Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 października 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności:
2 – ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, „w jakim nie określa zasad zaskarżenia postanowienia Sądu w przedmiocie wniosku o wyłączenie Sędziego”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji;
3 – art. 425 § 1 k.p.k. (w zakresie, „w jakim uznaje on, iż orzeczeniem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego”) oraz art. 426 § 1 k.p.k. (w zakresie, „w jakim Sąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Postanowieniem z 13 listopada 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 4 grudnia 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Trybunał stwierdził, że skarżący nie wskazał w jednoznaczny sposób ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Ponadto załączone do skargi orzeczenia nie zostały wydane na podstawie zaskarżonych przepisów i nie przesądzały o prawie skarżącego do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego.
W zażaleniu z 9 grudnia 2024 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego zaskarżył w całości powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz o „skierowane przez skład orzekający pytania prejudycjalnego do Trybunału Konstytucyjnego” o zbadanie konstytucyjności art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4 u.o.t.p.TK) oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku (por. s. 1-2 zażalenia). Ponadto wskazał, że żądał „przede wszystkim” stwierdzenia niekonstytucyjności całej ustawy ze względu na brak środka zaskarżenia od postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, a badanie pominięć prawodawczych przez Trybunał jest dopuszczalne. Jego zdaniem fakt niewydania orzeczenia w przedmiocie środka zaskarżenia oraz kwestionowanie pominięcia prawodawczego nie są przesłankami odmowy nadania skardze dalszego biegu (por. s. 3-4 zażalenia).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu trafnie ustalił istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe.
- 3. W zażaleniu nie podjęto polemiki z przyczynami odmowy nadania skardze dalszego biegu, wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu.
Skarżący nie wykazał, że skarga została wniesiona w związku z jednoznacznie określonym ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, dotyczącym braku zażalenia na postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego i wydanym na podstawie zaskarżonych przepisów. Zamiast tego przekonywał, że w analizowanej sprawie nie było konieczne uzyskanie takiego rozstrzygnięcia, a wystarczającą przesłanką dopuszczalności skargi konstytucyjnej był brak postulowanego przez niego rozwiązania.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że taka interpretacja wymogów formalnych skargi nie ma podstaw ani w art. 79 ust. 1 Konstytucji (i w stosownych przepisach ustawowych), ani też w orzecznictwie Trybunału (por. zwłaszcza postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Wniesienie skargi konstytucyjnej jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy sąd (lub organ administracji publicznej) orzekł ostatecznie o sytuacji skarżącego na podstawie kwestionowanych w skardze przepisów, naruszając w ten sposób jego konstytucyjne wolności lub prawa.
Trybunał Konstytucyjny w zaskarżonym postanowieniu trafnie ocenił, że analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia tego wymogu.
Orzeczenia, które (zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego) można uznać za ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie zostały wydane na podstawie zaskarżonych przepisów i nie dotyczyły zaskarżalności postanowień w sprawie wyłączenia sędziego (lecz merytorycznego rozstrzygnięcia tego wniosku oraz oceny zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa). W sprawie nie zachodziła więc konieczna korelacja między ostatecznym orzeczeniem, jego podstawą prawną oraz naruszonymi wolnościami lub prawami skarżącego.
- 4. Odnosząc się do pozostałych kwestii podniesionych w zażaleniu, Trybunał stwierdził, co następuje:
Po pierwsze, w skardze konstytucyjnej co do zasady nie można kwestionować całej ustawy (w praktyce bowiem podstawą ostatecznych orzeczeń w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji nie są akty normatywne w całości, lecz ich poszczególne przepisy). Potwierdza to treść art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, która zobowiązuje skarżącego do określenia kwestionowanego przepisu (co Trybunał wielokrotnie podkreślał, również w sprawach skarżącego – por. np. postanowienie z 15 lutego 2023 r., sygn. Ts 230/22, OTK ZU B/2023, poz. 197). Zasada ta obowiązuje także wtedy, gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest pominięcie prawodawcze (por. np. postanowienie z 2 grudnia 2014 r., sygn. SK 7/14, OTK ZU nr 11/A/2014, poz. 123).
Po drugie, podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu nie było kwestionowanie pominięcia prawodawczego (w zaskarżonym postanowieniu Trybunał w ogóle nie ocenił przedmiotu kontroli pod tym względem). Problematyka dopuszczalności orzekania w sprawach dotyczących zaniechań lub pominięć prawodawczych była natomiast przedmiotem licznych innych orzeczeń (por. np. powołane postanowienie o sygn. SK 7/14, a wśród spraw skarżącego – np. postanowienia z 18 grudnia 2019 r., sygn. Ts 175/17, OTK ZU B/2020, poz. 97 i 28 listopada 2023 r., sygn. SK 77/23, OTK ZU A/2023, poz. 91).
5. W obecnej sprawie skarżący po raz kolejny złożył nieprzewidziany prawem wniosek o skierowane „pytania prejudycjalnego do Trybunału Konstytucyjnego” w sprawie konstytucyjności art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK (błędnie oznaczonego w zażaleniu jako „art. 60 ust. 4” u.o.t.p.TK).
Trybunał Konstytucyjny ponownie wyjaśnia, że tego typu wniosek nie może wywoływać żadnych skutków procesowych, a art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wyklucza podejmowania rozstrzygnięć przez Trybunał w składzie jednego sędziego (por. np. postanowienie z 3 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 183/23, OTK ZU B/2025, poz. 207 i wskazane tam inne sprawy).
Mając powyższe na względzie Trybunał postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 13 listopada 2024 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. zbadanie zgodności:
- 1) ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.) w zakresie, „w jakim nie określa zasad zaskarżenia postanowienia Sądu w przedmiocie wniosku o wyłączenie Sędziego”,z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 425 § 1 ustawy wymienionej w punkcie 1 w zakresie, „w jakim uznaje on, iż orzeczeniem sądu I instancji jest postanowienie oskarżyciela publicznego” oraz art. 426 § 1 ustawy z punktu 1 w zakresie, „w jakim Sąd rozpoznający po raz pierwszy środek odwoławczy od orzeczenia oskarżyciela publicznego jest sądem odwoławczym II instancji”, z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 października 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem zbadania norm wskazanych w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 16 września 2021 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Prokuratury Rejonowej) Prokuratura Rejonowa w W. odmówiła wszczęcia dochodzenia, wskazując, że czyn określony w zawiadomieniu skarżącego nie zawiera znamion czynu zabronionego.
W związku z zażaleniem skarżącego, Sąd Okręgowy w W. postanowieniami z 27 września 2022 r. (sygn. akt […]) nie uwzględnił wniosku o wyłączenie sędziego sądu okręgowego w sprawie oraz nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Jak stwierdzono w złożonej skardze, od orzeczenia Sądu Okręgowego w W. wniesiono zażalenie, któremu nie nadano dalszego biegu.
Zarządzeniem z 16 listopada 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 4 grudnia 2023 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: wyjaśnienie, w jakim charakterze występuje skarżący, wnosząc skargę konstytucyjną, zważywszy, że orzeczenia załączone do skargi odnoszą się do czasopisma,,Centralny Szpital Psychiatryczny” (dalej: czasopismo); w wypadku, gdy skarżący nie występuje we własnym imieniu, tylko w imieniu czasopisma, przesłanie dokumentów wykazujących uprawnienie skarżącego do reprezentowania czasopisma oraz doręczenie wymaganego pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i złożenia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania czasopisma w postępowaniu przed Trybunałem; wskazanie przepisu ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.: dalej: k.p.k.), który skarżący kwestionuje,,w zakresie w jakim nie określa zasad zaskarżenia postanowienia Sądu w przedmiocie wniosku o wyłączenie Sędziego”;
doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem rozstrzygnięć odmawiających nadania dalszego biegu zażaleniom skarżącego wniesionym od postanowień Sądu Okręgowego w W. z 27 września 2022 r., sygn. akt: […] oraz […].
W piśmie z 11 grudnia 2023 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia. Podniósł, że w literaturze prawniczej istnieje spór, czy redaktor naczelny czasopisma, dokonując czynności prawnej, działa jako osoba fizyczna we własnym imieniu, czy też w imieniu czasopisma. Podtrzymał zarzuty wobec k.p.k. jako całości. Doręczył także poświadczony za zgodność z oryginałem skan pisma Sądu Okręgowego w W. V Wydział Karny (sygn. akt […]) z 2 listopada 2022 r. 6
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Obowiązek zidentyfikowania rozstrzygnięcia spełniającego te warunki oraz wskazania adekwatnego przedmiotu i wzorców kontroli ciąży na skarżącym (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK).
Skarżący jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji wskazał „postanowienie Sądu Okręgowego w W. z 27 września 2022 r. (sygn. akt […])”. Nie sprecyzował jednak, które z postanowień podjętych w tym dniu przez sąd okręgowy w jego sprawie ma na uwadze: nieuwzględniające wniosku o wyłączenie sędziego sądu okręgowego czy też nieuwzględniające zażalenia i utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie. W związku z powyższym Trybunał odniósł się do obu tych orzeczeń i stwierdził, że żadne z nich nie orzeka o prawach i wolnościach (w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji), których naruszenie skarżący podnosi. Żadne z powyższych postanowień nie przesądza bowiem o prawie skarżącego do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego.
Z powyższą konkluzją koresponduje fakt, że ani w procesie orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego sądu okręgowego, ani też rozpatrywania zażalenia, w wyniku których Sąd Okręgowy wydał postanowienia 27 września 2022 r., nie zastosowano zaskarżonych art. 425 i 426 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.).
W związku z powyższym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
POUCZENIE 13
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.