Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 stycznia 2022 r. (data nadania) J.C. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o stwierdzenie niezgodności art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) w związku z art. 397 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) „w zakresie, w jakim wyłącza jawność rozpoznania przez sąd sprawy w przedmiocie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (skargi na przewlekłość postępowania)” z art. 45 ust. 1 i 2 w związku z art. 37 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Postanowieniem z 18 października 2023 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Analiza wniesionej skargi konstytucyjnej, przeprowadzona na podstawie przepisów u.o.t.p.TK: art. 44 ust. 1, art. 44 ust. 2, art. 44 ust. 3, art. 77 ust. 1 oraz art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.), prowadziła do wniosku, że termin, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, upłynął z końcem dnia 24 stycznia 2022 r., natomiast skarga konstytucyjna została wniesiona 31 stycznia 2022 r. (data nadania). W związku z tym Trybunał stwierdził, że rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona 95 dnia od dnia następnego po dniu doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia, czyli z przekroczeniem ustawowego terminu przewidzianego do wniesienia skargi konstytucyjnej.
3. W piśmie z 2 listopada 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 18 października 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa proceduralnego i prawa materialnego: 1. art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 165 § 3 k.p.c., stwierdzając błędne ustalenie stanu faktycznego „w zakresie uznania złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w dniu wpływu wniosku do Sądu Rejonowego w S. tj. 28 lipca 2021 r. – 7 dni po doręczeniu orzeczenia ostatecznego, podczas gdy oddanie tego wniosku poprzez złożenie go przez skarżącego będącego osobą pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego – Aresztu Śledczego w S., nastąpiło w dniu 26 lipca 2021 r.”, 2. art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 44 ust. 2 i 3 pkt 1 u.o.t.p.TK i art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 165 § 1 k.p.c. w związku z art. 114 k.c. „poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, iż trzymiesięczny termin na złożenie skargi konstytucyjnej jest terminem 90 dni i ulega wstrzymaniu tak jak termin liczony w dniach, podczas gdy termin określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK jest terminem ciągłym, liczonym w miesiącach i nie może mieć do niego zastosowania art. 114 k.c.”, 3. art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK „poprzez odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jako wniesionej po upływie terminu”, 4. art. 2 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej „poprzez odmowę przyjęcia skargi konstytucyjnej do rozpoznania i skrócenie trzymiesięcznego terminu na złożenie skargi konstytucyjnej ustanowionego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK do 90 dni oraz bezpodstawne skrócenie terminu dla ustanowionego w sprawie pełnomocnika do niepełnych trzech miesięcy (83 dni)” (s. 1 i 2 zażalenia).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał analizuje także zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że postanowienie z 18 października 2023 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest prawidłowe, a stanowisko skarżącego wyrażone w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie przedstawiono argumentów, które podałyby w wątpliwość przesłankę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej przedstawioną w postanowieniu.
3. W uzasadnieniu zażalenia skarżący zarzucił, że Trybunał nieprawidłowo zastosował w niniejszej sprawie art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.c.), skracając trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej do 90 dni, przyjmując, że nie jest wymagana ciągłość tego terminu, podczas gdy termin określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK uznać należy za termin ciągły.
Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny w pełni aprobuje ustalenia wyrażone w zaskarżonym postanowieniu z 18 października 2023 r. dotyczące sposobu obliczania terminu wystąpienia ze skargą konstytucyjną w sytuacji skierowania przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi konstytucyjnej. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia.
Skarżący, stosownie do art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Artykuł 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK stanowi, że złożenie takiego wniosku wstrzymuje bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. W dniu złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu termin wniesienia skargi konstytucyjnej ulega zatem zawieszeniu i nie biegnie do czasu rozpoznania tego wniosku przez sąd. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego przedstawionym w postanowieniu z 17 czerwca 2015 r., sygn. Ts 348/14 (OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 329) w przypadku zawieszenia terminu wniesienia skargi, w wyniku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK, termin wskazany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK zostaje podzielony na dwa okresy: pierwszy, to okres od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia organu władzy publicznej do dnia wystąpienia przez niego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a drugi, to okres od dnia powiadomienia pełnomocnika z urzędu o umocowaniu w sprawie do dnia wniesienia skargi konstytucyjnej.
Łącznie oba okresy nie mogą przekroczyć trzech miesięcy wskazanych w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Podzielenie terminu złożenia skargi konstytucyjnej na dwa krótsze odcinki czasowe wymaga przy tym każdorazowego dokonania obliczeń zmierzających do sprawdzenia, czy łączna ich suma nie przekracza trzech miesięcy. Zawieszenie biegu terminu następuje z reguły po okresie wyrażonym w dniach, dlatego aby sprawdzić, czy suma dwóch wskazanych wyżej okresów nie przekracza wspomnianych trzech miesięcy, niezbędne jest przyjęcie zasady określonej w art. 114 k.c., zgodnie z którą jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści. Zgodnie z powyższym, dla prowadzenia przedmiotowych obliczeń niezbędne jest przyjęcie reżimu przewidzianego w art. 114 k.c., nakazującego traktowanie miesiąca jako 30 dni. W przeciwnym razie dokonanie obliczeń jest niemożliwe do przeprowadzenia.
Ustawowy trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej, zgodnie z art. 114 k.c., odpowiada 90 dniom. Należy zatem przyjąć, że z chwilą złożenia przez skarżącego do właściwego miejscowo sądu rejonowego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, trzymiesięczny termin wniesienia skargi traktuje się tak, jakby od samego początku był terminem 90 - dniowym (zob. postanowienia TK z: 21 września 2011 r., sygn. Ts 294/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 379; 28 grudnia 2015 r., sygn. Ts 263/14, OTK ZU nr 6/B/2015, poz. 625; 15 kwietnia 2015 r., sygn. Ts 348/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 328; 17 czerwca 2015 r., sygn. Ts 348/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 329).
Orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny uznaje, że w zaskarżonym postanowieniu słusznie przyjęto, że termin wniesienia skargi konstytucyjnej został w niniejszej sprawie przekroczony.
Biorąc pod uwagę zarzut sformułowany w zażaleniu, w którym skarżący podniósł, że oddanie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej „poprzez złożenie go przez skarżącego będącego osobą pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego – Aresztu Śledczego w S., nastąpiło w dniu 26 lipca 2021 r.”, orzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że przyjęcie takiego terminu nie miałoby wpływu na stwierdzenie, że skarga konstytucyjna została wniesiona zgodnie z terminem określonym w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Postanowienie Sądu Okręgowego w G. XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […]), wskazane w skardze jako ostateczne orzeczenie, doręczono skarżącemu 21 lipca 2021 r. Od 22 lipca 2021 r. rozpoczął bieg trzymiesięczny, 90 dniowy, termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej skarżący złożył 26 lipca 2021 r. w administracji zakładu karnego – Aresztu Śledczego w S., a więc 5 dni po doręczeniu skarżącemu ostatecznego orzeczenia. Stosownie do art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK tego dnia nastąpiło wstrzymanie biegu terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Postanowieniem z 23 września 2021 r. (sygn. akt […]) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w S. I Wydział Cywilny ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, który miał być wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w G. Pismem z 22 października 2021 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w G. poinformowała radcę prawnego, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego.
Wymienione zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi skarżącego 2 listopada 2021 r. Zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK 3 listopada 2021 r., tj. pierwszego dnia po dniu doręczenia radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego, nastąpiło wznowienie biegu terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Pełnomocnikowi skarżącego pozostało do wniesienia skargi konstytucyjnej 85 dni (90 dni pomniejszone o 5 dni). Termin, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, upłynął z końcem dnia 26 stycznia 2022 r., skarga konstytucyjna została wniesiona 31 stycznia 2022 r. (data nadania). Rozpatrywana skarga konstytucyjna została zatem wniesiona 95 dnia od dnia następnego po dniu doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia, czyli z przekroczeniem ustawowego terminu przewidzianego do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Mając powyższe na uwadze Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 18 października 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.C. o zbadanie zgodności:
art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) w związku z art. 397 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) „w zakresie, w jakim wyłącza jawność rozpoznania przez sąd sprawy w przedmiocie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (skargi na przewlekłość postępowania)”, z art. 45 ust. 1 i 2 w związku z art. 37 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 31 stycznia 2022 r. (data nadania) J.C. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego stanu faktycznego:
- 1. Postanowieniem z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w G. XVI Wydział Cywilny Odwoławczy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi skarżącego na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S. pod sygn. akt […], na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75; dalej: ustawa o skardze) oddalił skargę jako niezasadną.
Skarżący wniósł zażalenie na wymienione wyżej postanowienie.
2. Sąd Okręgowy w G. XVI Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 22 września 2021 r. (sygn. akt […]) odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu Okręgowego w G. z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […]). W uzasadnieniu wskazał, że „[w] uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz. 341), Sąd Najwyższy stwierdził, że na postanowienie w przedmiocie przewlekłości postępowania cywilnego zażalenie nie przysługuje i postanowił o nadaniu uchwale mocy zasady prawnej (…). W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na przewlekłość przewidują jednoinstancyjny tryb rozpoznania skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, zatem stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Wskazuje się, że model postępowania przyjęty w tej ustawie spowodował, iż procedura rozpoznawania skargi jest sui generis postępowaniem sądowym o charakterze nadzorczym. Ma ono charakter incydentalny (wpadkowy) i prowadzone jest w ramach postępowania co do istoty sprawy, a rozpoznanie skargi odbywa się w ramach postępowania odwoławczego przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o postępowaniu zażaleniowym (…) Mając powyższe na uwadze zażalenie skarżącego (…) jest niedopuszczalne i podlega z tego powodu odrzuceniu”.
3. Skarżący, wskazując w skardze konstytucyjnej ostateczne orzeczenie, z którym łączone jest naruszenie art. 45 Konstytucji podał, że w jego ocenie „do naruszenia jego prawa w sposób indywidualnie konkretny doszło mocą postanowienia Sądu Okręgowego w G. – XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie o sygnaturze akt […] wydanego w przedmiocie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S. toczącym się pod sygn. akt […], a oddalającego skargę. (…) Skarżący twierdzi, iż postanowieniem Sądu Okręgowego w G. – XVI Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 21 maja 2021 r. w sprawie o sygnaturze akt […] wydanym w warunkach przewidzianych w art. 8 ust. 2 u.t.k. w zw. z art. 397 § 1 k.p.c. naruszono jego prawo do sądu rozumiane jako prawo do rozpoznania sprawy na jawnej rozprawie, w której mógłby wziąć udział zarówno on jak i inne zainteresowane osoby. Brak możliwości zajęcia ostatecznego stanowiska i jednocześnie brak jawnej przejrzystości postępowania dotyczącego oceny działania sądu rozumianego zarówno jako organ jak i władza sądownicza naruszyły prawa i wolności skarżącego sformułowane w art. 45 i art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezasadne ograniczenie nie mające odzwierciedlenia w konstytucyjnych odstępstwach od jawności oraz od szerzej rozumianego prawa do sądu” (s. 2 i 5 skargi).
4. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 15 marca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 21 marca 2022 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne (doręczenie np. poświadczonej za zgodność z oryginałem koperty wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej, w której doręczone zostało to orzeczenie lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki) wraz z czterema kopiami; 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem złożonych wraz ze skargą konstytucyjną załączników nr 2, 5-9.
Skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia pismem z 22 marca 2022 r. (data nadania), przesyłając w załączeniu wymagane dokumenty.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał Konstytucyjny dokonuje oceny spełnienia przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów u.o.t.p.TK, określających warunki formalne skargi konstytucyjnej. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymogów.
2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady obowiązujące przy składaniu skargi konstytucyjnej zostały rozwinięte i sprecyzowane w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jednym z warunków złożenia skargi konstytucyjnej jest określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wymóg wniesienia skargi po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. W art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK wskazany jest natomiast obowiązek zastępstwa skarżącego przez adwokata lub radcę prawnego, chyba że skarżącym jest sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, notariusz, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, a także reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem. Zgodnie z art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu.
Jak stanowi art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK złożenie takiego wniosku wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Odwołując się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w postanowieniu z 17 czerwca 2015 r., sygn. Ts 348/14 (OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 329) należy zauważyć, że w przypadku wstrzymania biegu terminu do wniesienia skargi (w wyniku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK) termin ten (wskazany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) zostaje podzielony na dwa okresy: pierwszy, to okres od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia organu władzy publicznej do dnia wystąpienia przez niego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a drugi, to okres od dnia powiadomienia pełnomocnika z urzędu o umocowaniu w sprawie do dnia wniesienia skargi konstytucyjnej. Łącznie oba okresy nie mogą przekroczyć trzech miesięcy (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK).
Podzielenie terminu złożenia skargi na dwa krótkie odcinki czasowe wymaga przy tym każdorazowo dokonania obliczeń zmierzających do sprawdzenia, czy łączna ich suma nie przekracza trzech miesięcy. Wstrzymanie biegu terminu następuje z reguły po okresie wyrażonym w dniach, dlatego aby sprawdzić, czy suma dwóch podanych powyżej okresów nie przekracza wspomnianych trzech miesięcy, niezbędne jest przyjęcie zasady określonej w art. 114 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.c.), zgodnie z którą jeżeli termin jest oznaczony w miesiącach, a ciągłość terminu nie jest wymagana, miesiąc liczy się za dni trzydzieści. Prawo do zastosowania w niniejszej sprawie powołanego wyżej przepisu k.c. wynika z art. 36 u.o.t.p.TK, który stanowi, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.), w tym art. 165 § 1 k.p.c., zgodnie z którym terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego. Trzymiesięczny termin wniesienia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, wyliczony stosownie do art. 114 k.c., odpowiada 90 dniom.
Zgodnie z powyższym należy zatem przyjąć, że z chwilą złożenia przez skarżącego do właściwego miejscowo sądu rejonowego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, trzymiesięczny termin wniesienia skargi traktuje się tak, jakby od samego początku był terminem 90 - dniowym (zob. postanowienie TK z 15 kwietnia 2015 r., sygn. Ts 348/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 328). Należy jednocześnie podkreślić, że przy obliczaniu terminu złożenia skargi konstytucyjnej nie uwzględnia się dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia ani dnia doręczenia radcy prawnemu informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu (zob. postanowienie TK z 4 marca 2015 r., sygn. Ts 50/14, OTK ZU nr 3/B/2015, poz. 246).
W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy w G. XVI Wydział Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy) postanowieniem z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę skarżącego na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w S. (sygn. akt […]). Na wskazane postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z 22 września 2021 r. (sygn. akt […]) odrzucił, uznając że jest niedopuszczalne. Skarżący spełnił zatem wymóg wyczerpania drogi prawnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
W uzasadnieniu postanowienia z 22 września 2021 r. Sąd Okręgowy w G. powołał się na pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym na postanowienie w przedmiocie przewlekłości postępowania cywilnego zażalenie nie przysługuje, ponieważ przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.; dalej: ustawa o skardze) przewidują jednoinstancyjny tryb rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania. W związku z tym stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o skardze.
Z uwagi na powyższe Trybunał uznał, że w rozpatrywanej skardze konstytucyjnej ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest postanowienie Sądu Okręgowego w G. z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […]), z wydaniem którego skarżący wiąże zarzut naruszenia przysługujących mu konstytucyjnych praw. W związku z tym Trybunał stwierdził, że konieczna jest analiza spełnienia przez skarżącego drugiego warunku określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym skarga konstytucyjna może być wniesiona w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia, którą należy dokonać w powiązaniu z załączonym do skargi konstytucyjnej wnioskiem skarżącego z 26 li-pca 2021 r. złożonym do Sądu Rejonowego w S., w którym wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu „w celu sporządzenia, podpisania i wniesienia skargi konstytucyjnej, w oparciu o prawomocne postanowienie z dn. 21 maja 2021 r., sygn. akt […] Sądu Okręgowego w G., wydane na posiedzeniu niejawnym, doręczone w dn. 21 lipca 2021 r., a w zakresie, w jakim niezgodność konstytucyjna wynika z rozpatrzenia sprawy na posiedzeniu niejawnym, tj. art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania (Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843, ze zm.) w zw. z art. 397 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 5 i art. 37 ust. 1 Konstytucji RP”.
W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy w G. pismem z 15 lipca 2021 r. poinformował skarżącego, że zgodnie z zarządzeniem sędziego, przesyła mu odpis postanowienia z 21 maja 2021 r. wraz z uzasadnieniem. Postanowienie Sądu Okręgowego w G. z 21 maja 2021 r. (sygn. akt […]), wskazane w skardze jako ostateczne orzeczenie, doręczono skarżącemu 21 lipca 2021 r. Od 22 lipca 2021 r. rozpoczął bieg trzymiesięczny (90 dniowy) termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Powołany wyżej wniosek skarżącego z 26 lipca 2021 r. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z 21 maja 2021 r. wpłynął do Sądu Rejonowego w S. 28 lipca 2021 r., a więc 7 dni po doręczeniu skarżącemu ostatecznego orzeczenia. Stosownie do art. 44 ust. 3 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK tego dnia nastąpiło wstrzymanie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Postanowieniem z 23 września 2021 r. (sygn. akt […]) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w S. I Wydział Cywilny ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, który miał być wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w G. celem sporządzenia skargi konstytucyjnej w sprawie Sądu Okręgowego w G. (sygn. akt […]).
Pismem z 22 października 2021 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w G. poinformowała radcę prawnego, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. Wymienione zawiadomienie doręczono pełnomocnikowi skarżącego 2 listopada 2021 r. Zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK 3 listopada 2021 r., tj. pierwszego dnia po dniu doręczenia radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego, nastąpiło wznowienie biegu terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Pełnomocnikowi skarżącego pozostały do wniesienia skargi konstytucyjnej 83 dni (90 dni pomniejszone o 7 dni). Termin, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, upłynął z końcem dnia 24 stycznia 2022 r., natomiast skarga konstytucyjna została wniesiona 31 stycznia 2022 r. (data nadania). Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona 97 dnia od dnia następnego po dniu doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia, czyli z przekroczeniem ustawowego terminu przewidzianego do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Okoliczność ta stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.