadnienie przedstawione przez skarżącego w niniejszej sprawie, które w przeważającej mierze składa się z cytatów z orzecznictwa TK, nie spełnia przesłanki przewidzianej w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK. Nie może zostać uznane za prawidłowe wykazanie związku między treścią przedmiotu skargi a naruszeniem konstytucyjnych praw podmiotowych skarżącego, zwłaszcza, że skarżący nie przedstawił stosownych konkluzji i wywodów odnoszących wypowiedzi Trybunału do jego sytuacji prawnej.
Pomimo stosownego zarządzenia sędziego TK (wydanego w trybie art. 61 ust. 3 u.o.t.p. TK), umożliwiającego skarżącemu usunięcie braków formalnych w warstwie argumentacyjnej skargi, nadesłane pismo procesowe ograniczyło się do dosłownego powtórzenia fragmentu jej uzasadnienia.
Dodatkowo Trybunał zwraca uwagę, że sposób sformułowania przez skarżącego zarzutu odnoszącego się do art. 520 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) wskazuje, że przedmiotem skargi skarżący uczynił brak określonej regulacji normatywnej. Trybunał przypomina, że poza zakresem jego badania pozostają skargi, w których skarżący domagają się stwierdzenia niekonstytucyjności braku regulacji (zaniechanie prawodawcze).
Od tej zasady jest jednak jeden wyjątek. Trybunał Konstytucyjny może badać, czy w przepisach nie brakuje unormowań, bez których – ze względu na naturę objętej aktem regulacji – mogą one budzić wątpliwości natury konstytucyjnej (pominięcie prawodawcze).
Kwestionowanie pominięć prawodawczych wymaga jednak od skarżącego szczególnej staranności. Jego obowiązkiem jest bowiem dokładne wskazanie przepisów o zbyt wąskim zakresie unormowania i uprawdopodobnienie, że ze względu na ten zakres doszło do naruszenia jego praw podmiotowych. W rozpatrywanej skardze konstytucyjnej skarżący nie przedstawił jednak żadnych argumentów wskazujących na to, że przedmiotem skargi jest pominięcie prawodawcze, a nie zaniechanie prawodawcze.
4. Zdaniem skarżącego, Trybunał błędnie wskazał, że art. 79 ustawy z dnia 21 kwietnia 2016 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. poz. 623, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) nie był podstawą rozstrzygnięcia w jego sprawie. Powyższy zarzut należy uznać za uzasadniony. Skarżący zakwestionował bowiem ten przepis w węższym zakresie niż został on w stosunku do niego zastosowany, co jest dopuszczalne. Jednak pomimo tego, skardze nie może zostać nadany dalszy bieg w zakresie, w jakim jej przedmiotem uczyniono art. 79 u.k.s.c. Zarzut sformułowany w skardze w stosunku do tego przepisu, podobnie jak w stosunku do art. 520 § 1 k.p.c., odnosi się do braku określonej regulacji normatywnej. Uzasadniając ten zarzut, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że kwestionuje pominięcie prawodawcze – mogące być przedmiotem kontroli Trybunału – nie zaś zaniechanie prawodawcze, które takiej kontroli nie podlega.
5. Odnosząc się do pozostałych zarzutów sformułowanych przez skarżącego w zażaleniu, Trybunał stwierdza, że nie znajdują one podstaw w kwestionowanym postanowieniu. Skarżący błędnie stwierdził bowiem, że całkowicie chybione jest ustalenie przez Trybunał, że art. 520 § 1 k.p.c. nie był podstawą rozstrzygnięcia w jego sprawie. Tymczasem Trybunał w postanowieniu z 20 sierpnia 2019 r. wyraźnie stwierdził, że to właśnie art. 520 § 1 k.p.c. był podstawą wydania orzeczenia wskazanego jako ostateczne. Taką podstawą nie był natomiast § 2 i 3 tego przepisu.
Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 20 sierpnia 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Julia Przyłębska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 520 § 1-3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) w zakresie obejmującym zwrot,,może” z art. 45 ust. 1 oraz art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2016 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623, ze zm.) w zakresie, w jakim,,nie przewiduje zwrotu kosztów poniesionych z winy lub przyczyn leżących po stronie sądu procedującego w sprawie” z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 września 2017 r. (data nadania), M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą.
Skarżący zwrócił się z wnioskiem do sądu o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach małoletniego dziecka w razie braku porozumienia między rodzicami przez zezwolenie na wydanie paszportu lub dowodu osobistego małoletniego syna do rąk skarżącego, w okresie przysługujących mu na mocy wyroku sądowego kontaktów z synem.
Postanowieniem z 27 lipca 2016 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rejonowy) odrzucił wniosek skarżącego przyjmując, że pomiędzy uczestnikami postępowania o to samo roszczenie sprawa jest już w toku.
Sąd Okręgowy w K., Wydział XI Cywilny-Rodzinny Sekcja ds. Odwoławczych postanowieniem z 19 grudnia 2016 r. (sygn. akt […]) uchylił postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzając, że nie zachodziła przesłanka tożsamości spraw, która uzasadniałaby odrzucenie wniosku skarżącego.
Zarządzeniem Przewodniczącego Sądu Rejonowego z 4 stycznia 2017 r. wyznaczono termin posiedzenia w sprawie na 20 lutego 2017 r. Zostali na nie wezwani skarżący oraz uczestniczka postępowania. W jego trakcie skarżący oświadczył, że procedowanie o wniosku jest bezprzedmiotowe z uwagi na upływ czasu, a także brak podstaw prawnych. Jednocześnie skarżący domagał się zwrotu kosztów wpisu i zażalenia oraz kosztów dojazdu na posiedzenie sądu.
Postanowieniem z 20 lutego 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy umorzył postępowanie, zwrócił skarżącemu od Skarbu Państwa koszty opłaty od zażalenia oraz stwierdził, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe orzeczenie w zakresie, w jakim Sąd Rejonowy orzekł, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sąd Okręgowy w K. oddalił zażalenie skarżącego postanowieniem z 10 lipca 2017 r. (sygn. akt […]).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2018 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez wskazanie, w jaki sposób kwestionowane przepisy naruszają przysługujące mu prawa lub wolności konstytucyjne, dokładne uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z powołanymi wzorcami konstytucyjnymi oraz powołanie argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Pismem procesowym z 16 lipca 2018 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia.
Zdaniem skarżącego zaskarżone normy prawne naruszają istotę prawa do sprawiedliwego rozpoznania,,sprawy” przez sąd i są nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa, albowiem,,pozbawiają stronę prawa do zwrotu kosztów procesu zasadnie wytoczonego, a także prawa do zwrotu kosztów procesu który nie mógł się odbyć z winy organów sądowych państwa (zbyt długotrwałe i błędne procedowanie przed [s]ądem I instancji)”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań i jest oczywiście bezzasadna.
2. Skarżący zakwestionował w niniejszej sprawie konstytucyjność trzech paragrafów art. 520 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.). Zgodnie z § 1,,Każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie”. § 2 stanowi zaś, że,,jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników”.
Z kolei treść § 3 brzmi:,,Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie”. Zaskarżony art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2016 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 785; dalej: u.k.s.c.) określa natomiast sytuacje, w których sąd z urzędu zwraca stronie całą opłatę sądową lub jej część.
3. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, podstawową przesłanką skorzystania ze skargi konstytucyjnej jest zakwestionowanie przepisów, które prowadzą do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego i jednocześnie stanowią podstawę ostatecznego orzeczenia sądu lub organu administracji publicznej, wydanego w jego indywidualnej sprawie.
Skarga konstytucyjna powinna dlatego zawierać wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone, a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego.
4. Trybunał stwierdził, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi w zakresie pkt 3 i 4 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2018 r. (dalej: zarządzenie). Nie wskazał, w jaki sposób kwestionowane przepisy naruszają przysługujące mu prawa lub wolności (pkt 3 zarządzenia). Ograniczył się jedynie do ogólnego stwierdzenia, że zaskarżone normy prawne naruszają istotę prawa do sprawiedliwego rozpoznania,,sprawy” przez sąd i nie są do pogodzenia z zasadami państwa prawa, ponieważ,,pozbawiają stronę prawa do zwrotu kosztów procesu zasadnie wytoczonego, a także prawa do zwrotu kosztów procesu, który nie mógł się odbyć z winy organów sądowych państwa (zbyt długotrwałe i błędne procedowanie przed [s]ądem I instancji)”. Nie wskazał natomiast, w jaki sposób zakwestionowany art. 79 ust. 1 u.k.s.c. narusza jego prawa wynikające z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 oraz z art. 77 Konstytucji. Skarżący nie uzasadnił również zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z powołanymi wzorcami konstytucyjnymi jak też nie powołał argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 4 zarządzenia).
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
5. Trybunał zwraca również uwagę na to, że skarżący jako ostateczne orzeczenie wskazał postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 10 lipca 2017 r. (sygn. akt […]) o oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w K. z 20 lutego 2017 r. (sygn. akt […]). Mając to na uwadze Trybunał stwierdza, że podstawą wydania zakwestionowanego postanowienia był art. 520 § 1 k.p.c., nie był nią natomiast zakwestionowany przez skarżącego art. 520 § 2 i § 3 k.p.c. 20
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał uznał, że rozpatrywana skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 u.o.t.p. TK.
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 520 § 2 i 3 k.p.c. 22
- 6. Niezależnie od powyższych okoliczności, samoistnie przesądzających o niedopuszczalności nadania niniejszej skardze dalszego biegu, należy stwierdzić, że skarga nie spełnia także innych przesłanek warunkujących jej merytoryczne rozpoznanie.
- 7. Trybunał przede wszystkim zwrócił uwagę na błędny sposób sformułowania przez skarżącego zarzutów skargi.
24 7.1 Po pierwsze, należy wskazać, że art. 79 ust. 1 u.k.s.c. został zakwestionowany w zakresie,,w jakim nie przewiduje zwrotu kosztów poniesionych z winy lub przyczyn leżących po stronie sądu procedującego w sprawie”. Zdaniem Trybunału taki sposób sformułowania przez skarżącego zarzutu jest błędny, ponieważ nie odnosi się do rzeczywistego powodu odmowy zwrotu opłaty sądowej.
Sąd Okręgowy w K. w uzasadnieniu postanowienia z 10 lipca 2017 r. wskazał bowiem, że umorzenie postępowania nie stanowi,,ustawowej przesłanki do zwrotu wnioskodawcy kosztów sądowych w zakresie uiszczonej przez niego opłaty sądowej” i na tej podstawie odmówił zwrotu opłaty.
25 7.2 Po drugie, Trybunał przypomina, że art. 79 ust. 1 u.k.s.c. odnosi się jedynie do zwrotu przez sąd – w całości lub w części – opłaty sądowej, nie dotyczy natomiast zwrotu pozostałych kosztów sądowych. Art. 520 k.p.c. zawiera natomiast reguły dotyczące ponoszenia kosztów przez uczestników postępowania nieprocesowego. Z treści skargi konstytucyjnej wynika, że skarżący nie zwraca uwagi na różnice w zakresie normatywnym zakwestionowanych przepisów, a jego zarzuty sprowadzają się do stwierdzenia, że w obowiązującym stanie prawnym powinien,,istnieć mechanizm pozwalający na zwrot poniesionych kosztów sądowych w sprawach, które nie zostały rozpoznane z oczywistej winy sądu”.
W związku z tym Trybunał przypomina, że formułowane przez skarżącego postulaty de lege ferenda pozostają poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego. Jego funkcją jest wyłącznie derogacja przepisów sprzecznych z normami wyższego rzędu, w szczególności z Konstytucją, ta zaś nie przyznaje mu uprawnienia do,,uzupełniania” systemu prawa o normy pożądane przez skarżącego (zob. postanowienie TK z 26 lipca 2012 r., sygn. Ts 216/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 64 i przywołane tam orzecznictwo).
Powyższe okoliczności uzasadniają odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 30
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.