Postanowienie o nadaniu biegu (odmowa w zakresie) TK z 5 lutego 2026 r., Ts 273/22

Wydany

5 lutego 2026 r.

Sentencja

18. sygn. akt Ts 273/22 Komparycja Tenor postanawia

Uzasadnienie

• część historyczna
• uzasadnienie prawne

Metryka orzeczenia

Rodzaj orzeczenia

Postanowienie o nadaniu biegu (odmowa w zakresie)

Data 5 lutego 2026

Miejsce publikacji

OTK ZU B/2026, poz. 75

Skład

Sędzia Funkcja

Andrzej Zielonacki 75/B/2025

Postanowienie

z dnia 5 lutego 2026 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.M. o zbadanie zgodności:

§ 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 2022 r., w zakresie, w jakim:

1. „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nie gwarantując tym samym stronie wygrywającej proces zwrot[u] kosztów faktycznie poniesionych, przez co ogranicza prawo do sądu, jak również narusza prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz zasadę równorzędności stron, obciążając ubezpieczonego niemal w całości ciężarem kosztów zastępstwa prawnego, nawet w przypadku wygrania sporu i podwyższenia tej stawki przez [s]ąd”, z art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.) oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji;
2. „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nieodpowiadającą niezbędnemu nakładowi czasu pracy oraz stopniu skomplikowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i w związku z tym, nieadekwatną do wysokości rzeczywiście obowiązujących na rynku prawniczym stawek wynagrodzenia, przez co przerzucono obowiązek ponoszenia faktycznych kosztów świadczenia pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru – ze strony przegrywającej proces, na stronę[,] która proces wygrała”, z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji i art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy – Prawo o adwokaturze, postanawia:

1. nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w zakresie zbadania zgodności § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 2022 r., w zakresie, w jakim:

1. „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nie gwarantując tym samym stronie wygrywającej proces zwrot[u] kosztów faktycznie poniesionych, przez co ogranicza prawo do sądu, jak również narusza prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz zasadę równorzędności stron, obciążając ubezpieczonego niemal w całości ciężarem kosztów zastępstwa prawnego, nawet w przypadku wygrania sporu i podwyższenia tej stawki przez [s]ąd”, z art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

2. „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nieodpowiadającą niezbędnemu nakładowi czasu pracy oraz stopniu skomplikowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i w związku z tym, nieadekwatną do wysokości rzeczywiście obowiązujących na rynku prawniczym stawek wynagrodzenia, przez co przerzucono obowiązek ponoszenia faktycznych kosztów świadczenia pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru – ze strony przegrywającej proces, na stronę[,] która proces wygrała”, z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji;

2. odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 listopada 2022 r. (data nadania) M.M. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.

Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego.

Skarżący ubiegał się o jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu, który był następstwem wypadku w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej w 2019 r. 4

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (dalej: Szef WSW) w S. decyzją z 25 maja 2020 r. odmówił przyznania skarżącemu tego świadczenia.

Sąd Rejonowy w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 17 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]) na skutek odwołania skarżącego (reprezentowanego przez adwokata) zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał skarżącemu odszkodowanie, a ponadto zasądził na jego rzecz od pozwanego Szefa WSW w S. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.; dalej: rozporządzenie).

Pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie o kosztach zastępstwa procesowego, zawarte w powyższym wyroku. Wskazał, że § 9 ust. 2 rozporządzenia jest niezgodny z Konstytucją, a koszty zastępstwa procesowego powinny zostać przyznane na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia w wysokości 2 400 zł lub co najmniej sześciokrotności stawki określonej w rozporządzeniu (tj. 1 080 zł).

Sąd Okręgowy w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 27 września 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie

Sądu Okręgowego) oddalił powyższe zażalenie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że jest zobowiązany stosować powszechnie obowiązujące ustawy i rozporządzenia, które korzystają z domniemania zgodności z Konstytucją do czasu ewentualnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Postanowienie Sądu Okręgowego (doręczone pełnomocnikowi skarżącego wraz z uzasadnieniem 27 października 2022 r.) zostało wskazane w skardze konstytucyjnej jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.

Uzasadniając zarzuty sformułowane w punkcie 1 petitum skargi skarżący wskazał, że art. 9 § 2 rozporządzenia jest niezgodny z prawem do sądu oraz zasadą równości i równorzędności stron w zakresie dotyczącym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący podjął decyzję o ustanowieniu pełnomocnika w przekonaniu, że w razie wygrania sprawy jego przeciwnik (Szef WSW w S.) zrekompensuje mu poniesione wydatki, poczynione w celu obrony jego praw przed sądem. Tymczasem zaskarżony przepis przeniósł na niego obowiązek pokrycia w zasadzie całości kosztów zastępstwa procesowego. Gdyby skarżący miał tę świadomość, po poczynieniu kalkulacji ekonomicznych mógłby w ogóle nie zdecydować się na wystąpienie z (jak się okazało – oczywiście zasadnym) roszczeniem na drogę postępowania sądowego. Kwestionowane stawki nie spełniają ponadto żadnego z kryteriów limitacyjnych określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji (wynikają z rozporządzenia, a nie z ustawy – nie jest spełniony warunek legalności; nie realizują żadnego z celów uznanych za doniosłe konstytucyjnie

• nie jest spełniony warunek celowości; por. s. 6-9 skargi).

W kontekście zarzutów stawianych w punkcie 2 petitum skargi skarżący podkreślił, że w praktyce wyłącznie jedna strona – ubezpieczony – jest obciążona kosztami sądowymi i ryzykiem związanym z prowadzeniem sprawy. W sprawach objętych zaskarżonym przepisem przeciwnikiem procesowym jest państwo, a ograniczenie odpowiedzialności procesowej związanej z kosztami postępowania do kwoty 180 zł nie jest uzasadnione interesem publicznym (nie mobilizuje do usuwania naruszeń przed procesem, lecz może prowadzić do faktycznego tolerowania uchybień). Obecna regulacja rażąco godzi w prawo własności strony, której roszczenie zostało uznane za zasadne, bo zwrot kosztów zastępstwa procesowego nie rekompensuje znacznego uszczerbku w majątku zwycięzcy procesowego. Przepis ten traktuje w sposób uprzywilejowany organ rentowy, który – jako państwowa jednostka organizacyjna – pokrywa ze środków Skarbu Państwa (a więc ze środków publicznych) całość obsługi prawnej sporu. Ponadto skarżący zauważył, że stawka przewidziana w zaskarżonym przepisie nie była waloryzowana przez ponad 7 lat, jej realna siła nabywcza z uwagi na inflację została obniżona o ponad 30,5% i jest nieadekwatna do stawek rynkowych oraz stopnia skomplikowania i pracochłonności spraw. Brak reakcji Ministra Sprawiedliwości na zmiany ekonomiczne spowodował, że analizowana regulacja całkowicie odbiega od swojego celu i w sposób nieproporcjonalny prowadzi do ograniczenia praw majątkowych stron postępowania w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego (por.

19. 10-17 skargi).

Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 1 lutego 2023 r. (doręczonym skarżącemu 21 lutego 2023 r.) wezwał skarżącego do udokumentowania daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne.

Skarżący wykonał powyższe zarządzenie w piśmie z 28 lutego 2023 r. (data nadania).

Zarządzeniami sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2024 r. i 21 maja 2025 r. (doręczonymi skarżącemu 6 lutego 2024 r. i 29 maja 2025 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) dokładne określenie wolności i praw konstytucyjnych wynikających z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3, a także art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji oraz sposobu ich naruszenia;

2. odpowiednie uzupełnienie uzasadnienia skargi; 3) poinformowanie o wniesieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia od wskazanego w skardze ostatecznego orzeczenia; 4) doprecyzowania powołanego w skardze brzmienia § 9 rozporządzenia oraz art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.) oraz 5) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia.

Skarżący ustosunkował się do powyższych zarządzeń w pismach z 9 lutego 2024 r. i 30 maja 2025 r. (daty nadania).

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania.

2. Po wstępnym rozpoznaniu skargi konstytucyjnej Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że spełnia ona przesłanki nadania jej dalszego biegu (art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK) w części określonej w punkcie 1 sentencji niniejszego postanowienia.

Skarga konstytucyjna została sporządzona przez pełnomocnika z wyboru, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne.

Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną. Od postanowienia Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 27 września 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia.

W sprawie skarżącego nie złożono także nadzwyczajnego środka zaskarżenia.

Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Postanowienie Sądu Okręgowego zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego wraz z uzasadnieniem 27 października 2022 r., a skarga została złożona w Trybunale 22 listopada 2022 r. (data nadania).

Określony został przedmiot kontroli, tj. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.; dalej: rozporządzenie), w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 2022 r. (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK).

Skarżący wskazał, które jego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone oraz w jaki sposób (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), przedstawił także uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).

Skarga zawiera również wymagane informacje o stanie faktycznym i nadzwyczajnym środku zaskarżenia (por. art. 53 ust. 1 pkt 4 i 6 u.o.t.p.TK) oraz załączniki (por. art. 53 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 u.o.t.p.TK).

3. Skarga konstytucyjna nie spełnia natomiast wymogów formalnych umożliwiających nadanie jej dalszego biegu w zakresie, w jakim skarżący żąda zbadania zgodności § 9 ust. 2 rozporządzenia z art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.; dalej: Prawo o adwokaturze).

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, w skardze konstytucyjnej można podnosić jedynie zarzuty niezgodności zaskarżonej regulacji z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego. Wskazanie odpowiedniego (konstytucyjnego) wzorca kontroli jest w związku tym jedną z podstawowych przesłanek merytorycznego rozpoznania sprawy (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).

W zakresie odnoszącym się do art. 16 Prawa o adwokaturze skarga jest więc obarczona nieusuwalnym brakiem formalnym, uniemożliwiającym nadanie jej dalszego biegu (por. art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).

Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 29

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na punkt 2 postanowienia w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.

Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Twoja sesja wygasła!

Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej