Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 sierpnia 2023 r (data nadania) O.N. (dalej: skarżący), adwokat w imieniu własnym, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Skarżący został wyznaczony obrońcą z urzędu dla skazanej w sprawie wydania wyroku łącznego.
Wyrokiem z 8 lipca 2022 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w Ł. (dalej: Sąd Rejonowy) orzekł w przedmiocie wyroku łącznego, a w pkt 4 przyznał skarżącemu wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną skazanej z urzędu w kwocie 147,60 zł. 4
Następnie 27 stycznia 2023 r. skarżący złożył wniosek o uzupełnienie wyroku poprzez przyznanie mu wynagrodzenia w dodatkowej kwocie 147,60 zł w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 20 grudnia 2022 r. (sygn. SK 78/21).
Postanowieniem z 9 maja 2023 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy nie uwzględnił wniosku skarżącego uzasadniając decyzję niespełnieniem przesłanek z art. 626 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.;
dalej: k.p.k.).
Skarżący złożył zażalenie na powyższe orzeczenie, ale postanowieniem z 12 lipca 2023 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Orzeczenie ostateczne w postaci postanowienia Sądu Okręgowego zostało doręczone skarżącemu 21 lipca 2023 r. 8
Zarządzeniem z 12 stycznia 2024 r. (doręczonym skarżącemu 24 stycznia 2024 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: doręczenie odpisu lub kopii prawidłowo poświadczonej za zgodność z oryginałem (na każdej stronie poświadczanego dokumentu) postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 12 lipca 2023 r. (sygn. akt […]) oraz poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia, pod rygorem ujemnych skutków procesowych.
Skarżący odniósł się do powyższego zarządzenia pismem z 30 stycznia 2024 r. (data nadania).
Zarządzeniem z 20 listopada 2024 r. (doręczonym skarżącemu 9 grudnia 2024 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: wskazanie sposobu naruszenia praw skarżącego wynikających z art. 64 ust. 2 Konstytucji (o których mowa w pkt. 2 i 4 petitum skargi) wraz z czterema kopiami oraz wyjaśnienie, czy skarżący powołuje jako wzorzec kontroli w niniejszej sprawie art. 32 ust. 1 Konstytucji, pod rygorem odmowy nadania skardze biegu.
Nadto zarządzeniem z 20 listopada 2024 r. (doręczonym skarżącemu 26 listopada 2024 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do wyjaśnienia, czy wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego, pomimo: a) utraty mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów, b) wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., sygn. SK 90/22 (OTK ZU A/2024, poz. 30).
Skarżący odniósł się do powyższych zarządzeń pismem z 11 grudnia 2024 r. (data nadania).
Zdaniem skarżącego kwestionowane przepisy prowadzą do ustalenia wynagrodzenia adwokata z urzędu na niższym poziomie niż adwokata z wyboru. Jest to naruszenie nie tylko zasady równości poprzez różnicowanie wysokości wynagrodzenia w zależności od sposobu zatrudnienia adwokata, ale także naruszenie prawa do adekwatnego wynagrodzenia za wykonaną pracę.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
2. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw, którego merytoryczne rozpoznanie uwarunkowane zostało spełnieniem przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów u.o.t.p.TK, które określają zasady, na jakich dopuszczalne jest występowanie ze skargą konstytucyjną. Artykuł 79 ust. 1 Konstytucji stanowi, że każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
Doprecyzowanie art. 79 ust. 1 Konstytucji następuje w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, który zobowiązuje skarżącego do określenia kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. W świetle powołanej regulacji konstytucyjnej i ustawowej jedynym dopuszczalnym przedmiotem zaskarżenia i kontroli w trybie skargi konstytucyjnej może być przepis spełniający warunek o dwojakim charakterze: po pierwsze, był podstawą prawną ostatecznego orzeczenia, w związku z którym wniesiono skargę konstytucyjną, czyli przepisem, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego określonych w Konstytucji, po drugie, treść przepisu zaskarżonego w skardze naruszała konstytucyjne prawa skarżącego.
W niniejszej sprawie jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji skarżący wskazał postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z 12 lipca 2023 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to utrzymało w mocy postanowienie Sądu Rejonowego o nieuwzględnieniu wniosku skarżącego o uzupełnienie wyroku Sądu Rejonowego. Wskazane rozstrzygnięcia zapadły na podstawie art. 626 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.; dalej: k.p.k.) a contrario.
Kwestionowany § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18; dalej: „rozporządzenie”) stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. § 4 ust. 2 rozporządzenia reguluje kryteria ustalenia wynagrodzenia adwokata wyznaczonego z urzędu w wysokości nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4 rozporządzenia, precyzując, że sąd powinien uwzględnić:
nakład pracy adwokata, wartość przedmiotu sprawy, wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie oraz stopień zawiłości sprawy. Zaś negowany ewentualnie § 17 ust. 5 rozporządzenia określa kwotę wynagrodzenia za obronę w sprawach o wydanie wyroku łącznego.
Postępowanie, w związku z którym wniesiono niniejszą skargę dotyczy uzupełnienia wyroku Sądu Rejonowego o wynagrodzenie w dodatkowej wysokości. Oznacza to, że żaden z zakwestionowanych w skardze konstytucyjnej przepisów nie stanowił podstawy orzeczeń wydanych w sprawie skarżącego. Wydając bowiem rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego sądy badały spełnienie przesłanek do uzupełnienia wyroku nie badając przy tym kwestii wysokości przyznanego skarżącemu wynagrodzenia.
Trybunał ma na uwadze, że skarżący zaniechał złożenia zażalenia na pkt 4 wyroku Sądu Rejonowego z 8 lipca 2022 r. powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r. (sygn. SK 78/21, OTK ZU A/2023, poz. 20). Pomija on fakt, że już 23 kwietnia 2020 r. (sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13) Trybunał wydał wyrok, którym orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto Trybunał wydał sygnalizacje w dwóch sprawach (por. postanowienia z: 29 kwietnia 2020 r., sygn. S 1/20, oraz 20 grudnia 2022 r., sygn. S 2/22).
Zatem skarżący miał możliwość wcześniejszego powzięcia wiedzy o niekonstytucyjności kwestionowanych przepisów i złożenia zażalenia w ustawowo przewidzianym terminie w celu uzyskania orzeczenia ostatecznego wydanego na podstawie kwestionowanych przepisów.
Powyższe stanowi samoistną podstawę odmowy nadania skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 24
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.