- Wydany
- 5 stycznia 2004 r.
- Sąd
- Trybunał Konstytucyjny
- Sprawa
- w sprawie zgodności: art. 35 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. Nr 57, poz. 507 ze zm.) z art. 2, art. 7, art. 8, art. 45, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 ust. 1 i 2, art. 16, art. 25 i art. 47 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Organizacji Narodów Zjednoczonych, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 października 2003 r. skarżąca zakwestionowała zgodność art. 35 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. Nr 57, poz. 507 ze zm.) z art. 2, art. 7, art. 8, art. 45, art. 77 ust. 2 i art. 176 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 1 ust. 1 i 2, art. 16, art. 25 i art. 47 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Skarga sformułowana została w oparciu o następujący stan faktyczny. Pismem z 17 czerwca 2003 r. skarżąca wniosła protest przeciwko ważności referendum, podnosząc zarzut sprzeczności uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 17 kwietnia 2003 r. o zarządzeniu ogólnokrajowego referendum w sprawie wyrażenia zgody na ratyfikację Traktatu dotyczącego przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej z ustawą z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych i z Konstytucją oraz sprzeczności ustawy z 10 maja 2003 r. o zmianie ustawy o referendum ogólnokrajowym z Konstytucją oraz Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także sprzeczności z Konstytucją rozporządzenia Ministra Kultury z 3 czerwca 2003 r. w sprawie sposobu przekazywania, przechowywania i udostępniania dokumentów z przeprowadzonego referendum ogólnokrajowego. W skardze konstytucyjnej, złożonej do Trybunału 28 października 2003 r., skarżąca wniosła o zbadanie konstytucyjności art. 35 ustawy o referendum. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej uczynić można wyłącznie taką ustawę lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd bądź organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego. Z treści tej regulacji wynika, iż w procedurze skargi konstytucyjnej można podnosić zarzut niekonstytucyjności wyłącznie tych ustaw lub innych aktów normatywnych, które były podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, zapadłego w sprawie skarżącego i ich zastosowanie pozostaje w merytorycznym związku z naruszeniem praw lub wolności konstytucyjnych przysługujących skarżącemu. Po wstępnym rozpoznaniu niniejszej skargi Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że podstawą prawną uchwały Sądu Najwyższego, podjętej w wyniku rozpatrzenia protestu referendalnego skarżącej, jest art. 81 ust. 1 ordynacji wyborczej. Sąd Najwyższy opierając na nim swoje rozstrzygnięcie, postanowił pozostawić protest skarżącej bez dalszego biegu. Sąd Najwyższy ustalił bowiem, że protest nie spełnia warunków określonych w art. 33 ust. 1 w związku z art. 34 ust. 2 ustawy o referendum, tzn. nie formułuje zarzutu naruszenia przepisów ustawy o referendum, ani zarzutu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko referendum, co – w konsekwencji – czyni go niedopuszczalnym. Skoro art. 81 ust. 1 ordynacji wyborczej stanowił podstawę pozostawienia protestu bez dalszego biegu, to tak wyznaczony zakres przedmiotowy uchwały oznacza, że Sąd Najwyższy nie rozstrzygał merytorycznie (ostatecznie) o wolnościach lub prawach skarżącej, określonych w Konstytucji. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego przedstawionym w postanowieniu z 6 stycznia 1998 r. (sygn. Ts 9/97, OTK ZU nr 1/1999, poz. 8) „dopóki działanie organów sądowych czy administracyjnych nie przybierze władczego charakteru określającego sytuację prawną konkretnego podmiotu, dopóty nie można jeszcze mówić o określonym w art. 79 ust. 1 Konstytucji (...) ostatecznym rozstrzygnięciu o przysługujących skarżącemu konstytucyjnych prawach, wolnościach lub obowiązkach”. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, powyższa okoliczność wskazuje, że rozpatrywana skarga konstytucyjna nie spełnia przesłanek kształtowanych – wobec tego środka ochrony wolności i praw – zarówno przez art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.; dalej: ustawa o TK). Trybunał zwraca również uwagę, że jeżeli art. 81 ust. 1 ordynacji wyborczej nie stanowił podstawy ostatecznego orzeczenia o prawach lub wolnościach skarżącej, określonych w Konstytucji, to tym samym niniejsza skarga, zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, jest oczywiście bezzasadna w odniesieniu do zarzutu naruszenia przez powołany przepis ordynacji wyborczej konstytucyjnych wolności lub praw skarżącej. O naruszeniu praw lub wolności konstytucyjnych danego podmiotu można bowiem mówić wówczas, gdy organ władzy publicznej poprzez wydanie konkretnego orzeczenia w sposób nieusprawiedliwiony wkroczył w sferę przysługujących temu podmiotowi praw lub wolności konstytucyjnych, albo prawom tym lub wolnościom odmówił ochrony lub też ich urzeczywistnienia (por. postanowienie z 6 października 1998 r., sygn. Ts 56/98, OTK ZU nr 5/1998, poz. 84). Trybunał Konstytucyjny stwierdza nadto, że w niniejszym postępowaniu skarżąca zakwestionowała konstytucyjność art. 35 ustawy o referendum. Wystąpiła więc o kontrolę zupełnie innego przepisu, niż art. 81 ust. 1 ordynacji wyborczej, który stanowił podstawę prawną uchwały Sądu Najwyższego (sygn. akt III SW 119/03), podjętej w wyniku rozpoznania wniesionego przez skarżącą protestu referendalnego. Wskazany przez skarżącą art. 35 ustawy o referendum określa warunki wymagane dla realizacji przez Sąd Najwyższy konstytucyjnego zadania (art. 125 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 57, poz. 507 i Nr 85, poz. 782), jakim jest stwierdzanie ważności referendum ogólnokrajowego i zatwierdzającego ustawę o zmianie Konstytucji. Przepis ten precyzuje kompetencje podmiotowe Sądu Najwyższego (skład całej Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych), formę i termin rozstrzygnięcia o ważności (uchwała podjęta w ciągu 60 dni od dnia ogłoszenia wyników referendum) oraz ustala obowiązek ogłoszenia uchwały w sprawie ważności referendum oraz przedstawienia (przesłania) wymienionym organom państwowym. Trybunał Konstytucyjny uznaje zatem, że w wyżej wskazanym zakresie niniejsza skarga nie spełnia przesłanek określonych prze art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. Trybunał przypomina także, że stosownie do art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej podstawą skargi konstytucyjnej może być zarzut naruszenia wolności lub praw albo obowiązków określonych jedynie w Konstytucji. Przepis ten formułuje zatem zasadę, zgodnie z którą wszystkie wolności, prawa i obowiązki „określone w Konstytucji”, ale tylko w Konstytucji, podlegają ochronie (także subsydiarnie) w drodze skargi konstytucyjnej. Oznacza to, że rozpatrywana skarga konstytucyjna rozszerzając podstawę kontroli również na postanowienia Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych Organizacji Narodów Zjednoczonych, nie spełnia wymogów, które wobec tego środka ochrony wolności i praw, kształtuje art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.
- Skład
- Sąd Najwyższy
- Rozpoznanie
- w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, protestu referendalnego skarżącej, podjął 1 lipca 2003 r. uchwałę (sygn. akt III SW 119/03), w której postanowił pozostawić protest bez dalszego biegu, powołując jako podstawę tego rozstrzygnięcia art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 46, poz. 499 ze zm.; dalej: ordynacja wyborcza), stosowany odpowiednio, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. Nr 57, poz. 507 ze zm.; dalej: ustawa o referendum). Sąd Najwyższy uznał, że wnosząca protest nie zarzuciła tak naruszenia przepisów ustawy o referendum dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum, jak i dopuszczenia się przestępstwa przeciwko referendum (art. 33 ust. 1 ustawy o referendum). Oznacza to, w ocenie Sądu Najwyższego, że przedmiot protestu wychodząc poza zakres przewidziany ustawą, czyni go niedopuszczalnym. Skarżąca potwierdziła doręczenie uchwały Sądu Najwyższego 28 lipca 2003 r.
Sentencja
r.
Jerzy Ciemniewski po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Janiny Wiry