Postanowienie o odmowie Trybunału Konstytucyjnegoz 14 grudnia 2022 r., sygn. akt Ts 285/21

Uzasadnienie

1. 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 listopada 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 50 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 394 3 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca „2021 r.” o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki „(Dz. U. 2004 r. Nr 179 poz. 1843; dalej: u.s.n.p.)” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całej u.s.n.p. w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości: a) zaskarżenia postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, b) (…) wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji.
2. 2. Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 2 stycznia 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, podnosząc, że:
3. 1) nie można uznać, by zaskarżone: art. 50 § 3 i art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 u.s.n.p. były podstawą orzekania w którymś z postępowań sądowych, z których wynikają orzeczenia wskazane przez skarżącego jako ostateczne, natomiast art. 8 u.s.n.p. nie był podstawą wydania postanowienia Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. (sygn. akt […]; s. 6 postanowienia TK);
4. 2) argumentacja podniesiona w związku z naruszeniem praw skarżącego przez przepisy zastosowane w postępowaniu sądowym zakończonym postanowieniem Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. nosi cechy zarzutu zaniechania (s. 7 postanowienia TK);
5. 3) żadne z przedstawionych pism procesowych nie zawiera określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wynikających ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji, jak i uzasadnienia postawionych zarzutów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie – z uwzględnieniem dywersyfikacji powyższego w odniesieniu do różnych postanowień sądowych, wskazanych w skardze jako ostateczne – w związku z obowiązkiem powiązania naruszenia praw podmiotowych skarżącego z konkretnym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia (s. 8 postanowienia TK);
6. 4) zaskarżenie wszystkich przepisów u.s.n.p. stoi w niezgodzie z obowiązkiem skarżącego do wyodrębnienia zaskarżonej normy prawnej (s. 9 postanowienia TK);
7. 5) art. 7 Konstytucji nie jest źródłem wolności ani praw, nie może więc być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu skargowym przed TK (s. 9 postanowienia TK).
8. 3. W zażaleniu z 9 stycznia 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł o uchylenie postanowienia TK z 14 grudnia 2022 r. i wydanie postanowienia o nadaniu dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości.
2. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń zawartych w tym orzeczeniu i nie zasługują na uwzględnienie. Formułując zarzuty przedstawione w zażaleniu, skarżący nie zdołał skutecznie podważyć podstaw odmowy.
3. 2.1. W zażaleniu skarżący podniósł, że w piśmie z 26 maja 2021 r., składając skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie prowadzonej przed Sądem Okręgowym w K. pod sygn. akt […] przy udziale Skarbu Państwa
4. – Prezesa Sądu Okręgowego w K. na skutek zażalenia skarżącego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 8 lipca 2021 r. (sygn. akt […]), złożył wniosek w trybie art. 49 k.p.c. o wyłączenie imiennie wskazanych osób od orzekania w jego sprawie.

Skarżący podnosi, że w judykaturze przyjęto, iż postępowania wpadkowe nie są objęte dyspozycją wynikającą z art. 50 § 3 ust. 1 k.p.c., a w rezultacie, także w jego sprawie, ma zastosowanie art. 50 § 3 ust. 2 k.p.c. zezwalający na rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu wpadkowym przez osobę objętą wnioskiem o wyłączenie. Skarżący wywodzi, że skoro wniosek o wyłączenie sędziego nie został rozpoznany, a sędzia tam wskazany orzekał w sprawie – to zastosowanie miał art. 50 § 3 k.p.c. Skarżący na poparcie wnioskowania przytacza postanowienie TK z 14 lutego 2019 r. o sygn. Ts 186/17 (OTK ZU B/2019, poz. 93).

Trybunał w obecnym składzie przypomina, że przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym są przepisy, które bezpośrednio powodują naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego. W tym celu musiałyby one być podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo o konstytucyjnych obowiązkach skarżącego. Zasadniczym wymogiem skargi konstytucyjnej, wynikającym bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest wykazanie związku zachodzącego między naruszeniem praw podmiotowych i ostatecznym orzeczeniem jako środkiem naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia (zob. wyrok pełnego składu TK z 17 lipca 2013 r., sygn. SK 9/10, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 79).

Odnosząc się do argumentacji skarżącego, należy przypomnieć, że postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 1 września 2021 r., wskazane w skardze jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie zostało wydane w wyniku wniosku o stwierdzenie nieważności jego postanowienia z 8 lipca 2021 r. odrzucającego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (sygn. akt I S 68/21), ale rozstrzyga w przedmiocie dopuszczalności zażalenia na postanowienie odrzucające skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sadowym bez nieuzasadnionej zwłoki, do której to kwestii w żaden sposób nie odnosi się art. 50 § 3 k.p.c. Stąd również w uzasadnieniu postanowienia z 1 września 2021 r. Sąd Apelacyjny zauważa, że dla oceny niedopuszczalności zażalenia nie ma znaczenia argumentacja skarżącego „odwołująca się do twierdzenia, że w sprawie orzekał sędzia nieskutecznie powołany na urząd sędziego. O ile bowiem konsekwencją takiego stanu rzeczy ma być nieistnienie orzeczenia, a sprawa nadal nie jest rozpoznana, to niedopuszczalne jest zażalenie od orzeczenia, którego ma nie być. Z kolei fakt ewentualnego wydania orzeczenia w warunkach nieważności nie tworzy podstaw do kreowania zażalenia – eliminacji orzeczeń wydanych w takich warunkach, w granicach wynikających z przepisów prawa, służą inne środki zaskarżenia”.

W kwestionowanym postanowieniu TK słusznie zatem wskazano, że art. 50 § 3 k.p.c. nie determinował treści postanowienia Sądu Apelacyjnego z 1 września 2021 r. (por. postanowienie TK z 21 maja 2019 r., sygn. Ts 51/18, OTK ZU B/2020, poz. 174). Gdyby tego nie uczyniono, żądanie kontroli w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do tych przepisów byłoby oderwane od rozstrzygnięcia kształtującego prawa lub obowiązki skarżącego jako konkretnego, zindywidualizowanego podmiotu (zob. wyrok z 3 czerwca 2020 r., sygn. SK 36/19, OTK ZU A/2020, poz. 23), co naruszałoby – wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji – wymóg wykazania naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw o charakterze osobistym i bezpośrednim (zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35).

2.2. W odpowiedzi na wątpliwości skarżącego co do podstaw prawnych postanowienia powziętego przez Sąd Najwyższy z 21 września 2021 r. należy podtrzymać stanowisko zajęte na marginesie innych wskazanych podstaw odmowy nadania biegu skardze w uzasadnieniu postanowienia TK z 14 grudnia 2022 r. (zob. pkt 2.2, s. 6). Jak wynika bowiem z uzasadnienia postanowienia SN, jak i treści wszystkich powołanych w nim judykatów – sąd ten orzekał, mając na uwadze treść art. 3 u.s.n.p., który nie został wskazany w skardze konstytucyjnej do badania konstytucyjności. Trzeba zauważyć, że wbrew wnioskom skarżącego, w jego sprawie Sąd Najwyższy wywodzi z art. 3 u.s.n.p. zakres jego uprawnień procesowych, mając na uwadze nie tyle rolę skarżącego, ile rodzaj postępowania, któremu skarżący zarzuca przewlekłość.

Trybunał stwierdza także, że argumentacja podniesiona przez skarżącego odnosi się do sposobu przeprowadzania analizy prawa i wnioskowania prawniczego przez Sąd Najwyższy w jego sprawie, a więc do aktu stosowania prawa, a w części nosi cechy zarzutów zaniechania (zob. analogiczna ocena zarzutów skarżącego w postanowieniu TK z 14 grudnia 2022 r. – pkt 2.2,

1. s. 7).
2. 2.3. Skarżący w końcowej części zażalenia uznał, że podstawa odmowy nadania biegu skardze, jaką jest brak wyczerpania wymogu uzasadnienia jej zarzutów, jest chybiona. Podniósł, że zgodnie z art. 127 k.p.c. pismo procesowe powinno być zwięzłe, a art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje jedynie do przedstawienia stanu faktycznego, udokumentowania okoliczności, jakie doprowadziły do wniesienia skargi oraz określenia kwestionowanego przepisu i wskazania, jakie normy konstytucyjne ten przepis narusza.

Co więcej, wskazał na uwagi i wnioskowania przeprowadzone w złożonej skardze.

Odnosząc się do powyższego, Trybunał wyjaśnia, że wymagania skargi konstytucyjnej o charakterze formalnym wynikające z przepisów u.o.t.p.TK oraz Konstytucji nie stoją w sprzeczności z art. 127 k.p.c. Jakkolwiek zwięzła, skarga konstytucyjna winna wyczerpywać oczekiwania ustawodawcy wyrażone w szczególności w art. 53 u.o.t.p.TK i art. 79 ust. 1 Konstytucji. Określają one konieczne elementy, które musi obejmować skarga konstytucyjna. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia wydanie zarządzenia wzywającego do ich usunięcia. Jeżeli braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie, Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Tryb ten miał zastosowanie w niniejszej sprawie.

Skarżący pomimo wezwania nie uzasadnił, w jaki sposób kwestionowane przepisy naruszają jego prawa lub wolności wymienione w petitum skargi, skupiając się na przedstawieniu stanu faktycznego, przytoczeniu treści kwestionowanych przepisów oraz stanowisk doktryny i orzecznictwa w interesującym go zakresie, jak również na zastosowaniu tych przepisów w jego sprawie oraz na wskazaniu, jakie jego prawa i wolności konstytucyjne zostały naruszone. Skoro Trybunał, dokonując analizy formalnej skargi konstytucyjnej, dopatrzył się uchybień, które mogły zostać sanowane, to obowiązkiem skarżącego było wykonać wezwanie Trybunału z należytą starannością.

Przesłanka odpowiedniego uzasadnienia zarzutów nie powinna być traktowana powierzchownie i instrumentalnie. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, takie uzasadnienie musi spełniać określone warunki, w tym przede wszystkim precyzyjnie wskazywać co najmniej jeden argument za naruszeniem określonych wzorców kontroli. Nie realizują omawianego wymagania uwagi nazbyt ogólne, niejasne czy też czynione jedynie na marginesie innych rozważań (zob. postanowienia TK z: 19 października 2022 r. sygn. SK 59/19, OTK ZU A/2022, poz. 62, 15 lipca 2015 r., sygn. SK 69/13, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 110 oraz wyrok TK z 13 grudnia 2017 r., sygn. SK 48/15, OTK ZU A/2018, poz. 2).

Trybunał wielokrotnie rozróżniał też uzasadnienie pozorne i merytorycznie nietrafne. Uzasadnienie pozorne powoduje konieczność odmowy nadania biegu skardze, natomiast uzasadnienie merytorycznie nietrafne nie ma znaczenia dla kwalifikacji skargi do nadania jej dalszego biegu. Aktualne jest bowiem wyrażone w uzasadnieniu wyroku TK z 19 października 2010 r. (sygn. P 10/10, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 78) przekonanie, że przytaczane w postępowaniu pisemnym argumenty mogą być mniej lub bardziej przekonujące, lecz zawsze muszą być argumentami odpowiednimi do rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny.

Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny jest zobowiązany do zbadania wszystkich okoliczności sprawy w celu jej wszechstronnego wyjaśnienia, nie będąc zarazem związanym wnioskami dowodowymi uczestników postępowania (art. 69 ust. 1 i 3 u.o.t.p.TK). Powyższa reguła postępowania może jednak mieć zastosowanie dopiero wówczas, gdy podmiot ten wykazał należytą staranność, spełniając wszystkie wymagania wynikające z Konstytucji oraz u.o.t.p.TK (zob. wyrok TK 16 grudnia 2020 r., sygn. SK 26/16, OTK ZU A/2020, poz. 69 i powołane tam orzecznictwo). Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne kwantyfikowanie przez Trybunał, a tym bardziej uzasadnianie, ogólnikowo sformułowanych zarzutów niezgodności z Konstytucją kwestionowanych przepisów (por. wyrok TK z 28 czerwca 2018 r., sygn. SK 4/17, OTK ZU A/2018, poz. 43 oraz z 23 kwietnia 2020 r., sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13).

W tej sytuacji odmowa nadania dalszego biegu skardze była więc w pełni uzasadniona.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.

Postanowienie

z dnia 14 grudnia 2022 r.

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:

1. 1) art. 50 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2. 2) art. 394 3 ustawy wymienionej w punkcie 1 z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 79 ust. 1 Konstytucji;
3. 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca „2021 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. 2004 r. Nr 179 poz. 1843)”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji, lub alternatywnie całej ustawy wymienionej w punkcie 3 w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości:
4. a) zaskarżenia postanowienia Sądu o: odrzuceniu skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych,
5. b) (…) wniesienia skargi na przewlekłość postępowania toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania”, z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji,

postanawia:

odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Uzasadnienie

1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 listopada 2021 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego:

Skarżący wskazał dwa postępowania, w związku z którymi złożył skargę konstytucyjną.

W pierwszym z nich, postanowieniem z 8 lipca 2021 r. Sąd Apelacyjny w K. odrzucił jego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w związku z postępowaniem przed Sądem Okręgowym w K. (sygn. akt […]) oraz umorzył postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych (sygn. akt […]). Sąd podniósł, że postępowanie, którego dotyczył zarzut przewlekłości, zostało zakończone prawomocnym wyrokiem, brak więc jest przedmiotu rozpoznania.

Postanowieniem z 1 września 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w K. odrzucił zażalenie skarżącego na powyższe orzeczenie.

W uzasadnieniu podniósł, że nie zostało ono przewidziane w przepisach ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym i nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, dalej: u.s.n.p.; w skardze konstytucyjnej omyłkowo wskazano rok ustawy – 2021 oraz adres publikacji – Dz. U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843). Sąd podniósł następnie, że zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem sądu odwoławczego. Przepis zaś, który reguluje zaskarżalność tego typu orzeczeń (art. 394 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania.

W drugim postępowaniu skarżący złożył skargę na przewlekłość postępowania w związku ze sprawą o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, toczącą się przed Sądem Okręgowym w P. pod sygn. akt […]. Postanowieniem Sądu Apelacyjnego w P. z 26 lutego 2021 r. (sygn. akt […]) skarga na przewlekłość została odrzucona jako nieopłacona. Zażalenie skarżącego na powyższe orzeczenie zostało odrzucone przez Sąd Apelacyjny w P. postanowieniem z 29 marca 2021 r (sygn. akt jw.). Skarżący złożył wniosek o uzasadnienie tego rozstrzygnięcia, który został odrzucony postanowieniem Sądu Apelacyjnego w P. z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt jw.) jako niedopuszczalny.

Następnie, postanowieniem z 31 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny (sygn. akt jw.) odrzucił wniosek o uzasadnienie orzeczenia z 19 kwietnia 2021 r. jako niedopuszczalny. Skarżący złożył w sprawie o sygn. akt […] skargę na przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym.

Postanowieniem z 21 września 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Najwyższy odrzucił skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w odniesieniu do postępowania w sprawie, którego przedmiotem była skarga na przewlekłość postępowania, jako niedopuszczalną.

2. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 29 grudnia 2021 r. (doręczonym 11 stycznia 2022 r.) skarżący został wezwany do: podania, czy od wskazanych w skardze konstytucyjnej ostatecznych orzeczeń zostały wniesione nadzwyczajne środki zaskarżenia (wraz z czterema kopiami) oraz doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną. Pismem z 14 stycznia 2022 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego wezwania.

3. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 11 lipca 2022 r. (doręczonym 25 lipca 2022 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: określenie, które z orzeczeń wskazanych w złożonej skardze konstytucyjnej skarżący uznaje za ostatecznie przesądzające o jego wolnościach i prawach w rozumieniu art. 79 Konstytucji; po wykonaniu powyższego, udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia (doręczenie np. poświadczonych za zgodność z oryginałem kopert wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej, w których doręczone zostały te orzeczenia lub poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii zwrotnych potwierdzeń odbioru tych przesyłek albo wydruku z portalu informacyjnego sądu); dokładne wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego – wynikające z przepisów Konstytucji przywołanych w skardze konstytucyjnej – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy w sprawie, w której zostało wydane orzeczenie, określone przez skarżącego jako ostateczne;

wskazanie, w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, a także uzasadnienie tych zarzutów; doręczenie odpisu albo kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Apelacyjnego w P. z 31 maja 2021 r. (sygn. akt […]), wraz z czterema kopiami.

Pismem z 1 sierpnia 2022 r. (data nadania) skarżący odniósł się do powyższego wezwania. Poinformował także o zmianie pełnomocnika z wyboru oraz przesłał stosowne umocowanie go do działania w sprawie złożonej skargi konstytucyjnej.

4. Zdaniem skarżącego treść art. 8 ust. 2 u.s.n.p. nie uprawnia do stwierdzenia, że od postanowienia o odrzuceniu skargi nie przysługuje możliwość wniesienia środka odwoławczego. Skarżący podniósł, że naruszono jego prawo do zweryfikowania przez sąd drugiej instancji kwestii zasadności odrzucenia środka zaskarżenia. Stwierdza, że zastosowanie wykładni zwyczajowej art. 394 3 k.p.c. pozbawiło go prawa do sądu oraz skutkowało groźbą pozbawienia prawa do skargi konstytucyjnej. Dopatruje się on również niekonstytucyjności art. 50 § 3 k.p.c. w zakresie, w jakim przepis przewiduje możliwość procedowania sądu w sytuacji złożenia i nierozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego. Jego zdaniem powyższe narusza prawo do rzetelnej procedury sądowej oraz podważa istotę zaufania do wymiaru sprawiedliwości jako organu rzetelnego i bezstronnego.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje

1. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej jest spełnienie wymogów wynikających z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).

2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo wnieść do Trybunału skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach określonych w Konstytucji. W konsekwencji, jedną z przesłanek wniesienia i merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie, że zaskarżony przepis, będąc podstawą ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego, stanowi źródło naruszenia jego wolności lub praw (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK).

W niniejszej sprawie skarżący domaga się badania konstytucyjności przepisów, które jego zdaniem były podstawą orzeczeń podejmowanych w dwóch odrębnych postępowaniach sądowych w jego sprawie.

2.1. W oparciu o przesłane dokumenty należy uznać, że w sprawie skarżącego zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z 1 września 2021 r. (sygn. akt […]) nie miały zastosowania: art. 50 § 3 i art. 394 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.), ani też art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym i nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, dalej: u.s.n.p.). Błędem byłoby uznać, że przepisy te kształtowały wolności i prawa skarżącego w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem na orzeczenie sądu odwoławczego w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania.

W związku z tym skarga w zakresie, w jakim się do nich odnosi nie spełnia warunku formalnego z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, co jest samoistną podstawą odmowy nadania jej biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).

2.2. Nie można również stwierdzić, by zaskarżone przepisy były podstawą postanowienia Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. (sygn. akt […]), odrzucającego jako niedopuszczalną skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w odniesieniu do postępowania w sprawie, którego przedmiotem była skarga na przewlekłość postępowania. Skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim odnosi się do postępowania zakończonego powyżej wskazanym orzeczeniem nie spełnia więc wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, co stanowi samoistną podstawę odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).

Na marginesie należy dodać, że postanowienie Sądu Najwyższego z 21 września 2021 r. (sygn. akt […]) zostało wydane na podstawie art. 3 u.s.n.p., który to przepis nie został jednak wskazany do badania konstytucyjności przez skarżącego. W piśmie z 1 sierpnia 2022 r. skarżący stwierdził natomiast, że powyższe postanowienie, podobnie jak orzecznictwo sądów powszechnych, stoi w sprzeczności z treścią u.s.n.p., jako że w przepisach tej ustawy nie ma normy wykluczającej możliwość złożenia skargi na przewlekłość wywołaną postępowaniem skargowym. W ocenie Trybunału takie odniesienie się do podstaw postanowienia Sądu Najwyższego, pomijając jego wartość merytoryczną, nosi cechy zarzutu zaniechania, nie wyczerpując tym samym warunku formalnego z art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK.

3. Zgodnie z przepisami u.o.t.p.TK, jeżeli złożona skarga konstytucyjna zawiera braki formalne możliwe do usunięcia, sędzia Trybunału wskazuje je skarżącemu w celu uzyskania informacji lub argumentacji koniecznej do kompletnej oceny skargi konstytucyjnej w zakresie wymogów określonych w tej ustawie, Konstytucji oraz k.p.c. Odnosząc powyższe do treści pisma procesowego z 1 sierpnia 2022 r. (data nadania), Trybunał stwierdza, że nie jest ona wystarczająca by uznać, iż skarżący usunął braki złożonej skargi konstytucyjnej wskazane w zarządzeniu sędziego TK z 11 lipca 2022 r. 19

Jest to podstawą odmowy nadania jej biegu (art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK).

Trybunał nadmienia, że z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK, ustanawiającego przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu ze skargi konstytucyjnej, wynika oczekiwanie profesjonalnej staranności w formułowaniu zarzutów skargi i ich uzasadniania. Pisma doręczane w odpowiedzi na zarządzenie sędziego z art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK powinny precyzyjnie odnosić się do wskazanych braków, a informacje w nich zawarte powinny być adekwatne do wezwania. Co więcej, zawierać winny treści nowe w odniesieniu do już złożonej skargi lub też porządkować jej uzasadnienie. Powyższego nie wyczerpuje w szczególności kopiowanie treści skargi (jak w niniejszej sprawie, zob. s. 4 i 5 pisma usuwającego braki), czy przekazywanie sprzecznych informacji (jak w niniejszej skardze – w zakresie terminów doręczenia skarżącemu orzeczeń, określonych w skardze jako ostateczne; zob. s. 1 i 2 pisma usuwającego braki).

Trybunał dodaje, że w związku z treścią przesłanych pism skarżącego skarga konstytucyjna obarczona jest brakami, o których mowa w punkcie 4 niniejszego postanowienia.

4. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 skarga konstytucyjna winna określać wolności lub prawa, które zdaniem skarżącego wynikają ze wskazanych przez niego wzorców konstytucyjnych i to, w jaki sposób zostały naruszone, a także uzasadniać zarzut niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Jak wynika z art. 79 ust. 1 Konstytucji wskazanie sposobu naruszenia prawa wymaga powiązania naruszenia wskazanych praw podmiotowych z konkretnym orzeczeniem jako środkiem tego naruszenia oraz niekonstytucyjnością podstawy prawnej tego orzeczenia.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że zdawkowe uzasadnienie postawionego w skardze zarzutu albo całkowite jego nieuzasadnienie stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, co skutkuje odmową nadania dalszego biegu skardze na etapie wstępnego rozpoznania albo umorzeniem postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku przy rozpoznaniu merytorycznym (zob. postanowienie TK z 19 października 2022 r., sygn. SK 59/19 i powołane tam orzecznictwo).

Uzasadnienie nie może być również pozorne, a za takie Trybunał uznaje m.in. ograniczenie argumentacji do przytoczenia uzasadnień orzeczeń Trybunału (zob. wyrok z 13 grudnia 2017 r., sygn. SK 48/15 i powołane tam orzecznictwo).

Skarżący wskazał szereg przepisów Konstytucji, samodzielnie lub związkowo, jako wzorce do badania zgodności określonych przepisów ustaw. Treść uzasadnienia złożonych pism nie pozwala jednak ustalić, jakie wolności i prawa z nich wywodzi. Powyższego obowiązku nie wyczerpują twierdzenia o charakterze ogólnym, z których można wnioskować, że zdaniem skarżącego określone rozwiązania proceduralne wynikające z przepisów k.p.c. oraz u.s.n.p są niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji. Należy w szczególności podkreślić, że skarga konstytucyjna obejmująca odmienne, niezwiązane ze sobą sprawy cywilne, zakończone wydaniem różnych orzeczeń, w uzasadnieniu winna zawierać argumentację odrębną w odniesieniu do tych postępowań, w czytelny sposób wywodzącą, w jaki sposób kwestionowane przepisy doprowadziły do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącego przez zdeterminowanie treści orzeczeń wskazanych jako ostatecznie o nich przesądzających.

Brak powyższego, zarówno w złożonej skardze, jak i w piśmie skarżącego z 1 sierpnia 2022 r., będącym odpowiedzią na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 lipca 2022 r. wzywające do określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wynikających ze wskazanych w skardze przepisów Konstytucji, jak i do uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych w skardze przepisów ze wskazanymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie – stanowi ujemną przesłankę procesową w postępowaniu w trybie skargi konstytucyjnej (zob. wyrok TK z 19 lipca 2022 r., sygn. SK 20/19, OTK ZU A/2022, poz. 52).

Wskazane okoliczności przesądzają, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK.

5. Odnosząc się do kwestii alternatywnego zaskarżenia wszystkich przepisów u.s.n.p. należy przypomnieć, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz przepisami o charakterze uszczegółowiającym z u.o.t.p.TK (art. 53), skarżący ma obowiązek wyodrębnić zaskarżoną normę, na podstawie której podjęto w jego sprawie rozstrzygnięcie, prowadzące do naruszenia jego praw i obowiązków.

Wypełnienie tej powinności pozwala zbadać, czy zachodzi powyższa zależność, a w konsekwencji czy skarżący jest uprawniony do złożenia skargi konstytucyjnej, będącej środkiem zaskarżenia o charakterze konkretnym (zob. postanowienie z 7 lipca 2006 r., sygn. Ts 219/05, OTK ZU nr 1/B/2007, poz. 27 i powołane tam orzecznictwo).

6. Mając na uwadze wskazane przez skarżącego wzorce do badania konstytucyjności zaskarżonych przepisów Trybunał podnosi, że art. 7 Konstytucji statuujący zasadę legalizmu nie jest źródłem wolności ani praw, a zatem nie może być samodzielnym wzorcem kontroli w postępowaniu wszczętym wskutek wniesienia skargi konstytucyjnej (zob. wyrok TK z 29 kwietnia 2020 r., sygn. SK 24/19 OTK ZU A/2020, poz. 19). Jest to podstawą odmowy nadania biegu skardze w powyższym zakresie w oparciu o art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK.

W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.

POUCZENIE 31

Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.