Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 listopada 2021 r. (data nadania) C.T. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zakwestionował zgodność:
2 – art. 226 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444) „w zakresie, w jakim penalizuje znieważenie funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej, dokonane w piśmie procesowym oraz niepublicznie”, z art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
3 – art. 41a § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072),,w zakresie, w jakim umożliwia pozostawienie bez rozpoznania skarg i wniosków, które zawierają treści znieważające lub słowa powszechnie uznane za obelżywe”, z art. 54 ust. 1 w związku z art. 63 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
2. Postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z 7 czerwca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 14 czerwca 2022 r.) skardze odmówiono nadania dalszego biegu. W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżący jako ostateczne orzeczenie – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – wskazał wyrok Sądu Okręgowego w G. IV Wydział Karny (dalej: Sąd Okręgowy) z 6 listopada 2020 r. (sygn. akt […]). Wyrok ten został jednak uchylony, a sprawę przekazano Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania wskutek uwzględnienia przez Sąd Najwyższy kasacji złożonej przez oskarżyciela publicznego (wyrok z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt […]). Oznacza to, że wskazany przez skarżącego wyrok Sądu Okręgowego – na skutek wyeliminowania go z obrotu prawnego – stał się bezprzedmiotowy i tym samym utracił walor ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał uznał, że powyższa okoliczność – w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
3. Skarżący wniósł 6 lipca 2022 r. do Trybunału pismo „Zażalenie i wnioski”, w którym „zaskarżył do innego składu Trybunału Konstytucyjnego” postanowienie z 7 czerwca 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Stosownie do art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje zażalenie na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym.
2. Zgodnie z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym zainicjowanym skargą konstytucyjną obowiązuje przymus adwokacko-radcowski. Oznacza to, że skarżący – tak w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz ewentualnego zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu temu środkowi prawnemu, jak i we wszystkich kwestiach pobocznych (wpadkowych) – musi być zastępowany przez adwokata lub radcę prawnego. Na podstawie wyraźnego wyjątku ustawowego (art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p.TK) we własnej sprawie może występować jedynie sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, notariusz oraz profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych.
3. Pismo skarżącego z 6 lipca 2022 r. zatytułowane,,Zażalenie i wnioski” wniesione w sprawie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 7 czerwca 2022 r. nie zostało sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Skarżący nie jest także żadnym z podmiotów wymienionych w art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p.TK. Okoliczność ta skutkuje odrzuceniem zażalenia na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w związku z art. 36 u.o.t.p.TK.
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny postanowił, jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 7 czerwca 2022 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej C.T. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 226 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444) „w zakresie, w jakim penalizuje znieważenie funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej, dokonane w piśmie procesowym oraz niepublicznie”, z art. 54 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 41a § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072),,w zakresie, w jakim umożliwia pozostawienie bez rozpoznania skarg i wniosków, które zawierają treści znieważające lub słowa powszechnie uznane za obelżywe”, z art. 54 ust. 1 w związku z art. 63 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 listopada 2021 r. (data nadania) C.T. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego stanu faktycznego.
Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. II Wydział Karny z 23 czerwca 2020 r. (sygn. akt […]) skarżący został uznany za winnego m.in. czynu określonego w art. 226 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444; dalej: k.k.).
Orzeczenie to zaskarżone zostało apelacją skarżącego oraz prokuratora.
W związku ze złożoną apelacją Sąd Okręgowy w G. IV Wydział Karny (dalej: Sąd Okręgowy) wyrokiem z 6 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) uniewinnił skarżącego od zarzucanych mu czynów. Rozstrzygnięcie to, wskazane przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 18 grudnia 2020 r. 4
Wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej skarżący złożył natomiast 21 października 2020 r., czyli przed wydaniem i doręczeniem ostatecznego orzeczenia, które zapadło 6 listopada 2020 r. 5
Pełnomocników z urzędu dla skarżącego, Sąd Rejonowy ustanawiał trzykrotnie z uwagi na ich wnioski o zwolnienie z obowiązku pełnienia tej funkcji. Ostatni z nich, składający niniejszą skargę, został wyznaczony zawiadomieniem Dziekana OIRP, działającego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 1 września 2021 r. (sygn. akt jw.), które zostało przez niego odebrane 15 września 2021 r. 6
2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 28 grudnia 2021 r. (doręczonym 2 lutego 2022 r.) wezwano skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie: 1) odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem:
orzeczenia sądu rejonowego, wydanego na skutek wniosku z 20 października 2020 r. o ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania go w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym;
2) postanowienia Sądu Rejonowego z 1 września 2021 r. (sygn. akt […]) o zwolnieniu radcy prawnego S.P. z pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu dla skarżącego; 3) potwierdzenia odbioru przez skarżącego odpisu wyroku Sądu Okręgowego z 6 listopada 2020 r. (sygn. akt […]) wraz z uzasadnieniem; 4) trzech kopii spisu kosztów wraz z załącznikami.
Pismem z 9 lutego 2022 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania.
Kwestionowanym w skardze konstytucyjnej przepisom skarżący zarzucił naruszenie jego prawa do wolności słowa poprzez,,pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej za przedstawianie swojego stanowiska (poglądów) w pismach procesowych składanych w sprawach, których jest stroną postępowania” (s. 3 skargi). Według skarżącego następstwem stosowania art. 226 § 1 k.k. jest,,nieuprawnione ograniczanie wolności słowa, w szczególności w odniesieniu do prawa przedstawiania swojego stanowiska i poglądu w sprawie, w której jest się stroną postępowania” (s. 3 skargi). Jego zdaniem,,brak rozpoznania przeważającej części pism składanych przez [skarżącego] o charakterze skarg i wniosków w toku całego postępowania (zarówno przed Sądem I instancji jak i Sądem II instancji) powoduje, iż został on pozbawiony prawa do ich składania” (s. 4 skargi).
W skardze konstytucyjnej skarżący poinformował, że oskarżyciel publiczny złożył od przedmiotowego wyroku kasację do Sądu Najwyższego.
Zarządzeniem sędziego Trybunału z 20 kwietnia 2022 r. zwrócono się do Sądu Najwyższego o doręczenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie złożonej kasacji od wyroku Sądu Okręgowego z 6 listopada 2020 r. (sygn. akt […]). Pismem z 4 maja 2022 r. Sąd Najwyższy przekazał Trybunałowi odpis wyroku z 26 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]), mocą którego uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu już w początkowej fazie postępowania spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Na podstawie art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK skarżący jest zobowiązany do określenia kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego określonych w Konstytucji, wskazania, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone oraz do uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie.
Zgodnie zaś z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
3. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozpoznawana skarga nie spełnia powyższych wymogów. Skarżący jako ostateczne orzeczenie – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – wskazał wyrok Sądu Okręgowego w G. IV Wydział Karny (dalej: Sąd Okręgowy) z 6 listopada 2020 r. (sygn. akt […]). Rzeczony wyrok został jednak uchylony, a sprawę przekazano Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania wskutek uwzględnienia przez Sąd Najwyższy kasacji złożonej przez oskarżyciela publicznego (wyrok z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt […]). Oznacza to, że wskazany przez skarżącego wyrok Sądu Okręgowego – na skutek wyeliminowania go z obrotu prawnego – stał się bezprzedmiotowy i tym samym utracił walor ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
Powyższa okoliczność – w myśl art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK – stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W związku z powyższym należało postanowić jak w sentencji.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.