Postanowienie o odmowie TK z 26 listopada 2025 r., Ts 226/22

Wydany

26 listopada 2025 r.

Sentencja

18. sygn. akt Ts 226/22 Komparycja Tenor postanawia

Uzasadnienie

• część historyczna
• uzasadnienie prawne

Metryka orzeczenia

Rodzaj orzeczenia

Postanowienie o odmowie

Data 26 listopada 2025

Miejsce publikacji

OTK ZU B/2026, poz. 72

Skład

Sędzia Funkcja

Michał Warciński 72/B/2026

Postanowienie

z dnia 26 listopada 2025 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii Rzymskokatolickiej […] w K. o zbadanie zgodności:

art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.) w zakresie, w jakim:

• „umożliwiają nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszcz[a]nia nieruchomości [Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.], art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (D[z.] U. z 1991 r. [N]r 30[,] poz. 127[,] ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D[z.] U. z 2021 r. poz. 1899[,] ze zm.)”,
• „umożliwiają doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (…), do okresu korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowiadający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie”,
• „[s]ąd pomija:

po pierwsze – możliwość przerwania biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżącego, któremu przywrócono prawo własności nieruchomości w stanie wolnym od obciążeń[,] w postępowaniu regulacyjnym prowadzonym z udziałem przedstawiciela

Skarbu Państwa na mocy ugody z 8 lutego 1995 r. zawartej przed Komisją Majątkową w Warszawie, zgodnie z ustawą z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347[,] ze zm.), (…) po drugie – fakt przejęcia linii elektroenergetycznej na nieruchomości skarżącego na majątek ENEA Operator sp. z o.o. protokołem nr 9/2015 z 23 listopada 2015 r. od Skarbu Państwa po jej podłączeniu pod napięcie w ramach przełączenia zasilania do obiektów cywilnych spoza Wojska Polskiego, co potwierdzają dokumenty przedłożone przez ENEA Operator sp. z o.o. i zeznania świadka

• pracownika ENEA Operator sp. z o.o.”, z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia:

odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 października 2022 r. (data nadania) Parafia Rzymskokatolicka […] w K. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.

Skarżąca jest właścicielem nieruchomości (działki nr […]) położonej w miejscowości K., gmina N., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr […]. Własność powyższej nieruchomości została przywrócona skarżącej mocą ugody zawartej 8 lutego 1995

18. przed Komisją Majątkową w W. (sygn. akt […]). Przez nieruchomość przebiega napowietrzna linia energetyczna.

Właścicielem urządzeń jest ENEA Operator Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: przedsiębiorca energetyczny). Skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości, na której słupy i linie elektroenergetyczne zostały posadowione bez jej zgody.

Postanowieniem z 31 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w G. Wydział I Cywilny ustanowił na nieruchomości skarżącej prawo służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy energetycznego, jednocześnie zasądzając od niego na rzecz skarżącej kwotę 187 965 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia. Wskazał, że nieruchomość została bezprawnie odebrana na rzecz Skarbu Państwa w okresie PRL i nie można w związku z tym podzielić poglądu, że przedsiębiorca energetyczny nabył z mocy prawa służebność gruntową odpowiadającą treścią służebności przesyłu. Przedsiębiorca energetyczny złożył apelację od tego orzeczenia.

Postanowieniem z 24 maja 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w P. Wydział XV Cywilny-Odwoławczy m.in. zmienił postanowienie

Sądu Rejonowego w G. i oddalił wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. Sąd Okręgowy uznał, że przedsiębiorca energetyczny powołał się skutecznie na tytuł prawny do nieruchomości uprawniający do korzystania z jej części w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu. Przedsiębiorca energetyczny nabył je w drodze zasiedzenia i skutek ten nastąpił z mocy prawa z chwilą upływu terminu posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu wymaganego przez ustawodawcę do nabycia tego ograniczonego prawa rzeczowego w dobrej wierze, zaś skarżąca, składając wniosek, nie spowodowała przerwania biegu przedawnienia.

Postanowienie Sądu Okręgowego – doręczone pełnomocnikowi skarżącej 5 lipca 2022 r. – wskazane zostało jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 30 stycznia 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 9 lutego 2024 r.) zawiesił postępowanie przed Trybunałem w związku z wystąpieniem przez skarżącą ze skargą kasacyjną.

Sąd Najwyższy postanowieniem z 28 listopada 2023 r. (sygn. akt […]) odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, w związku z czym Trybunał postanowieniem z 3 października 2024 r. podjął zawieszone postępowanie, natomiast zarządzeniem sędziego

Trybunału Konstytucyjnego z tego samego dnia (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 14 października 2024 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doprecyzowanie przedmiotu zaskarżenia (tj. przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącej określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżąca domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją – art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK) poprzez wyjaśnienie, czy jest nim wskazany na stronie 1 skargi (po słowach: „wnoszę o: 1. stwierdzenie niegodności”): „art. 292 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 285 § 1 i 2 w zw. z art. 305 4 w zw. z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.: dalej jako k.c.)”, czy wskazany na stronie 2 skargi (po słowach: „Określam przedmiot skargi konstytucyjnej wskazując na naruszenie przepisów:”):

„art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c. w zw. z art. 292 k.c. w zw. z art. 172 § 1 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127, ze zm.) w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego”, - art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 300 poz. 127, ze zm.), - art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, ze zm.) w związku z art. 61 i 63 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego”.

Skarżąca została także zobowiązana do wskazania, które konstytucyjne wolności lub prawa wynikające z powołanych w skardze przepisów Konstytucji (wzorców kontroli) i w jaki sposób zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot zaskarżenia w skardze konstytucyjnej oraz do uzasadnienia sformułowanego zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.

Skarżąca odniosła się do powyższego zarządzenia w piśmie procesowym z 21 października 2024 r. (data nadania).

Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.) przyjęta w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, stosowana przez sądy powszechne, w tym Sąd Okręgowy w P., doprowadziła w sprawie skarżącej do naruszenia jej konstytucyjnego prawa własności, a także zasad: proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.

Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.

2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.
3. Ponieważ skarżąca nie określiła jednoznacznie tak rozumianego przedmiotu skargi, Trybunał wezwał do jego doprecyzowania.

Zarządzeniem z 3 października 2024 r. zobowiązał skarżącą do wyjaśnienia, czy kwestionuje zgodność z Konstytucją wskazanych na stronie pierwszej skargi przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.;

dalej: k.c.), czy przywołanych na stronie drugiej, określonych jako jej przedmiot, także przepisów innych aktów normatywnych.

W piśmie procesowym z 21 października 2024 r. (data nadania) skarżąca nie wyjaśniła tej kwestii. Potwierdziła, że kwestionuje przepisy k.c. przywołane na stronie pierwszej skargi, ale dodała też inną normę prawną niż tę, którą zakwestionowała pierwotnie.

Prezentując inny przedmiot i inne wzorce kontroli niż przedstawione w treści skargi konstytucyjnej, skarżąca uniemożliwiła usunięcie pierwszego z braków formalnych. Z kolei usunięcie drugiego braku formalnego było w tym wypadku uzależnione od usunięcia pierwszego, gdyż wskazanie naruszonych praw i wolności konstytucyjnych, jak również uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy skarżący klarownie i bez żadnych wątpliwości wskaże wzorce kontroli.

Trybunał nie jest zatem w stanie bezspornie określić przedmiotu oraz wzorców kontroli, a to oznacza, że niemożliwe jest przedstawienie zarzutu naruszenia przez zaskarżone przepisy jakichkolwiek wolności lub praw konstytucyjnych.

Trybunał przypomina, że określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie oraz wskazanie naruszonej konstytucyjnej wolności lub prawa, o których mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK, jest elementem konstrukcyjnym skargi i zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK musi nastąpić w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia. W piśmie procesowym z 21 października 2024 r. skarżąca nie mogła więc zmodyfikować przedmiotu zaskarżenia i wzorców kontroli.

Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że skarżąca nie usunęła prawidłowo braków formalnych skargi konstytucyjnej.

Wskazana okoliczność jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 21

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.

Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Twoja sesja wygasła!

Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej