Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 listopada 2019 r. (data nadania) T.P., J.P., J.A., E.M., A.C. i M.M. (dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru, wystąpili z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego.
Wnioskiem z 22 stycznia 1998 r. skarżący (J.P.) wystąpił o stwierdzenie, że wskazane w nim nieruchomości położone w R. nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13; dalej: dekret PKWN).
Decyzją z 5 maja 1998 r. (znak: […]) Wojewoda B. stwierdził, że nieruchomość „R.” o ogólnym obszarze 5467,77 ha, położona w byłym powiecie bielskim, podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Decyzją z 28 lutego 2002 r. (znak: […]) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister Rolnictwa), po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody B. Wnioskiem z 28 września 2005 r. skarżący (T.P.) wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z 28 lutego 2002 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody B. 5
Decyzją z 2 stycznia 2012 r. (znak: […]) Minister Rolnictwa stwierdził nieważność obu rozstrzygnięć z powodu wydania ich z rażącym naruszeniem prawa. Minister ustalił, że organy administracji orzekły niezgodnie z zakresem wniosku zakreślonym przez strony postępowania (do rozpatrzenia pozostał więc wniosek z 22 stycznia 1998 r.).
Pismem z 21 marca 2012 r. Minister Rolnictwa zwrócił się do pełnomocnika skarżących z pytaniem, czy podtrzymuje wniosek z 22 stycznia 1998 r. W pismach procesowych z 13 kwietnia 2012 r. i 25 września 2013 r. pełnomocnik sprecyzował żądania, w wyniku czego rozpatrywana sprawa została podzielona na trzy odrębne postępowania.
Wojewoda P. decyzją z 10 stycznia 2014 r. (znak: […]) stwierdził, że oznaczone w niej działki, wchodzące w skład majątku ziemskiego „R.”, podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli wszyscy skarżący.
Decyzją z 14 grudnia 2016 r. (znak: […]) Minister Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Wyrokiem z 11 maja 2017 r. (sygn. akt […]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. (dalej: WSA w W.) oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa z 14 grudnia 2016 r. Skarga kasacyjna została natomiast oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 19 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]). Sądy administracyjne nie podzieliły zarzutów skarżącego co do naruszenia jego konstytucyjnych praw. W uzasadnieniu odwołały się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 lipca 2007 r. (sygn. SK 1/06, OTK ZU nr 7/A/2007 poz. 73). W orzeczeniu tym Trybunał, argumentując rozstrzygnięcie o zgodności z Konstytucją art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233, ze zm.) wskazał m.in., że: „Obecnie zainteresowani dysponują środkami prawnymi umożliwiającymi im dochodzenie na drodze sądowej praw naruszonych w wyniku nieprawidłowego zastosowania przepisów o reformie rolnej (…) zainteresowani mogą wystąpić o wydanie decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość nie była objęta przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu” PKWN.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 stycznia 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących 3 lutego 2020 r.) skarżący zostali wezwani do usunięcia braków formalnych skargi przez: podanie adresów skarżących; dokładne wyjaśnienie, w jaki sposób zaskarżony art. 2 ust. 1 zdanie trzecie dekretu PKWN w zakresie wskazanym w skardze, narusza prawa skarżących wyrażone w art. 64 ust. 1i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 art. 21 ust. 2 Konstytucji. Skarżący zostali także zobowiązani do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania ich w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (określającego sprawę, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna) wraz z czterema kopiami; odpisu albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem decyzji Wojewody P. z 10 stycznia 2014 r. i Ministra Rolnictwa z 14 grudnia 2016 r., wyroków WSA w Warszawie z 11 maja 2017 r. i NSA z 19 czerwca 2019 r., a także oryginału albo kopii poświadczonej przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem dowodu doręczenia pełnomocnikowi skarżących wyroku NSA.
W piśmie procesowym złożonym 7 lutego 2020 r. (data nadania) skarżący odnieśli się do zarządzenia.
Skarżący twierdzą, że dołączone do skargi konstytucyjnej decyzje i wyroki, wydane na podstawie art. 2 ust. 1 zdanie trzecie dekretu PKWN, „zapadły wbrew konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności i (…) poszanowania własności” (art. 31ust. 3 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji) i „doprowadziły de facto w swoich skutkach do nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności skarżących”, tj. „pozbawienia prawa własności nieruchomości bez żadnego odszkodowania (…)”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK.
- 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny.
- 2.1. Skargę sporządził adwokat, który przedłożył stosowne pełnomocnictwa procesowe.
- 2.2. Skarżący wyczerpali przysługującą im drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2019 r. (sygn. akt […]), oddalającego ich skargę kasacyjną, nie przysługują żadne zwyczajne środki zaskarżenia.
- 2.3. Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, ponieważ odpis powyższego orzeczenia został skarżącym doręczony 14 sierpnia 2019 r., a skarga została złożona w Trybunale Konstytucyjnym 13 listopada 2019 r. 18
- 2.4. Skarżący prawidłowo określili przedmiot kontroli, tj. art. 2 ust. 1 zdanie trzecie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Przepis ten w brzmieniu: „Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d, i e, w części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga” był podstawą prawną wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 czerwca 2019 r., tj. orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
- 2.5. Zakwestionowanemu w skardze przepisowi w zakresie tam wskazanym, skarżący zarzucili „nieproporcjonalną ingerencję w ich prawo własności”.
- 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżących zarzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.