Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 października 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności art. 187 § 1 pkt 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącego sposób, w jaki został zastosowany art. 187 § 1 pkt 1 1 k.p.c., doprowadził do pozbawienia go prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
2. Postanowieniem z 5 października 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 października 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wskazując, że skarżący wadliwie określił przedmiot skargi – uczynił z niego pozostające poza kognicją Trybunału akty stosowania prawa. Skutkowało to brakiem spełnienia podstawowych przesłanek skargi konstytucyjnej – odnoszących się do prawidłowego określenia jej podstawy – przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393).
3. W zażaleniu z 26 października 2022 r. (data nadania) skarżący zakwestionował postanowienie Trybunału z 5 października 2022 r., wnosząc o jego uchylenie oraz skierowanie skargi do rozpoznania. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie nietrafnie określa zarówno przesłanki formalne do wniesienia skargi konstytucyjnej, jak i wadliwie ocenia wypełnienie obowiązku ustawowego nakazującego uzasadnienie zarzutów skargi.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym, badając w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdzono istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK). Z kolei – w myśl art. 61 ust. 6 u.o.t.p.TK – Trybunał, na posiedzeniu niejawnym, postanowieniem pozostawia bez rozpoznania zażalenie wniesione po upływie terminu określonego w art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK.
2. W niniejszej sprawie zażalenie na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 5 października 2022 r. zostało wniesione z przekroczeniem terminu określonego w art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK. Zgodnie bowiem z tym przepisem na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Odpis wskazanego powyżej postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego 18 października 2022 r. Termin wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego upłynął 25 października 2022 r. Zażalenie zostało zaś wniesione do Trybunału dopiero 26 października 2022 r. (data nadania), a więc z przekroczeniem ustawowego terminu.
W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 6 u.o.t.p.TK – należało postanowić jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 5 października 2022 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
art. 187 § 1 pkt 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 października 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Skarżący wniósł 27 sierpnia 2020 r. do Sądu Okręgowego w K. pozew o ochronę dóbr osobistych i zapłatę zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł. Pismem z 8 września 2020 r. sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych pozwu m.in. przez oznaczenie daty wymagalności roszczenia pieniężnego we wskazanej wyżej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł w terminie pismo procesowe.
Zarządzeniem Przewodniczącego w Sądzie Okręgowym w K. z 7 października 2020 r. (sygn. akt […]) dokonano zwrotu pozwu. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie uzupełnił wszystkich braków formalnych pozwu, do których został zobowiązany przez sąd. Skarżący nie wskazał przede wszystkim daty wymagalności dochodzonego roszczenia pieniężnego z tytułu zadośćuczynienia.
Postanowieniem z 31 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny oddalił zażalenie skarżącego.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 4 listopada 2021 r. (doręczonym skarżącemu 15 listopada 2021 r.), wydanym na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) podanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami); 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wszystkich załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (za wyjątkiem załącznika zawierającego zażalenie z 10 kwietnia 2021 r.).
Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie z 19 listopada 2021 r. (data nadania) oraz przesłał wskazane powyżej dokumenty.
Formułując zarzut niezgodności z Konstytucją art. 187 § 1 pkt 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; w skardze błędnie wskazany jako ust. 1 1) skarżący wskazał jedynie, że sposób, w jaki został zastosowany ten przepis, doprowadził do pozbawienia go prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygnięcia.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna.
10 11
2. Skarżący zakwestionował art. 187 § 1 pkt 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), który stanowi, że pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać oznaczenie daty wymagalności roszczenia w sprawach o zasądzenie roszczenia.
3. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności lub praw. Musi spełniać wymagania, które zostały określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowane w przepisach ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zgodnie z tymi regulacjami skarga powinna spełniać wymogi pisma procesowego, a nadto zawierać m.in. uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu, będącego podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem. Zarzuty sformułowane w skardze muszą uprawdopodobniać niezgodność z Konstytucją kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, wskazanie właściwych wzorców konstytucyjnych wyrażających prawa podmiotowe przysługujące osobom fizycznym bądź prawnym i – przez porównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazanie ich wzajemnej niezgodności.
4. Skarżący, uzasadniając zarzuty skargi wskazał, że sposób zastosowania zakwestionowanego art. 187 § 1 pkt 1 1 k.p.c. doprowadził do pozbawienia go prawa do sądu. Argumentacja skarżącego stanowi w zasadzie polemikę z zasadnością działań podejmowanych w jego sprawie przez sądy. W jego ocenie bowiem, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, określenie daty wymagalności roszczenia było,,zbędne i niemożliwe”.
4.1. Trybunał przypomina, że ocena wykładni i stosowania prawa przez sądy nie może stanowić przedmiotu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, ponieważ nie należy to do jego kompetencji. Jedynie w sytuacji, gdy utrwalona i konsekwentna praktyka stosowania prawa w sposób bezsporny ustaliła wykładnię danego przepisu prawnego, a jednocześnie przyjęta interpretacja nie jest kwestionowana przez przedstawicieli doktryny, to przedmiotem kontroli zgodności z Konstytucją jest norma prawna dekodowana z danego przepisu zgodnie z ustaloną praktyką (zob. postanowienie z 19 lipca 2005 r., sygn. SK 37/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 87 i powołane tam orzeczenia). Jak wyjaśnił ponadto Trybunał Konstytucyjny,,,stałość, powtarzalność i powszechność praktyki sądowej może nadawać kwestionowanemu unormowaniu w sposób stały i powszechny określone znaczenie, podlegające następnie kontroli [zgodności z Konstytucją]. Stałość i powszechność praktyki, wynikającej z odczytywania przepisów w sposób niekonstytucyjny, powoduje bowiem nadanie samym przepisom trwałego i niekonstytucyjnego znaczenia. (…) Ujawnienie (…) zależności pomiędzy sferą stanowienia i stosowania prawa wymaga jednakże każdorazowo stwierdzenia, czy w istocie rzeczy mamy do czynienia z taką właśnie powtarzalną i powszechną metodą wykładni określonego przepisu – unormowania” (zob. postanowienie z 21 września 2005 r., sygn. SK 32/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 95).
4.2. Z argumentacji skarżącego nie wynika, aby przedmiotem skargi uczynił on trwałą i ustaloną wykładnię zakwestionowanego przepisu. Zarzut skargi dotyczy bowiem sposobu, w jaki w jego sprawie został zastosowany art. 187 § 1 pkt 1 1 k.p.c. Takie określenie niezgodności z Konstytucją wyłącza możliwość rozpoznania skargi konstytucyjnej. Trybunał w swoim orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się na temat niedopuszczalności skargi konstytucyjnej jako skargi na stosowanie prawa, a nie na przepis.
,,Zgodnie z linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, skarga konstytucyjna nie może być skargą na stosowanie prawa, a Trybunał nie jest kolejnym w toku instancji organem legitymowanym do badania prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia” (zob. postanowienie TK z 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010 poz. 117).
5. Podsumowując, Trybunał wskazuje, że skarżący wadliwie określił przedmiot skargi – uczynił z niego pozostające poza kognicją Trybunału stosowanie prawa. Pociąga to za sobą brak spełnienia podstawowych przesłanek skargi konstytucyjnej – odnoszących się do prawidłowego określenia jej podstawy – przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.