Uzasadnienie
W sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 września 2017 r. skardze konstytucyjnej D.D. (dalej:
skarżący) zarzucił art. 1 § 2 w związku z art. 115 § 2 w związku z art. 217 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600; dalej: k.k.) „rozumiane w ten sposób, że o znikomej szkodliwości czynu określonego w art. 217 § 1 k.k. stanowi brak wyrządzenia poszkodowanemu szkody (brak pozostawienia jakiegokolwiek śladu)” niezgodność z art. 31 ust. 2, art. 41 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Postanowieniem z 24 lipca 2018 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdzając, że skarżący nie wykazał istnienia utrwalonej i jednolitej linii potwierdzającej jego sposób rozumienia zaskarżonego przepisu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o nadanie skardze dalszego biegu.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie.
3. Zdaniem skarżącego, Trybunał naruszył art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK w związku z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) przez sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę sprawy, polegającą na ustaleniu, że skarżący nie wykazał istnienia utrwalonej linii orzeczniczej potwierdzającej jego sposób rozumienia zaskarżonego przepisu. Zaznaczył przy tym, że z przywołanych przez niego orzeczeń wprost wynika, iż brak wyrządzenia szkody (niepozostawienie śladu) przestępstwem określonym w art. 217 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1600; dalej: k.k.) świadczy o znikomej szkodliwości czynu.
Skarżący odniósł się również do oceny powołanych w skardze orzeczeń, w tym wyroku Sądu Rejonowego w W. z 31 marca 2017 r. (sygn. akt […]), dokonanej przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem skarżącego, Trybunał przeoczył fakt, iż samo zaliczenie braku wyrządzenia szkody do okoliczności wpływających na ocenę stopnia szkodliwości społecznej czynu z art. 217 § 1 k.k. jest „wadliwe, albowiem może to in casu przeważyć, czy w sprawie zachodzi szkodliwość znikoma, czy wyższa niż znikoma”. Zaznaczył przy tym, że niemożliwe jest stwierdzenie, czy usunięcie „braku wyrządzenia szkody” w przytoczonych w skardze orzeczeniach wpłynęłoby na ustalenie, iż szkodliwość ta była wyższa niż znikoma.
Ponadto wskazał, że „niekonstytucyjną praktyką, jest już samo branie pod uwagę braku wyrządzenia szkody, jako czynnika ograniczającego stopień społecznej szkodliwości czynu określonego w art. 217 § 1 k.k.”.
4. Przechodząc do omówienia powyższych zarzutów, Trybunał stwierdza, że skarżący w zażaleniu przedstawia argumentację dotyczącą innego rozumienia zaskarżonego przepisu, niż rozumienia przedstawionego w skardze konstytucyjnej, a tym samym nie może być ona brana pod uwagę przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy jako niedotycząca treści zaskarżonego postanowienia.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości każdego czynu, w tym określonego w art. 217 § 1 k.k., sąd bierze pod uwagę rozmiar wyrządzonej szkody lub jej brak. Wynika to bezpośrednio z brzmienia art. 115 § 2 k.k., co oznacza, że nie istnieje konieczność wykazywania w tym przypadku utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej. W skardze konstytucyjnej skarżący przedstawił jednak inne rozumienie zaskarżonego przepisu. Wskazał on, że brak wyrządzenia szkody (brak pozostawienia jakiegokolwiek śladu) przesądza o znikomej szkodliwości czynu określonego w art. 217 § 1 k.k. Rozumienie zaskarżonego przepisu przedstawione w skardze oraz w zażaleniu nie jest tożsame, a tym samym zarzuty postanowione w zażaleniu nie dotyczą treści zaskarżonego postanowienia.
5. Niezależnie od tego Trybunał stwierdza, że skarżący nie wykazał, iż brak wyrządzenia szkody (pozostawienie śladu) przestępstwem określonym w art. 217 § 1 k.k. świadczy o znikomej szkodliwości czynu. Co więcej, w zażaleniu sam konstatuje, że „nie jest możliwe abstrakcyjne stwierdzenie, czy we wszystkich, czy chociaż w jednym z przypadków objętych przywołanymi w skardze konstytucyjnej judykatami, usunięcie braku wyrządzenia szkody z ogólnej liczby czynników branych pod uwagę przy ocenie stopnia szkodliwości społecznej czynu, wpłynęłoby na ustalenie, że szkodliwość ta była wyższa niż znikoma”. Tym samym potwierdza on stanowisko Trybunału zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Ocena stopnia społecznej szkodliwości konkretnego zachowania powinna być oceną całościową i dlatego też, jeżeli w art. 1 § 2 k.k. mówi się o znikomej społecznej szkodliwości czynu, to wymóg znikomości dotyczy społecznej szkodliwości ocenianej kompleksowo, nie zaś jej poszczególnych elementów (por. wyroki SN z: 10 lutego 2009 r., sygn. akt WA 1/09 oraz 22 lutego 2018 r., sygn. akt II KK 349/17).
6. Na marginesie Trybunał zauważa, że skarżący błędne przywołał fragment uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w P. z 12 lipca 2016 r. (sygn. akt […]). W powyższym orzeczeniu sąd stwierdził, że „charakter naruszonego przez oskarżonego dobra, a także rozmiar wyrządzonej szkody były na tyle małe, że nie uzasadniały zaangażowania pokrzywdzonej w ukaranie sprawcy”, a nie jak – zacytował skarżący – „rozmiar wyrządzonej szkody był na tyle małe, że nie uzasadniał zaangażowania w ukaranie sprawy”. Prawidłowo przywołany fragment powyższego wyroku potwierdza jedynie, że rozmiar szkody jest tylko jedną z okoliczności, którą sąd bierze pod uwagę przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu.
Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 24 lipca 2018 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Grzegorz Jędrejek, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.D. w sprawie zgodności:
art. 1 § 2 w zw. z art. 115 § 2 w zw. z art. 217 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204, ze zm.) z art. 31 ust. 2, art. 41 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 września 2017 r. skardze konstytucyjnej D.D. (dalej:
skarżący) zarzucił niezgodność art. 1 § 2 w związku z art. 115 § 2 w związku z art. 217 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r.
- – Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204, ze zm.; dalej: k.k.) „rozumiane w ten sposób, że o znikomej szkodliwości czynu określonego w art. 217 § 1 k.k. stanowi brak wyrządzenia poszkodowanemu szkody (brak pozostawienia jakiegokolwiek śladu)” z art. 31 ust. 2, art. 41 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą.
Skarżący 15 października 2015 r. złożył prywatny akt oskarżenia, w którym oskarżył K.S. o usiłowanie popełnienia oraz popełnienie czynu z art. 217 § 1 k.k., tj. naruszenie nietykalności cielesnej. Sąd Rejonowy w W. Wydział Karny, w wyroku z 31 marca 2017 r. (sygn. akt […]) na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 w związku z art. 1 § 2 k.k. umorzył postępowanie karne wobec K.S. Skarżący od powyższego wyroku złożył apelację, w wyniku której Sąd Okręgowy w S. Wydział Karny Odwoławczy w wyroku z 19 lipca 2017 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Zdaniem skarżącego art. 1 § 2 k.k. w związku z art. 115 pkt 2 k.k.w związku z art. 217 § 1 k.k. w orzecznictwie rozumiany jest w ten sposób, że nie stanowi przestępstwa, ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu „uderzenie człowieka lub naruszenie w inny sposób jego nietykalności cielesnej, w sytuacji, gdy sprawca przestępstwa nie wyrządził pokrzywdzonemu żadnej szkody”. Skarżący kwestionuje konstytucyjność zaskarżonych przepisów z uwagi na brak odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Skarżący wskazuje, że w doktrynie i orzecznictwie przyjęto, iż do wypełnienia znamion przestępstwa określonego w art. 217 § 1 k.k. konieczne jest zaistnienie materialnego skutku czynu, tj. wyrządzenie szkody. Skarżący, uzasadniając niekonstytucyjność zaskarżanych przepisów podnosi, że nie do pogodzenia z konstytucyjną ochroną wolności i praw jednostki (art. 31 ust. 2 Konstytucji) jest takie rozumienie zaskarżonych przepisów, które wyklucza pociągniecie do odpowiedzialności karnej osoby uderzającej innego człowieka lub naruszającej jego nietykalność cielesną. Podnosi również, że wykładnia zaskarżonych przepisów „cofa w rozwoju ewolucję przepisów prawa karnego, powodując, że nie nadążają one za zmieniającym się światem oraz rosnącą świadomości[ą] ludzi co do gwarancji ich nietykalności zarówno w aspekcie fizycznym i psychicznym”. Każdy człowiek, zdaniem skarżącego powinien mieć prawo do wolności od „bycia bitym”, „spoliczkowanym, popychanym”, jak również od innych naruszeń nietykalności fizycznej (art. 41 ust. 1 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna.
Istotę niezgodności z Konstytucją kwestionowanych unormowań skarżący upatruje w tym, że zgodnie z orzecznictwem oraz poglądami doktryny art. 1 § 2 w związku z art. 115 § 2 w związku z art. 217 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2017 r. poz. 2204, ze zm.; dalej: k.k.) rozumiany jest w ten sposób, iż nie stanowi przestępstwa (ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu) uderzenie człowieka lub naruszenie w inny sposób jego nietykalności cielesnej w sytuacji, gdy sprawca przestępstwa nie wyrządził pokrzywdzonemu żadnej szkody. Skarżący twierdzi, że praktyka orzecznicza nadała kwestionowanym przepisom jednolite i trwałe znaczenie, które ma w jego ocenie niekonstytucyjny charakter.
Zgodnie z art. 1 § 2 k.k. nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia (art. 115 § 2 k.k.).
Stosownie do art. 217 § 1 k.k. kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednakże to na skarżącym spoczywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej odnośnie zaskarżonego przepisu.
Zdaniem skarżącego, art. 1 § 2 w związku z art. 115 § 2 w związku z art. 217 § 1 k.k. w orzecznictwie rozumiany jest w ten sposób, że nie stanowi przestępstwa, ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu, uderzenie człowieka lub naruszenie w inny sposób jego nietykalności cielesnej w sytuacji, gdy sprawca przestępstwa nie wyrządził pokrzywdzonemu żadnej szkody.
Trybunał stwierdza, że skarżący nie wykazał istnienia utrwalonej i jednolitej linii potwierdzającej jego sposób rozumienia zaskarżonego przepisu. Co więcej, w doktrynie podkreśla się, że naruszenie nietykalności cielesnej nie musi łączyć się z zadaniem bólu czy też powstaniem śladów na ciele (I. Zgoliński, [w:] Kodeks karny. Komentarz, pod red. V. Konarska-Wrzosek, LEX/el. 2016 r.). W załączonym przez skarżącego wyroku Sądu Rejonowego w W. (sygn. akt […]) brak szkody (śladu) wyrządzonej uderzeniem stanowił tylko jedną z okoliczności określonych w art. 115 § 2 k.k., na podstawie której sąd stwierdził znikomą społeczną szkodliwość czynu. W orzecznictwie wskazuje się, iż ocena stopnia społecznej szkodliwości konkretnego zachowania powinna być oceną całościową i dlatego też, jeżeli w art. 1 § 2 k.k. mówi się o znikomej społecznej szkodliwości czynu, to wymóg znikomości dotyczy społecznej szkodliwości ocenianej kompleksowo, nie zaś jej poszczególnych faktorów (por. wyrok SN z 10 lutego 2009 r., sygn. akt WA 1/09).
Analiza pozostałych orzeczeń wskazanych przez skarżącego (m.in. wyroku Sądu Okręgowego w Sieradzu z 17 maja 2017 r., sygn. akt II Ka 87/17 oraz Sądu Rejonowego w Chełmie z 21 października 2016 r., sygn. akt II K 291/16) również nie potwierdza stawianych przez niego tez. Przeciwnie, w orzecznictwie podkreśla się, że naruszenie nietykalności cielesnej nie musi łączyć się z powstaniem obrażeń, jednakże musi mieć ono wymiar fizyczny (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt II AKa 137/12). Nie można zatem zgodzić się z poglądem wyrażonym przez skarżącego, że brak wyrządzenia szkody (w postaci siniaków czy zadrapań) czynem określonym w art. 217 k.k. stanowi o znikomej społecznie szkodliwości czynu i w związku z tym, czyn ten nie stanowi przestępstwa.
Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Jeżeli skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa, to stwierdzić należy, iż wymóg uzasadnienia niekonstytucyjności przepisu nie został przez skarżącego spełniony.
Mając to na względzie, Trybunał stwierdza, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest możliwe, co na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK przesądza o odmowie nadania jej dalszego biegu.
POUCZENIE 17
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.