Postanowienie o odmowie TK z 16 kwietnia 2025 r., Ts 225/23

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 sierpnia 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061), jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz.

UE. L Nr 257, s. 73); 2) art. 394 3 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1; art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) lub „alternatywnie” ustawa ta w całości w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, odrzuceniu zażalenia i wprowadza jednoinstancyjny, nieweryfikowalny, uznaniowy tryb postępowania w przedmiocie skargi”, jest niezgodna z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji.

Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 k.p.c. narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy, ponieważ – zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą na nieobowiązującym stanie prawnym” – ogranicza pojęcie podpisu tylko do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także, jego zdaniem, niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE. W tym zakresie skarżący przedstawił obszerny wywód mający dowieść, że w świetle prawa krajowego i „unijnego” doręczanie pism procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym jest możliwe.

W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 394 3 k.p.c. skarżący zarzucił, że na jego podstawie został „ukarany” za skorzystanie z „przysługujących” mu środków procesowych.

Przepis ten pozwala bowiem na pozostawienie w aktach postępowania, bez nadania im dalszego biegu, uzasadnionych i dopuszczalnych prawem środków zaskarżenia lub wniosków procesowych dlatego, że w ocenie sądu zostały one złożone jedynie w celu przedłużenia postępowania. Skarżący podniósł, że w sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału, na podstawie tego przepisu zostało naruszone jego prawo do „zweryfikowania przez przewidziany ustawą inny skład sądu (…) fundamentalnej kwestii jaką była zasadność odrzucenia zasadnej i pozbawionej braków formalnych skargi na przewlekłość postępowania”. Przepis ten narusza więc, jego zdaniem, prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy, prawo dostępu do drugiej instancji sądowej (art. 176 ust. 1 Konstytucji), zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i prawo do rzetelnej procedury (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Odnośnie zakwestionowanych w analizowanej skardze przepisów ustawy skargowej (alternatywnie całej ustawy) skarżący podniósł, że są one niezgodne z Konstytucją, ponieważ nie przewidują żadnej kontroli orzeczenia wydanego po raz pierwszy przez sąd rozpoznający skargę (na przewlekłość postępowania). W ten sposób pozbawiają skarżącego praw do: „dwuinstancyjności każdego postępowania sądowego”, „procedowania w sprawie” oraz „właściwego sądu II instancji”.

Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 5 maja 2025 r.) odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że w zakresie, w jakim jej przedmiotem są: art. 126 § 1 (i art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c.), art. 394 3 k.p.c., art. 5 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej, a także cała ustawa skargowa, nie spełnia ona podstawowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, natomiast w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej, skarga jest oczywiście bezzasadna.

W zażaleniu z 12 maja 2025 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego” do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma procesowego; w petitum wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej niemające związku ze sformułowanym żądaniem; tak samo skarżący postąpił w sprawie o sygn. Ts 265/23, zakończonej postanowieniem z 27 maja 2025 r.) oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku”. Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej.

Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W złożonym środku odwoławczym przedstawił raz jeszcze „przebieg postępowania jaki doprowadził do złożenia skargi konstytucyjnej”, gdyż, co podkreślił, ma on zasadnicze znaczenie dla rozpatrywanej sprawy. Wskazał ponadto, że do merytorycznego rozpoznania skargi nie jest konieczne wydanie przez sąd orzeczenia. Do naruszenia praw może bowiem dojść – tak jak w sprawie, z którą wystąpił do Trybunału – przez niewydanie żadnego aktu stosowania prawa. Skarżący zarzucił także, że Trybunał nie rozpoznał sformułowanych w skardze alternatywnych zarzutów niekonstytucyjności całego aktu prawnego.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.

2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz. 303; 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200).

Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji, w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn. Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166).

3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
3.1. Skarżący nie wziął pod uwagę tego, że postanowienie Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy) z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt […]), które wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest orzeczeniem wyłącznie formalnym. Odrzuca ono bowiem niedopuszczalne z mocy prawa zażalenie skarżącego na postanowienie odrzucające jego skargę na przewlekłość postępowania (postępowanie w sprawie skargi na przewlekłość jest bowiem postępowaniem jednoinstancyjnym). Dlatego wbrew temu, co skarżący podniósł w zażaleniu, Sąd Okręgowy nie badał sprawy ponownie jako sąd odwoławczy. Badał jedynie, czy w obowiązującym stanie prawnym skarżącemu przysługiwał środek odwoławczy. Z tego powodu ani art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6, art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.) ani art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2021 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) nie były przedmiotem zainteresowania Sądu Okręgowego.
3.2. Bezzasadna jest sformułowana w zażaleniu teza, jakoby „[u]strojodawca (…) nie uzależnił prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej od wydania formalnie orzeczenia lub decyzji, ale faktu iż orzeczono (dokonano czynności także nieformalnie) o określonym stanie naruszającym prawa podmiotowe strony” (s. 5 zażalenia).

Trybunał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wydanie na podstawie zaskarżonego aktu normatywnego wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, w którym orzeczono ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Wprawdzie przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym jest kwestia zgodności z Konstytucją objętego skargą aktu normatywnego, niemniej wcześniejsze wydanie „ostatecznego orzeczenia” przez sąd bądź organ administracji publicznej jest warunkiem sine qua non zainicjowania tej formy kontroli przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wynika to z przyjętej przez polskiego ustrojodawcę konstrukcji skargi konstytucyjnej, zgodnie z którą instytucja ta służy uruchomieniu postępowania o charakterze nadzwyczajnym i subsydiarnym w stosunku do innych środków i procedur ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżącego.

W związku z tym ustawodawca zobowiązał wnoszącego skargę do dołączenia do niej wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia (art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK), wydanego po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK).

3.3. Trybunał zauważa, że skarżący nie odniósł się do stwierdzonej przez Trybunał bezzasadności skargi w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej.

3.4. Niezasadny jest zarzut, jakoby Trybunał, odmawiając skardze konstytucyjnej dalszego biegu, nie wziął pod uwagę tego, że jej przedmiotem jest alternatywnie cała ustawa skargowa. Skarżący nie dostrzegł tego, że w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia (pkt 2.3.) Trybunał wskazał, że w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowującego go art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK niedopuszczalne jest formułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją całego aktu normatywnego.

Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.

Postanowienie

z dnia 16 kwietnia 2025 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie, w jakim „ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061), z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73);
2) art. 394 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji;
3) art. 5 ust. 1; art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.) lub „alternatywnie” w całości tej ustawy w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, odrzuceniu zażalenia i wprowadza jednoinstancyjny, nieweryfikowalny, uznaniowy tryb postępowania w przedmiocie skargi”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

Skarżący wystąpił do Sądu Okręgowego w K. za pośrednictwem Sądu Rejonowego w K. ze skargą na przewlekłość postępowania w sprawie toczącej się przed tym sądem pod sygn. […]. Pismo w formie PDF złożył za pośrednictwem e-maila. Zarządzeniem z 7 marca 2023 r. (doręczonym skarżącemu 27 marca 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez własnoręczne jej podpisanie, w terminie tygodnia, pod rygorem odrzucenia tego pisma. W terminie wskazanym w zarządzeniu skarżący nie usunął braku formalnego, podniósł natomiast, że złożona skarga została podpisana zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73; dalej: rozporządzenie PE i Rady UE).

W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy w K. III Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 15 maja 2023 r. (sygn. akt […]) odrzucił skargę, stwierdziwszy, że w obowiązującym stanie prawnym wniesienie pisma procesowego drogą elektroniczną lecz poza systemem teleinformatycznym i podpisanie go podpisem elektronicznym nie spełnia wymogu podpisania pisma stosownie do art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568; dalej:

k.p.c.).

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł drogą mailową zażalenie wraz z wnioskiem o wyłączenie wskazanych w nim sędziów.

Sąd Okręgowy w K., w piśmie z 2 czerwca 2023 r. (sygn. […]), wydanym w celu wykonania zarządzenia sędziego tego sądu, wezwał skarżącego do podpisania pisma (zażalenia) w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu zawartego w zażaleniu wniosku o wyłączenie sędziego. W reakcji na powyższe pismo skarżący wniósł drogą elektroniczną „Wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych w TSUE oraz alternatywnie o wyłączenie w trybie art. 49 k.p.c.”. W piśmie z 6 lipca 2023 r. (sygn. akt jw.), skierowanym do skarżącego w formie e-maila, Sąd Okręgowy poinformował skarżącego o pozostawieniu w aktach bez nadania biegu przesłanej drogą elektroniczną korespondencji zawierającej wniosek o zawieszenie postępowania i wyłączenie sędziów w trybie art. 49 k.p.c. jako niestanowiących pisma procesowego. W reakcji na powyższe pismo skarżący ponownie sformułował i przesłał e-mailem „wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania pytań prejudycjalnych w TSUE oraz alternatywnie o wyłączenie w trybie art. 49 k.p.c. i wszczęcie postępowania dyscyplinarnego”.

Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt jw.) odrzucił, jako niedopuszczalne, zażalenie skarżącego na postanowienie tego sądu z 15 maja 2023 r. (sygn. akt […]). Sąd wskazał, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2021 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725) przewidują jednoinstancyjny tryb rozpoznania takiej skargi, zatem stronie nie przysługuje środek odwoławczy od orzeczeń i innych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania prowadzonego na podstawie wskazanej ustawy. Powyższe orzeczenie, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone wraz z uzasadnieniem (i pouczeniem, że nie przysługuje od niego środek zaskarżenia, i że w razie wniesienia kolejnego zażalenia w tej sprawie, zostanie ono pozostawione w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności) 1 sierpnia 2023 r. 5

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, któremu nie nadano dalszego biegu.

Prezes Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 8 grudnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 grudnia 2023 r.) wezwał skarżącego do poinformowania, czy od orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.

W piśmie procesowym z 23 grudnia 2023 r. (data nadania) skarżący poinformował, że od orzeczenia wydanego w postępowaniu ze skargi na przewlekłość postępowania nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Jednakże wniósł on zażalenie na postanowienie z 13 listopada 2023 r., któremu nie nadano dalszego biegu. W tym stanie rzeczy, jak wskazał, wniósł do Sądu Apelacyjnego w K. skargę na przewlekłość tego postępowania, jednakże do dnia, w którym złożył w Trybunale niniejsze pismo procesowe, nie zapadło żadne rozstrzygnięcie.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 23 lipca 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 6 sierpnia 2024 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) doprecyzowanie przedmiotu kontroli wskazanego w punkcie 1 i 2 petitum skargi przez: a) podanie kwestionowanego brzmienia art. 126 § 1 k.p.c., b) wyjaśnienie, czy przepis oznaczony jako „Art. 394.3” powyższej ustawy to art. 394 § 3 czy też art. 394 3 k.p.c.; 2) wskazanie naruszonych konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego, wynikających z: a) art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, b) art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji, c) art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji, d) art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, e) art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, powołanych w punkcie 3 petitum skargi (wraz z czterema kopiami); 3) wyjaśnienie, w jaki sposób każdy zakwestionowany w skardze przepis narusza poszczególne konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w przepisach Konstytucji wskazanych w petitum skargi (wraz z czterema kopiami); 4) uzasadnienie zarzutu niezgodności każdego zakwestionowanego w skardze przepisu z poszczególnymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, wyrażonymi w przepisach Konstytucji wskazanych w petitum skargi, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (wraz z czterema kopiami).

Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie procesowym z 12 sierpnia 2024 r. (data nadania).

Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 k.p.c. narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy ponieważ, zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą na nieobowiązującym stanie prawnym” ogranicza pojęcie podpisu tylko do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE. W tym zakresie skarżący przedstawił obszerny wywód mający dowieść, że w świetle prawa krajowego i „unijnego” doręczanie pism procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym jest możliwe.

W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 394 3 k.p.c. skarżący zarzucił, że na jego podstawie został „ukarany” za skorzystanie z „przysługujących” mu środków procesowych.

Przepis ten pozwala bowiem na pozostawienie w aktach postępowania, bez nadania im dalszego biegu, uzasadnionych i dopuszczalnych prawem środków zaskarżenia lub wniosków procesowych dlatego, że w ocenie sądu zostały one złożone jedynie w celu przedłużenia postępowania. Skarżący podniósł, że w sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału, na podstawie tego przepisu zostało naruszone jego prawo do „zweryfikowania przez przewidziany ustawą inny skład sądu (…) fundamentalnej kwestii jaką była zasadność odrzucenia zasadnej i pozbawionej braków formalnych skargi na przewlekłość postępowania”. Przepis ten narusza więc prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy, prawo dostępu do drugiej instancji sądowej (art. 176 ust. 1 Konstytucji), zasadę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i prawo do rzetelnej procedury (art. 45 ust. 1 Konstytucji).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.

2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.

Zakwestionowany przepis musi więc być podstawą ostatecznego orzeczenia, zaś jego normatywna treść źródłem naruszenia wolności lub praw występującego ze skargą konstytucyjną.

2.1. Skarżący zakwestionował art. 126 § 1 (oraz § 1 pkt 6), art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), a także art. 5 ust. 1; art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) lub alternatywnie całą ustawę skargową.

2.2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że spośród zakwestionowanych w skardze przepisów tylko art. 8 ust. 2 ustawy skargowej był podstawą postanowienia Sądu Okręgowego w K. z 13 lipca 2023 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Pozostałe, poddane kontroli Trybunału przepisy, nie kształtowały sytuacji prawnej skarżącego. Należy zwrócić uwagę na to, że powyższym orzeczeniem Sąd Okręgowy w K. odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie o odrzuceniu skargi na przewlekłość postępowania jako niedopuszczalne z mocy prawa. Odrzucenie skargi jest rozstrzygnięciem formalnym – oznacza, że skarżącemu nie przysługiwał środek odwoławczy, co wprost wskazano w uzasadnieniu. W tej sprawie Sąd Okręgowy nie badał więc prawidłowości zaskarżonego orzeczenia, nie stosował zatem będącego podstawą odrzucenia skargi, dotyczącego wymogu podpisania pisma procesowego art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c. (skarga skarżącego nie spełniała tylko tego wymogu formalnego).

Sąd Okręgowy nie stosował także art. 394 3 k.p.c., ponieważ podstawą odrzucenia zażalenia nie było to, że zostało ono wniesione jedynie dla zwłoki. Bez znaczenia dla tego postępowania były także ogólne zasady wnoszenia skarg na przewlekłość (art. 5 ust. 1 ustawy skargowej) oraz kwestie dotyczące dochodzenia naprawienia szkody po zakończeniu postępowania ze skargi na przewlekłość (art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej).

2.3. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowującego go art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK niedopuszczalne jest formułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją całego aktu normatywnego (in casu ustawy skargowej, por. postanowienie TK z 14 grudnia 2022 r., sygn. Ts 285/21, OTK ZU B/2024, poz. 52).

2.4. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytucyjna, w zakresie, w jakim jej przedmiotem są: art. 126 § 1 (i art. 126 § 1 pkt 6 k.p.c.), art. 394 3 k.p.c., art. 5 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej, a także cała ustawa skargowa, nie spełnia podstawowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.

Okoliczność ta jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie.

3. Podstawą orzeczenia, z którym skarżący łączy naruszenie swych praw był, jak już wskazano, m.in. art. 8 ust. 2 ustawy skargowej w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu skargi na przewlekłość postępowania.

Jest to przepis odsyłający, stanowi on bowiem o tym, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie skargowej do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu, którego skarga dotyczy. Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału, z uwagi na charakter tego przepisu, nie może on być samodzielnym przedmiotem kontroli w postępowaniu wszczętym na podstawie skargi konstytucyjnej. Jak orzekł bowiem Trybunał w postanowieniu z 6 lipca 2016 r., przepis ten „nie przyznaje ani nie odbiera żadnych praw; sam, w oderwaniu od procedur z nim związanych (cywilnej, karnej czy administracyjnej), w ogóle nie może być kwalifikowany jako źródło jakichkolwiek praw czy obowiązków.

Nie ulega wątpliwości, że z art. 8 ust. 2 (…) [ustawy skargowej] nie wynikają żadne prawa podmiotowe, a przez to nie może on podlegać ocenie konstytucyjnej w tym zakresie, w oderwaniu od innych przepisów o charakterze merytorycznym” (sygn. SK 27/15, OTK ZU A/2016, poz. 55). Z kolei w wyroku z 22 października 2015 r. (sygn. SK 28/14, OTK ZU 9/A/2015, poz. 149) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 8 ust. 2 ustawy skargowej w związku z art. 394 1 § 2 k.p.c. jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji.

W wyroku tym Trybunał stwierdził, że w postępowaniu w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania sąd działa jako organ ochrony prawnej, który kontroluje sprawność procedowania przez organ prowadzący postępowanie główne oraz podejmuje działania w celu nadania sprawie właściwego biegu z punktu widzenia szybkości procedowania. Orzekanie o skardze na przewlekłość postępowania nie stanowi rozpatrywania odrębnej sprawy w rozumieniu Konstytucji, ponieważ nie dochodzi do bezpośredniego merytorycznego orzekania o prawach i wolnościach jednostki. Z tego powodu art. 176 ust. 1 Konstytucji nie jest adekwatnym wzorcem kontroli dla art. 8 ust. 2 ustawy skargowej.

Trybunał stwierdził także, że brak możliwości zaskarżenia postanowienia o oddaleniu skargi na przewlekłość postępowania jest racjonalnym ograniczeniem prawa do sądu i prawa do zaskarżalności orzeczeń wydanych w pierwszej instancji oraz służy zapewnieniu realizacji konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytucyjna, w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej, jest oczywiście bezzasadna.

Okoliczność ta jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu we wskazanym zakresie.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 26

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.

Powołane przepisy 13

Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt Ts 225/23

Metryka

Sentencja

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

Postanowienie

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje