Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt Ts 211/23

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 lipca 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.), jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73; dalej: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE lub eIDAS).

Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 k.p.c. narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy, ponieważ zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą nie nieobowiązującym stanie prawnym” ogranicza pojęcie podpisu tylko do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE. W tym zakresie skarżący przedstawił obszerny wywód dowodzący, że w świetle prawa krajowego i „unijnego” możliwe jest doręczanie pism procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym.

Trybunał Konstytucyjny, postanowieniem z 2 kwietnia 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 16 kwietnia 2025 r.), na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393: dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że nie spełnia ona warunków wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK.

Trybunał ustalił, że skarżący, pomimo wezwania do usunięcia braków formalnych skargi nie wskazał naruszonego prawa wynikającego z art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, a tym samym nie uzasadnił zarzutu jego naruszenia. Wskazanie sposobu naruszenia prawa do rzetelnej procedury oraz uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów sprowadza się jedynie do postawienia tezy, że zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE, nie ma zakazu stosowania w postępowaniach sądowych przepisów o podpisie elektronicznym. Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdził, że zarzuty sformułowane w skardze przenoszą ciężar rozważań na płaszczyznę stosowania prawa, która co do zasady pozostaje poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego. Przywołany w skardze art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE, z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest natomiast niedopuszczalnym wzorcem kontroli.

W zażaleniu z 23 kwietnia 2025 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego” do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego w petitum jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma procesowego; w petitum wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej niemające związku ze sformułowanym żądaniem; tak samo skarżący postąpił w sprawie o sygn. Ts 265/23, zakończonej postanowieniem z 27 maja 2025 r.) oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku” (s. 2 zażalenia). Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywołanymi przepisami ustawy zasadniczej.

Odnośnie do podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu skarżący, wskazawszy na orzecznictwo Trybunału zwrócił uwagę na to, że praktyka stosowania prawa może być przedmiotem badania zgodności z Konstytucją, jeśli jest – tak jak w przedstawionej sprawie – trwała i jednolita. Zarzucił także, że Trybunał błędnie wywiódł, iż art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE jest wzorcem kontroli dla zakwestionowanego w skardze przepisu. Skarżący wskazał, że w skardze wniósł o stwierdzenie przez Trybunał, że art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c. są niezgodne z „prawem do [s]ądu wynikającym z [a]rt. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z prawem do rzetelnej procedury sądowej opartej na normach prawa i działaniu [s]ądu na podstawie i w granicach prawa – [a]rt. 7 Konstytucji, co związane jest z niestosowaniem w toku post[ę]powania obowiązującej normy prawa unijnego, a to narusza (…) prawo do [s]ądu w zakresie prawa do post[ę]powania sądowego na podstawie i w granicach prawa – tu [a]rt. 25 eIDAS” (s. 4 zażalenia).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.

2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303; 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200).

Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166).

1. 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
2. 3.1. Bezzasadna jest teza, jakoby Trybunał błędnie zinterpretował „stan faktyczny i formalny”, w związku z którym skarżący wniósł skargę konstytucyjną. Skarżący wydaje się nie zauważać tego, że zainicjował postępowanie przed Trybunałem w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]). Orzeczeniem tym Sąd Najwyższy oddalił skargę na przewlekłość postępowania, stwierdziwszy, że w sprawie rozpatrywanej przez Sąd Apelacyjny w K. (sygn. akt […]) do niej nie doszło. W sprawie nie odrzucono więc, co podnosi skarżący, ani skargi na przewlekłość postępowania, ani zażalenia na to rozstrzygnięcie. Postawiony w zażaleniu zarzut nie ma zatem związku z analizowaną skargą konstytucyjną.
3. 3.2. Trybunał nie podziela poglądu, jakoby w skarżonym postanowieniu błędnie zdefiniował charakter przywołanego w skardze art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73; dalej: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE). Powyższy przepis skarżący wskazał w petitum skargi jako ten, który stanowi wzorzec kontroli dla zakwestionowanych art. 126 § 1 i art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.). Potwierdził to w uzasadnieniu postawionych w skardze zarzutów. W związku z tym Trybunał ponownie przypomina, że podstawą skargi konstytucyjnej może być zarzut naruszenia tylko konstytucyjnych wolności i praw występującego z tym środkiem prawnym. Mogą to być wszelkie wolności i prawa, pod warunkiem, że są sformułowane w Konstytucji. Dlatego w rozpatrywanej sprawie nie ma znaczenia to, że art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE został przez skarżącego przywołany jako wzorzec związkowy.
4. 3.3. Trybunał stwierdza, że skarżący, wbrew temu co utrzymuje, nie wykazał występowania stałej i jednolitej praktyki stosowania kwestionowanych w skardze art. 126 § 1 i art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c. W piśmie procesowym z 12 sierpnia 2024 r., co zauważył Trybunał w skarżonym postanowieniu, a czego skarżący w zażaleniu nie kwestionuje, przywołał on orzeczenia stanowiące w jego przekonaniu o tym, że podpis elektroniczny złożony na piśmie wniesionym do sądu w formie załącznika do e-maila nie stanowi braku formalnego pisma procesowego. Zarzucając niekonstytucyjność treści przepisów ustalonej przez orzecznictwo sądowe, skarżący odwołuje się więc do orzeczeń, które popierają jego stanowisko, a zatem reprezentują przeciwne w odniesieniu do tego, które zostało przyjęte w sprawie, w związku z którą wystąpił ze skargą do Trybunału. Skarżący wskazuje więc w istocie na rozbieżności w orzecznictwie sądowym dotyczące prezentowanego w skardze problemu konstytucyjnego.

Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.

Postanowienie

z dnia 2 kwietnia 2025 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Bogdan Święczkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.) z art. 45 ust. 1; art. 45 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73),

postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 lipca 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.

Skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpił do Sądu Najwyższego ze skargą o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w K. (w sprawie o sygn. […]) nastąpiła przewlekłość postępowania oraz o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty nie mniejszej niż 6000 zł, a także kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że wniesienie dokumentu podpisanego elektronicznie podpisem zaufanym winno determinować podjęcie kroków procesowych przewidzianych dla wniesienia pisma procesowego. Tymczasem skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych poprzez złożenie podpisu własnoręcznego, co – według niego – nie jest prawidłową czynnością sądu i skutkuje przewlekłością postępowania (nieprawidłowością podjętych czynności).

Postanowieniem z 14 czerwca 2023 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy oddalił skargę stwierdziwszy, że w sprawie rozpatrywanej przez Sąd Apelacyjny w K. (sygn. akt […]) nie doszło do przewlekłości postępowania (nieprawidłowości czynności). Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na to, że zasadniczą, dopuszczalną drogą złożenia pisma procesowego jest wniesienie go do sądu. Przepisy o charakterze formalnym nie przewidują innej drogi wniesienia pisma niż złożenie go w siedzibie sądu (w biurze podawczym), za pośrednictwem określonego operatora pocztowego lub – w sytuacjach przewidzianych w przepisach szczególnych – za pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo innego niż operator pocztowy podmiotu uprawnionego (np. kapitana statku). Ponieważ są to wyjątki od ogólnej zasady wnoszenia pism procesowych, nie mogą być interpretowane rozszerzająco.

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że system teleinformatyczny to system specjalny obsługujący konkretne postępowanie sądowe. Nie jest nim służąca do komunikacji obywateli z jednostkami administracji publicznej Platforma Usług Administracji Publicznej e-PUAP.

Dopóki ustawodawca, uwzględniając rozwój technologii, nie otworzy szerszej drogi wnoszenia pism procesowych, przesłanie pisma do sądu mailem czy też za pośrednictwem platformy e-PUAP nie wywołuje skutków procesowych i nie wymaga podjęcia przez sąd czynności o charakterze faktycznym (np. wydrukowania załącznika do maila) i procesowym (np. wezwania do podpisania wydruku).

Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy, ponieważ zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą nie nieobowiązującym stanie prawnym” ogranicza pojęcie podpisu tylko do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73). W tym zakresie skarżący przedstawił obszerny wywód dowodzący, że w świetle prawa krajowego i „unijnego” możliwe jest doręczanie pism procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.

1. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”.

W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK stanowi, że skarga konstytucyjna zawiera wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (pkt 2), a także uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3).

Brak wskazania przez skarżącego sposobu naruszenia konstytucyjnej wolności lub prawa oraz brak odpowiedniego uzasadnienia zarzutu niezgodności danego przepisu z przywołanymi wzorcami kontroli stanowi uchybienie ustawowej powinności i skutkuje koniecznością odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

W sprawie będącej przedmiotem wstępnego rozpoznania skarżący – pomimo wezwania go do usunięcia braków formalnych skargi – wskazał jedynie na naruszenie prawa do rzetelnej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji), nie wyjaśnił natomiast, jakie prawa lub wolności wynikają z art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji.

Wskazanie sposobu naruszenia prawa do rzetelnej procedury oraz uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów sprowadza się do postawienia tezy, że zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73; dalej: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE), które jest częścią porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, nie ma zakazu stosowania w postępowaniach sądowych przepisów o podpisie elektronicznym. Na dowód tego skarżący w piśmie procesowym z 12 sierpnia 2024 r. przywołał orzeczenia stanowiące o tym, że kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny podpisowi własnemu. Trybunał stwierdza, że tego typu zarzuty przenoszą ciężar rozważań na płaszczyznę stosowania prawa, która co do zasady pozostaje poza zakresem kognicji Trybunału Konstytucyjnego.

Trybunał przypomina także, że zgodnie z jednoznacznym brzmieniem art. 79 Konstytucji wzorcem kontroli dla zakwestionowanych w skardze ustaw i innych aktów normatywnych mogą być wyłącznie przepisy ustawy zasadniczej. Z tego względu przywołany w skardze art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE należy uznać za niedopuszczalny wzorzec kontroli.

Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdził, że złożona skarga konstytucyjna nie spełnia podstawowych warunków wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK.

Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawami odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 17

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.