Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 października 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602, ze zm.) „w całości” jest niezgodna z art. 57 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, „lub ewentualnie”, że niezgodny z powołanym wyżej przepisem Konstytucji jest art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
Skarżący zarzucił, że „przepisy ustawy – Prawo o ruchu drogowym, a w szczególności art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy jest niezgodny z art. 57 Konstytucji (…) ogranicza bowiem zakres (obszar), cel i sposób odbycia zgromadzenia publicznego w sposób powodujący iż zgromadzenie takie nie może odbyć się w miejscu i czasie przewidzianym przez organizatora z wykorzystaniem środków niezbędnych do zapewnienia odbycia zgromadzenia (pojazd z nagłośnieniem nie może poruszać się po placach lub chodnikach, nie może jechać wzdłuż przejścia dla pieszych, gdy jest to konieczne, nie może poruszać się wolno w tempie maszerujących jeśli tamuje ruch drogowy itd. itp.” (s. 7). Podniósł przy tym, że wolność zgromadzeń podlega wprawdzie ograniczeniom, ale z woli ustrojodawcy zakres tych ograniczeń „może wynikać wyłącznie z jednego konkretnego aktu prawnego regulującego zakres praw i obowiązków uczestników zgromadzenia. Nie może więc to być szereg przepisów rozproszonych w różnych aktach prawnych, ale jeden akt w którym każdy z potencjalnych uczestników zgromadzenia znajdzie komplet przepisów normujących jego prawa i obowiązki” (s. 4).
Postanowieniem z 15 lutego 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 27 lutego 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał stwierdził, że orzeczenie, z którym skarżący wiąże naruszenie prawa do wolności zgromadzeń nie zostało wydane na podstawie całej ustawy – Prawo o ruchu drogowym, lecz na podstawie jej art. 26 ust. 3 pkt 3. Przepis ten nie narusza jednak wolności zgromadzeń w sposób, w jaki skarżący wskazał w skardze konstytucyjnej.
Żadne bowiem z przedstawionych Trybunałowi orzeczeń nie ograniczyło skarżącemu możliwości zorganizowania i odbycia zgromadzenia, żadne z nich nie stanowi też o jego rozwiązaniu.
W zażaleniu złożonym 6 marca 2023 r. skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Trybunału i nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Podkreślił, że prawo do zgromadzeń jest jednym z podstawowych praw i wolności podlegającym „szczególnie intensywnej ochronie konstytucyjnej”. Skarżący podniósł również, że zarówno prawo „do odbycia zgromadzenia jak też jego formy i treści nie podlega «limitowaniu», a także nie jest zależne (zarówno co do formy i treści) od jakiejkolwiek zgody władz na jego odbycie w określony sposób, w określonym miejscu i w określonej formie”. W dalszej części zażalenia skarżący dowodzi, że postanowienie Trybunału z 15 lutego 2023 r. jest „chybione, albowiem przyjmuje (…) nieuprawnione domniemanie, że uczestnik zgromadzenia publicznego musi stosować się do przepisów organizacyjno-porządkowych obowiązujących w absolutnie innym zakresie formalnym i faktycznym”.
Według skarżącego uczestnicy zgromadzenia mają prawo czynić to, co „normalnie” jest zabronione (mogą używać nagłośnienia, świec dymnych, werbalnych środków ekspresji, czy też blokować przejścia dla pieszych). Celem zgromadzeń publicznych, co podkreślił skarżący, jest bowiem wyrażenie myśli i udział w debacie publicznej przejawiające się każdym zachowaniem (niezagrażającym innym), uznanym przez uczestników zgromadzenia za konieczne do sprawnego i bezpiecznego jego prowadzenia. Skarżący wyraził przekonanie, że jego zachowanie, uznane za wykroczenie, było konieczne dla zachowania formy zgromadzenia przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa jego uczestnikom. Powyższe świadczy o tym, że zaskarżona ustawa wprowadza ograniczenia nieprzewidziane przez ustawę z dnia 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1389), a tym samym uniemożliwia odbycie zgromadzenia w trybie i formie przez nią dozwolonej. W sprawie zainicjowanej przed Trybunałem ograniczenie to przybrało postać zakazu skutkującego represją w postaci grzywny.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 3. W złożonym środku odwoławczym skarżący nie odniósł się do punktu 2 uzasadnienia postanowienia z 15 lutego 2023 r., w którym Trybunał wskazał, że złożona skarga w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602, ze zm.) „w całości”, nie spełnia przesłanki określonej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
Należy zatem stwierdzić, że w tym zakresie skarżący nie podważył zasadności odmowy przekazania skargi do merytorycznej oceny.
4. Za niezasadne należy uznać postawione w zażaleniu zarzuty, jakoby zaskarżone postanowienie opierało się na błędnym założeniu, że uczestnik zgromadzenia publicznego musi stosować się do wszystkich ustawowych zakazów, jak również, że z istoty prawa wyrażonego w art. 57 Konstytucji wynika, iż uczestnik może czynić to, co „normalnie” jest zabronione. Stawiając powyższą tezę skarżący nie uwzględnił tego, że udział w zgromadzeniu nie zwalnia jego uczestników od obowiązku przestrzegania powszechnie obowiązującego prawa. Jest to bowiem konstytucyjny obowiązek każdego, kto znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 83 Konstytucji).
Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 1 ustawy z 24 lipca 2015 r. – Prawo o zgromadzeniach (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1389) organizator oraz przewodniczący zgromadzenia odpowiadają za zgodny z przepisami prawa przebieg zgromadzenia oraz są obowiązani do przeprowadzenia zgromadzenia w taki sposób, aby zapobiec powstaniu szkód z winy uczestników zgromadzenia. Obowiązkiem skarżącego, jako organizatora zgromadzenia, było więc zapewnienie jego przebiegu zgodnie z przepisami prawa, a zatem także zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
5. Nie można zgodzić się ze skarżącym, że postanowienie jest wadliwie, ponieważ przyjmuje, że skarżący złamał prawo, i to w sposób ostentacyjny. Nie o tym bowiem rozstrzygał Trybunał. Okoliczność naruszenia przez skarżącego prawa regulującego ruch drogowy została ustalona w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 30 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczeniem, które wskazał jako ostateczne. Jeśli zatem skarżący twierdzi, że jego zachowanie było zgodne z obowiązującym prawem, to w istocie kwestionuje ustalenia poczynione w tym postępowaniu.
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 15 lutego 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
„w całości” ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602) „lub alternatywnie” art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, z art. 57 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 października 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Sąd Rejonowy w K. VIII Wydział Karny wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r. (sygn. akt […]) uznał skarżącego za winnego tego, że uczestnicząc 1 maja 2020 r. w zgromadzeniu w K. na ul. S., na drodze publicznej, kierując samochodem, wykroczył przeciwko przepisom ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.; dalej: p.r.d.) w ten sposób, że naruszył zakaz wynikający z art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d., jadąc wzdłuż po chodniku i przejściu dla pieszych, czym wyczerpał znamiona wykroczenia z art. 97 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2022 r. poz. 2151, ze zm.). Za popełnione wykroczenie Sąd Rejonowy wymierzył skarżącemu karę grzywny. Apelację od powyższego orzeczenia złożyli skarżący i jego obrońca.
Sąd Okręgowy w K. VII Wydział Karny – Odwoławczy wyrokiem z 30 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że przepisy p.r.d. są przepisami powszechnie obowiązującymi. Fakt, że skarżący był organizatorem zgromadzenia nie zwalniał go z obowiązku ich przestrzegania.
Wyrok Sądu Okręgowego, wskazany w skardze jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji został skarżącemu doręczony 26 września 2022 r. 4
Skarżący zarzucił, że „przepisy [p.r.d.], a w szczególności art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy jest niezgodny z art. 57 Konstytucji.(…) ogranicza bowiem zakres (obszar), cel i sposób odbycia zgromadzenia publicznego w sposób powodujący iż zgromadzenie takie nie może odbyć się w miejscu i czasie przewidzianym przez organizatora z wykorzystaniem środków niezbędnych do zapewnienia odbycia zgromadzenia (pojazd z nagłośnieniem nie może poruszać się po placach lub chodnikach, nie może jechać wzdłuż przejścia dla pieszych, gdy jest to konieczne, nie może poruszać się wolno w tempie maszerujących jeśli tamuje ruch drogowy itd. itp.” (s. 7).
Skarżący podniósł przy tym, że wolność zgromadzeń podlega wprawdzie ograniczeniom, ale z woli ustrojodawcy zakres tych ograniczeń „może wynikać wyłącznie z jednego konkretnego aktu prawnego regulującego zakres praw i obowiązków uczestników zgromadzenia. Nie może więc to być szereg przepisów rozproszonych w różnych aktach prawnych, ale jeden akt w którym każdy z potencjalnych uczestników zgromadzenia znajdzie komplet przepisów normujących jego prawa i obowiązki” (s. 4).
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 8 listopada 2022 r. zwrócił pełnomocnikowi skarżącego egzemplarz skargi konstytucyjnej opatrzony adnotacją „a/a” oraz dołączone do niego załączniki.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej:
u.o.t.p.TK).
Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowującym go art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK przedmiotem skargi mogą być przepisy (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazujące podwójną kwalifikację. Będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej, muszą one prowadzić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw. Skarżący, który jest zobligowany do prawidłowego oznaczenia w skardze konstytucyjnej przedmiotu kontroli, musi wykazać, że zaskarżone przepisy posiadają taką podwójną kwalifikację, a więc, po pierwsze, że były podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego oraz, po drugie, że to w treści normatywnej tych przepisów tkwi bezpośrednia przyczyna naruszenia określonych w Konstytucji wolności i praw skarżącego (por. art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK). Innymi słowy, musi istnieć ścisły, merytoryczny związek między treścią normatywną zaskarżonej regulacji, treścią wydanego na podstawie tej regulacji ostatecznego rozstrzygnięcia organu władzy publicznej, dotykającego sfery wolności i praw konstytucyjnych skarżącego oraz określonym przez skarżącego w skardze konstytucyjnej naruszeniem przysługujących mu wolności lub praw konstytucyjnych (zob. postanowienie TK z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 7/21, OTK ZU A/2022, poz. 47).
- 2. W złożonej skardze zakwestionowana została „w całości” ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (obecnie:
Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.; dalej: p.r.d.).
Naruszenie prawa wyrażonego w art. 57 Konstytucji skarżący łączy z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 30 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]), utrzymującym w mocy orzeczenie uznające go za winnego popełnienia wykroczenia i wymierzającego mu za to karę grzywny.
Trybunał Konstytucyjny zauważa, że orzeczenie to (jak i poprzedzające je rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji) nie zostało wydane na podstawie całej ustawy, lecz tylko na podstawie art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d., co wynika wprost z jego uzasadnienia.
W związku z tym w zakresie pozostałych zakwestionowanych przez skarżącego przepisów p.r.d. skarga nie spełnia podstawowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
Okoliczność ta stanowi podstawę odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu we wskazanym zakresie.
3. Skarżący „alternatywnie” zakwestionował także art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d. Przepis ten ma następujące brzmienie: „Kierującemu pojazdem zabrania się jazdy wzdłuż po drodze dla pieszych lub przejściu dla pieszych, z zastrzeżeniem art. 33 ust. 6, art. 33a ust. 2 oraz art. 33b ust. 2”. 14
Trybunał zauważa, że dołączone do skargi orzeczenia uznają skarżącego za winnego popełnienia wykroczenia polegającego na naruszeniu przez niego art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d., tj. powszechnie obowiązującego przepisu regulującego ruch drogowy. Żadne z rozstrzygnięć nie ogranicza natomiast możliwości zorganizowania ani odbycia zgromadzenia, nie stanowi też o jego rozwiązaniu. Pikieta, którą zorganizował i której przewodniczył skarżący odbyła się w zaplanowanym terminie i nie została w żaden sposób przez sąd ograniczona.
W związku z tym nie można podzielić zarzutów sformułowanych w skardze, jakoby art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d. „ogranicza[ł] (…) zakres (obszar), cel i sposób odbycia zgromadzenia publicznego w sposób powodujący iż zgromadzenie takie nie może odbyć się w miejscu i czasie przewidzianym przez organizatora (…)”. Z treści uzasadnień dołączonych do skargi wyroków wynika ponadto, że nie było powodów dla których skarżący, jako organizator zgromadzenia, był zmuszony naruszać przepisy p.r.d. Jak orzekł w wyroku z 21 kwietnia 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w K. VIII Wydział Karny (a co potwierdził sąd odwoławczy) „fakt uczestnictwa w zgromadzeniu posłużył w tym wypadku obwinionemu (…) jedynie za pretekst do łamania przepisów prawa regulujących ruch drogowy, do łamania ich na domiar złego ostentacyjnie i w obecności organów ochrony prawnej” (s. 3 uzasadnienia).
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskarżony przez skarżącego art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d. nie naruszył wyrażonej w art. 57 Konstytucji wolności zgromadzeń w taki sposób, w jaki skarżący wskazał w skardze konstytucyjnej.
Rozpatrywana skarga w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 26 ust. 3 pkt 3 p.r.d. nie spełnia więc wymagań określonych w art. 53 ust. 2 i 3 u.o.t.p.TK.
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.