Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 sierpnia 2015 r. (data nadania) L.S., W.P., R.K. i I.D. (dalej: skarżący) zarzucili niezgodność art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71, ze zm.) w zakresie:
- – po pierwsze, w jakim uzależniał przejście na własność Państwa bez odszkodowania własności nieruchomości rolnych i leśnych jedynie od faktu objęcia ich we władanie przez Państwo do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. i od tego, że w chwili orzekania przez organ administracji o ich przejęciu znajdowały się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym;
3 – po drugie, w jakim przewidywał, że nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. i w chwili orzekania przez organ administracji o ich przejęciu znajdowały się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, przechodzą na własność Państwa bez odszkodowania, z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji.
2. Zdaniem skarżących wydane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej orzeczenie pozbawiło W.iH.P., a w konsekwencji skarżących jako ich następców prawnych prawa własności i naruszyło zasadę sprawiedliwości społecznej i zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), prawo ochrony własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust.1-3) oraz prawo do odszkodowania w związku z wywłaszczeniem.
3. Postanowieniem z 20 kwietnia 2016 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdzając, że kwestionowany przepis nie był w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji podstawą ostatecznego orzeczenia o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżących określonych w Konstytucji, a jej postanowienia nie mogą stanowić wzorca kontroli tego przepisu. Ponadto przepis ten utracił moc obowiązującą zarówno w zakresie formalnym, jak i materialnym.
4. W zażaleniu z 2 maja 2016 r. skarżący wnieśli o uwzględnienie zażalenia i skierowanie skargi konstytucyjnej do rozpoznania na rozprawie. Zdaniem skarżących mimo utraty mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu zachodzą przesłanki umożliwiające badanie przepisów nieobowiązujących. Skarżący wskazują, że przedmiot kontroli konstytucyjności odnosi się do praw podmiotowych, ponieważ istotą kwestionowanego przepisu jest ingerencja w prawo własności bez odszkodowania. Natomiast ewentualne zakresowe uznanie kwestionowanego przepisu za niezgodny z Konstytucją umożliwi skarżącym wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego.
Skarżący zwracają uwagę, że wprawdzie upływ czasu zmniejsza szansę na przywrócenie stanu pierwotnego (odzyskanie przez skarżących prawa własności do konkretnej nieruchomości), jednak nie może pozbawiać prawa do uzyskania słusznego odszkodowania. Zdaniem skarżących kwestionowany przepis był podstawą prawną wyroku wydanego przez Naczelny Sąd Administracyjny (I OSK 436/14).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 3. W pierwszej kolejności Trybunał zwraca jednak uwagę, że na etapie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, ocena przesłanek pozwalających, zgodnie z art. 59 ust. 3 u.o.t.p. TK, na badanie przepisu nieobowiązującego ze względu na konieczność ochrony konstytucyjnych wolności i praw, była przedwczesna.
Trybunał ocenia bowiem możliwość rozpoznawania skargi konstytucyjnej dotyczącej przepisu nieobowiązującego na etapie merytorycznego rozpoznania skargi. Stwierdzenie ewentualnego braku przesłanek wynikających z art. 59 ust. 3 u.o.t.p. TK może stanowić podstawę umorzenia.
W związku z tym, kluczową kwestią przesądzającą o uwzględnieniu bądź nieuwzględnieniu zażalenia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy kwestionowany przepis był podstawą ostatecznego orzeczenia o prawach podmiotowych skarżących.
4. Trybunał Konstytucyjny, odmawiając nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdził, że kwestionowany przepis nie był podstawą ostatecznego orzeczenia o prawach podmiotowych skarżących. Swoją argumentację oparł na twierdzeniu, że rozstrzygnięcie nie dotyczyło istoty sprawy, ale nieważności decyzji wydanej w toku procedury przejmowania nieruchomości rolnej przez terenowe organy administracji państwowej.
Z treści skargi konstytucyjnej wynika, że skarżący wystąpili do Wojewody W. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. […], tym samym zamiast poddania kontroli tegoż orzeczenia uruchomiona została procedura nadzwyczajnego postępowania administracyjnego.
Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę w swoim orzecznictwie na różnice zachodzące między postępowaniem administracyjnym głównym – służącym wzruszeniu decyzji administracyjnej wydanej przez organ administracyjny I instancji, a postępowaniem nadzwyczajnym (np. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej; zob. postanowienia z: 11 marca 2010 r. sygn. Ts 272/09, OTK ZU nr 4/B/2010, poz. 304 oraz 3 stycznia 2013, sygn. Ts 350/11, OTK ZU nr 3/B/2013, poz. 245).
Trybunał podtrzymuje dotychczas wyrażane stanowisko, że w postępowaniu głównym następuje ustalenie zakresu praw lub obowiązków strony postępowania administracyjnego, o czym władczo rozstrzygają organy administracyjne. „W postępowaniu nadzwyczajnym organ administracyjny, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W związku z tym w swej decyzji rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (por. wyrok NSA z 14 sierpnia 1987 r., sygn. akt IV SA 393/87, ONSA z 1990 r., nr 1, poz. 1 oraz wyrok SN z 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, OSNP 1996 r., nr 18, poz. 258)” (Ts 272/09).
W uruchomionym przez skarżących postępowaniu nadzwyczajnym ani wojewoda, ani Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ani też sądy administracyjne nie orzekały o uprawnieniach lub obowiązkach skarżących, tym samym kwestionowany przepis nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
Z tych względów, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.
* Postanowieniem z dnia 31 października 2018 r. sprostowano oczywiste omyłki w komparycji oraz w uzasadnieniu postanowienia.
Postanowienie
z dnia 20 kwietnia 2016 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej L.S., W.P., R.K. oraz I.D. w sprawie zgodności:
art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 sierpnia 2015 r. (data nadania), L.S., W.P., R.K. oraz I.D (dalej: skarżący) zarzucili niezgodność z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71, ze zm.; dalej: ustawa z 1958 r.): po pierwsze – „w zakresie, w jakim uzależniał przejście na własność Państwa bez odszkodowania własności nieruchomości rolnych i leśnych jedynie od faktu objęcia ich we władanie przez Państwo do dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. i od tego, że w chwili orzekania przez organ administracji o ich przejęciu znajdowały się nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym”; po drugie – „w zakresie, w jakim przewidywał, że nieruchomości rolne i leśne objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r. i w chwili orzekania przez organ administracji o ich przejęciu znajdujące się nadal we władaniu Państwa lub przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, przechodzą na własność Państwa bez odszkodowania”.
- 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym:
- 2.1. Orzeczeniem z 18 lipca 1958 r. […] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w D. przejęło – na podstawie m.in. art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. – na rzecz Skarbu Państwa własność nieruchomości rolnej […], będącej uprzednio przedmiotem własności poprzedników prawnych skarżących. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że ujawnieni w księdze wieczystej właściciele przedmiotowej nieruchomości opuścili ją w 1945 r., w związku z czym Powiatowy Zarząd Rolnictwa w D. oddał tę nieruchomość w dzierżawę.
- 2.2. Wnioskiem z 20 czerwca 2008 r. skarżący wystąpili do Wojewody W. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 18 lipca 1958 r. Decyzją z 29 maja 2012 r. […] organ ten odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia.
- 2.3. Pismem z 13 czerwca 2012 r. skarżący wnieśli do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odwołanie od decyzji z 29 maja 2012 r. Decyzją z 25 września 2015 r. […] organ ten utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ponad wszelką wątpliwość ustalone zostało, iż przedmiotowa nieruchomość 5 kwietnia 1958 r. znajdowała się we władaniu Państwa i została przekazana w użytkowanie osobom fizycznym. Okoliczności te nie były kwestionowane przez strony postępowania. Ponadto Wojewoda W. dokonał prawidłowej wykładni art. 9 ustawy z 1958 r., gdyż o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydowały wyłącznie przesłanki wymienione w tym przepisie (objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do 5 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo).
2.4. W następstwie wniesienia przez skarżących skarg na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 10 października 2013 r. […] uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody W. z 29 maja 2012 r. 8
2.5. Od wyroku z 10 października 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł skargę kasacyjną, która została uwzględniona przez Naczelny Sąd Administracyjny – Izbę Ogólnoadministracyjną w wyroku z 1 kwietnia 2015 r. […], uchylającym zaskarżone orzeczenie sądu pierwszej instancji oraz oddalającym skargę skarżących na decyzję z 28 września 2012 r. 9
3. Zdaniem skarżących zakwestionowane w skardze przepisy są niezgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej i zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji) oraz proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), prawem do ochrony własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1-3 Konstytucji), jak również prawem do odszkodowania w związku z wywłaszczeniem (art. 21 ust. 2 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Na podstawie art. 138 w związku z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy o TK z 1997 r.
2. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom, a także czy postępowanie wszczęte na skutek wniesienia skargi podlegałoby umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 lub 3 ustawy o TK z 1997 r. 13
3. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. w brzmieniu: „Nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne”.
Na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56) tytuł ustawy z 1958 r. otrzymał brzmienie: „o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego”.
W obwieszczeniu Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 października 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 58, poz. 348) art. 9 ustawy z 1958 r. – w związku z zastosowaniem nowej, ciągłej numeracji jednostek redakcyjnych – został oznaczony jako art. 16.
Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464, ze zm.) zmieniła tytuł ustawy z 1958 r. na: „o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego” (art. 58 pkt 1) oraz skreśliła jej rozdziały 1 i 2, w tym m.in. zaskarżony przepis (art. 58 pkt 2).
4. Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 1997 r. (mającym odpowiednie zastosowanie do wstępnej kontroli skarg konstytucyjnych) w sytuacji, gdy akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, postępowanie podlega umorzeniu. Problem sprowadza się do tego, czy zakwestionowany przepis ustawy z 1958 r. może być uznany za przepis mający „moc obowiązującą” w dniu wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz, czy – ewentualnie – może mieć zastosowanie art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., wedle którego art. 39 ust. 1 pkt 3 nie stosuje się, jeżeli wydanie orzeczenia o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne do ochrony konstytucyjnych wolności i praw.
4.1. Trybunał w swoim orzecznictwie wskazywał, że przepis obowiązuje w systemie prawa, dopóki na jego podstawie są lub mogą być podejmowane indywidualne akty stosowania prawa, a utrata mocy obowiązującej jako przesłanka umorzenia postępowania (odpowiednio – odmowy nadania dalszego biegu na etapie wstępnego rozpoznania) przed Trybunałem Konstytucyjnym następuje dopiero wówczas, gdy przepis ten nie może być stosowany do jakiejkolwiek sytuacji faktycznej (zob. np. wyrok TK z 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 3). Przedmiotem kontroli mogą stać się bowiem wszystkie normy prawa obowiązującego. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał pogląd, iż formalne uchylenie lub zmiana przepisu nie zawsze oznacza utratę mocy obowiązującej wyrażonych w nim norm prawnych – w szczególności w tym sensie, że za przepis zachowujący moc obowiązującą należy uznawać taki przepis, który wprawdzie został formalnie derogowany, ale nadal ma zastosowanie do ustalania skutków zdarzeń zaistniałych w czasie, w którym ten przepis obowiązywał.
4.2. Artykuł 9 ust. 1 (art. 16 ust. 1) ustawy z 1958 r. został derogowany, jednakże kwestią otwartą jest znaczenie normatywne tego przepisu, a mianowicie: czy miał on charakter jednorazowy, czy też abstrakcyjny (a zatem, czy może stanowić podstawę do podejmowania obecnie działań władczych wobec jednostek).
Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 13 października 1998 r. w sprawie SK 3/98 (OTK ZU nr 5/1998, poz.69): „wykładnia zwrotu »akt normatywny utracił moc obowiązującą« powinna zmierzać do oceny, czy zaskarżona norma prawna została usunięta z porządku prawnego nie tylko w sensie formalnoprawnym, lecz także w tym zakresie, czy uchylony przepis nadal wywiera określone skutki dla obywateli i czy może być nadal zastosowany w praktyce”. Taka ocena może mieć istotne znaczenie wówczas, gdy realizacja norm prawnych zawartych w ustawie prowadzi do ich „skonsumowania” (por. wyrok TK z 14 listopada 2000 r., K 7/00, OTK ZU nr 7/2000, poz. 259).
Zdaniem Trybunału analiza art. 9 ust. 1 (art. 16 ust. 1) ustawy z 1958 r. skłania ku stanowisku o jednorazowym charakterze tego przepisu. Przejęcie nieruchomości rolnych i leśnych na własność Skarbu Państwa na mocy zaskarżonego przepisu stanowiło bowiem operację o ograniczonych ramach czasowych, polegającą na odebraniu własności wszystkich nieruchomości, podlegających w określonym momencie (tj. 5 kwietnia 1958 r.) zakresowi tego unormowania.
Na mocy art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy, zostały przejęte na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdowały się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te zostały przejęte bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umorzono, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostałoby za niezbędne.
Wyrażenie stanowiące o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości określonych w art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. (verba legis: „przejmuje się”) wskazuje jednoznacznie na to, że przewłaszczenie nastąpiło z mocy samego prawa w chwili wejścia tejże ustawy w życie. W myśl jej art. 18 ustawa z 1958 r. weszła w życie z dniem ogłoszenia; ogłoszenie zaś pierwotnego tekstu ustawy nastąpiło w Dzienniku Ustaw Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 5 kwietnia 1958 r. Nr 17 pod poz. 71. 24
Oznacza to, że art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. wywoływał ex lege skutki polegające na przejściu na własność Skarbu Państwa „nieruchomości rolnych i leśnych” określonych w tym przepisie.
Gdyby ustawodawca chciał ukierunkować działanie mechanizmu art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. także pro futuro, to musiałby inaczej sformułować ten przepis bądź dodać inny przepis, który wyraźnie stanowiłby o takim działaniu.
4.3. Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając, że art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. miał charakter przepisu, którego moc prawna wyczerpała się wraz z realizacją jego celu, czyli wraz z przejęciem na własność Skarbu Państwa określonych nieruchomości rolnych i leśnych, rozważył, czy do przedmiotowego unormowania może odnosić się teza, iż przepis uznawany jest za obowiązujący, jeżeli może być zastosowany do zdarzeń mających miejsce w przeszłości, teraźniejszości lub przyszłości. Przyczyną wątpliwości w tej kwestii jest okoliczność, że w postępowaniach administracyjnych, podobnie jak w postępowaniu poprzedzającym wniesienie analizowanej skargi konstytucyjnej, organy administracyjne oraz sądy administracyjne przywołują art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. Należy jednakże mieć na uwadze, że w tych postępowaniach przepis ten nie był stosowany, ponieważ nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia sprawy.
Rozstrzygnięcie nie dotyczyło istoty sprawy (tj. przejęcia nieruchomości rolnej lub leśnej w trybie ustawy z 1958 r.), lecz nieważności decyzji (orzeczenia) wydanej w toku procedury przejmowania nieruchomości rolnej lub leśnej przez – działające w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa – organy administracji rolnej prezydiów powiatowych rad narodowych lub rejony lasów państwowych.
Przywołanie zaskarżonego przepisu w decyzjach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 25 września 2012 r. oraz w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 października 2013 r. i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2015 r., nie oznacza jego zastosowania w rozstrzygnięciu sprawy; przeciwnie – ma charakter wtórny i służy ocenie, czy przepis ten w procesie przejmowania konkretnej nieruchomości był czy też nie był stosowany w sposób dający podstawy do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.
- 4.4. Konkludując, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. jest przepisem, który utracił moc obowiązującą.
Przepis nie obowiązuje ani w zakresie formalnym (został derogowany), ani w zakresie materialnym. Ta druga okoliczność przekłada się z kolei na bezprzedmiotowość zastosowania w niniejszej sprawie art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. Skutki art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. nastąpiły bowiem w całości w przeszłości wraz z przejściem na własność Skarbu Państwa określonych w nim nieruchomości rolnych i leśnych, a orzeczenia administracyjne, o których mowa w art. 9 ust. 3 ustawy z 1958 r., miały charakter deklaratoryjny, gdyż ex post ustalały jedynie, czy dana nieruchomość spełniała w dniu wejścia w życie przedmiotowej ustawy kryteria zawarte w jej art. 9 ust. 1 (por. np. orzeczenie SN z 21 sierpnia 1959 r., 1 CR 964/58, OSNCK 1961, nr 2, poz. 42).
4.5. Powyższe przemawia przeciwko merytorycznemu rozpoznaniu analizowanej skargi konstytucyjnej ze względu na niedopuszczalność orzekania (art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. w związku z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r.).
Z przedstawionych wyżej powodów postanowiono jak w sentencji.