Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 października 2017 r. (data nadania), M.J. (dalej:
skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że art. 759 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji. Skarżący zakwestionował także zgodność art. 767 3a zdanie trzecie k.p.c. w zakresie zwrotu,,Sąd rozpoznaje skargę (…) jako sąd drugiej instancji” z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącego – zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji – każdy ma prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły, bezstronny i niezależny sąd, jak również prawo do rozpoznania sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Jego zdaniem, zgodnie z art. 10 ust. 2 Konstytucji,,,tylko sądy (w rozumieniu konstytucyjnym osoby uprawnione przez Prezydenta RP do sprawowania wymiaru sprawiedliwości) mają prawo orzekania o prawach i wolnościach a więc do «sprawowania wymiar[u] sprawiedliwości» (…)”.
2. Postanowieniem z 24 września 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 października 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wskazując, że skarżący nie usunął braków formalnych skargi w zakresie, w jakim został wezwany do uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami, wraz z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie. Przedstawione w skardze rozważania na temat instytucji referendarza sądowego miały – jak stwierdził Trybunał – bardzo ogólny charakter, a podniesione w nich zarzuty niekonstytucyjności nie zostały w żaden sposób odniesione do treści zakwestionowanych przepisów. Skarżący nie przedstawił ponadto argumentów lub dowodów na poparcie formułowanych przez siebie zarzutów. Odnosząc się do zarzutu, że art. 767 3a k.p.c. powierza funkcję odwoławczą temu samemu sądowi, który orzekał w sprawie po raz pierwszy, Trybunał stwierdził również oczywistą bezzasadność skargi w zakresie, w jakim jej przedmiotem uczyniono ten przepis.
3. W zażaleniu z 7 października 2020 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału z 24 września 2020 r., wnosząc o jego uchylenie oraz o nadanie biegu skardze konstytucyjnej. Zdaniem skarżącego,,nie sposób przyjąć za prawidłową tezy, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia prawa do właściwego Sądu albowiem całość postępowania była dwuetapowa i zakończyła się przed Sądem” (s. 3 zażalenia). Skarżący odniósł się również do – jak to określił – zarzutu, iż w skardze konstytucyjnej,,obficie” powołano orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
- 3. W pierwszej kolejności Trybunał zwraca uwagę, że skarżący nie odniósł się do głównej podstawy odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jaką było nieusunięcie braków formalnych skargi. Skarżący stwierdził natomiast, że Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, ponieważ,,zbyt obficie cytował [on] orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w analogicznych sprawach” (s. 2 zażalenia). Trybunał przypomina, że uzasadnienie skargi nie spełniało podstawowych przesłanek przewidzianych w art. 53 ust. 1 pkt. 3 u.o.t.p.TK i składało się głównie z cytatów pochodzących z orzecznictwa konstytucyjnego. W związku z tym zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 14 listopada 2018 r. skarżący został wezwany do uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie. W piśmie procesowym z 29 listopada 2018 r., będącym odpowiedzią na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego, skarżący przedstawił bardzo ogólne rozważania, które nie spełniały jednak powyższych przesłanek. Zarzut niekonstytucyjności nie został odniesiony w żaden sposób do treści zakwestionowanych w skardze przepisów, a ponadto nie przedstawiono argumentów lub dowodów na poparcie formułowanych zarzutów. Z powodu nieusunięcia braków formalnych we wskazanym powyżej zakresie – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – Trybunał odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W zakwestionowanym postanowieniu Trybunał zwrócił uwagę, że przywoływanie treści orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego lub Sądu Najwyższego może wprawdzie stanowić wzmocnienie argumentacji, ale nie może tej argumentacji zastąpić. Jednak za całkowicie nieuzasadnione należy uznać twierdzenie skarżącego, że to właśnie zbyt obfite cytowanie przez niego orzecznictwa Trybunału stanowiło podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 4. Skarżący w zażaleniu wskazał również, że w ocenie Trybunału,,nie doszło do naruszenia prawa do dwuinstancyjnego postępowania sądowego”, ponieważ w sprawie orzekał sąd rejonowy jako sąd drugiej instancji nad orzeczeniem wydanym przez urzędnika sądowego.
To twierdzenie skarżącego nie znajduje potwierdzenia w treści zakwestionowanego postanowienia z 24 września 2020 r. Należy przypomnieć, że jedną z przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu, wskazaną w zakwestionowanym postanowieniu, była oczywista bezzasadność badanej skargi w zakresie, w jakim jej przedmiotem uczyniono art. 767 3a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.). Trybunał odniósł się w ten sposób do podniesionego w skardze zarzutu, że zakwestionowany przepis powierza funkcję odwoławczą temu samemu sądowi, który orzekał w sprawie po raz pierwszy. W żadnym zakresie Trybunał nie oceniał jednak, czy doszło do naruszenia przez art. 767 3a k.p.c. wskazanych praw konstytucyjnych. Dlatego za bezpodstawne należy uznać sformułowane przez skarżącego w zażaleniu zarzuty, odnoszące się – jak twierdzi – do dokonanej przez Trybunał oceny dotyczącej naruszenia prawa do dwuinstancyjnego postępowania.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 24 września 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 759 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 767 3a zdanie trzecie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu,,Sąd rozpoznaje skargę (…) jako sąd drugiej instancji” z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 października 2017 r. (data nadania), M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 29 maja 2017 r. (sygn. akt […]) referendarz w Sądzie Rejonowym w T. oddalił skargę złożoną przez skarżącego na zarządzenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. z 27 marca 2017 r. Zostało ono utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 3 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […]). Zażalenie na to postanowienie zostało odrzucone jako niedopuszczalne postanowieniem Sądu Rejonowego w T. z 14 września 2017 r. (sygn. akt jw.).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 14 listopada 2018 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) jednoznaczne i dokładne określenie, czy wnoszącym skargę jest Spółka z o.o., czy M.J.; 2) w przypadku, gdy wnoszącym skargę jest Spółka z o.o., doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej (5 egzemplarzy); 3) w przypadku, gdy wnoszącym skargę jest Spółka z o.o., udokumentowanie prawnych podstaw istnienia skarżącego przez doręczenie odpisu KRS; 4) dokładne określenie jednostki redakcyjnej art. 750 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.), któremu skarżący stawia zarzut niezgodności z Konstytucją, ponieważ przepis ten nie posiada wskazanego w petitum skargi,,§ 1.1”; 5) przesłanie kompletu dokumentów stanowiących załączniki do skargi, poświadczonych za zgodność z oryginałem;
6) wskazanie, jakie konstytucyjne prawa lub wolności skarżącego, wynikające z powołanych w skardze konstytucyjnej wzorców kontroli, zostały naruszone przez wydanie ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji; 7) po wykonaniu pkt 6 zarządzenia, uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie.
Skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia pismem procesowym z 29 listopada 2018 r. (data nadania).
Jak wskazuje skarżący – zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji – każdy ma prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły, bezstronny i niezależny sąd, jak również prawo do rozpoznania sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Jego zdaniem, zgodnie z art. 10 ust. 2 Konstytucji,,,tylko sądy (w rozumieniu konstytucyjnym osoby uprawnione przez Prezydenta RP do sprawowania wymiaru sprawiedliwości) mają prawo orzekania o prawach i wolnościach a więc do «sprawowania wymiar[u] sprawiedliwości» (…)”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia licznych przesłanek, wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Weryfikacja tych przesłanek następuje na etapie wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). Jeżeli skarga nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK).
2. W niniejszej sprawie skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 759 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.), zgodnie z którym czynności zastrzeżone dla sądu mogą być wykonywane przez referendarza sądowego, z wyłączeniem sytuacji wymienionych enumeratywnie w tym paragrafie. Zakwestionowany został także art. 767 3a zdanie trzecie k.p.c. o treści:,,Sąd rozpoznaje skargę w składzie jednego sędziego, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu”.
3. Trybunał stwierdził, że skarżący nie usunął braków formalnych skargi konstytucyjnej w zakresie, w jakim został wezwany do uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie (punkt 7 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 17 listopada 2018 r.).
Trybunał przypomina, że jedną z przesłanek dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej – przewidzianą w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK – jest uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego oraz powołanie argumentów lub dowodów na jego poparcie. Przedstawione przez skarżącego w piśmie z 29 listopada 2018 r. rozważania na temat instytucji referendarza sądowego nie pozwalają na uznanie ich za spełniające przesłanki wynikające z powyższego przepisu. Mają one – jak wskazuje Trybunał – bardzo ogólny charakter, a przedstawionych w nich zarzutów niekonstytucyjności nie odniesiono w żaden sposób do treści zakwestionowanych w skardze przepisów.
Skarżący nie przedstawił ponadto argumentów lub dowodów na poparcie formułowanych przez siebie zarzutów. Trybunał zwraca także uwagę, że uzasadnienie skargi składa się głównie z cytatów pochodzących z orzecznictwa konstytucyjnego. W tym zakresie należy przypomnieć, że przywoływanie treści orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego lub Sądu Najwyższego może jedynie stanowić wzmocnienie argumentacji, ale nie może tej argumentacji zastąpić (zob. postanowienie z 19 czerwca 2018 r., sygn. Ts 158/17, OTK ZU B/2019, poz. 100).
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
- 4. Niezależnie od powyższej okoliczności, przesądzającej samoistnie o niedopuszczalności nadania niniejszej skardze dalszego biegu, należy stwierdzić, że skarga nie spełnia także innych przesłanek, warunkujących jej merytoryczne rozpoznanie.
- 4.1. Skarżący zarzucił art. 767 3a k.p.c., że powierza on funkcję odwoławczą temu samemu sądowi, który orzekał w sprawie po raz pierwszy.
- 4.2. W sprawie objętej badaną skargą funkcja odwoławcza – wbrew twierdzeniom skarżącego – nie została powierzona temu samemu sądowi, który wydał zaskarżony akt prawny. Pierwsze postanowienie wydał bowiem referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym. Natomiast po wniesieniu skargi na to orzeczenie, kolejne postanowienia wydawał Sąd Rejonowy – w składzie jednego sędziego – działający jako sąd drugiej instancji.
W orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że referendarz sądowy wydaje orzeczenia lub zarządzenia w sądzie (jako jednostce organizacyjnej), jednak nie jako sąd (zob. postanowienie z 16 listopada 2017 r. sygn. Ts 152/16, OTK ZU B/2018, poz. 24 i przytaczane tam orzecznictwo). Referendarz,,nie jest sądem”, lecz urzędnikiem sądowym upoważnionym do wykonywania oznaczonych czynności w postępowaniu sądowym, którego rozstrzygnięcia powinny podlegać kontroli sądowej (zob. postanowienie z 18 kwietnia 2018 r., sygn. SK 15/16, OTK ZU A/2018, poz. 18). Jak wskazywał Trybunał w swoim orzecznictwie, postępowanie sądowe stanowi ,,kontynuację” postępowania toczącego się przed urzędnikiem sądowym, jakim jest referendarz. W tym sensie sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie i rozstrzyga o prawach, które wcześniej stały się przedmiotem rozstrzygnięcia konkretnego urzędnika (zob. wyrok z 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33). Taki stan rzeczy miał miejsce w sprawie objętej badaną skargą, ponieważ postanowienie referendarza zostało poddane kontroli sądu.
4.3. Mając to na uwadze, Trybunał stwierdza oczywistą bezzasadność badanej skargi konstytucyjnej – w zakresie, w jakim jej przedmiotem uczyniono 767 3a k.p.c. – co zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK stanowi podstawę odmowy nadania jej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.