Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 grudnia 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności § 9 ust. 5 pkt 11 zarządzenia nr 87/2021 Dyrektora Zakładu Karnego w R. w zakresie, w jakim „uniemożliwił skarżącemu (…) posiadani[e] w Zakładzie Karnym w R. czajnika elektrycznego (o mocy 500 W), a jedynie umożliwił skazanemu posiadanie grzałki elektrycznej z uziemieniem o mocy maksymalnej do 300 W”, z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w związku z art. 110a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.).
Postanowieniem z 20 czerwca 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 1 lipca 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z uwagi na to, że zaskarżony przepis nie podlega kontroli w postępowaniu przed Trybunałem. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przepis ten jest przepisem zarządzenia zakładowego, regulującego porządek wewnętrzny zakładu karnego i nie ma samodzielnego charakteru normatywnego.
W zażaleniu z 8 lipca 2024 r. (data nadania) na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 53 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK poprzez przedwczesną odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z pominięciem faktu, że zgromadzone w sprawie okoliczności jednoznacznie wskazywały na uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego zarządzenia ze wskazanymi w skardze konstytucyjnymi wolnościami i prawami skarżącego, co uniemożliwiło Trybunałowi Konstytucyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi; 2) art. 79 ust. 1 Konstytucji poprzez błędne uznanie, że przedmiot skargi jest zarządzeniem zakładowym, regulującym porządek wewnętrzny zakładu karnego i nie ma samodzielnego charakteru normatywnego, a tym samym nie podlega – bez powiązania z normami wyższego rzędu, których dopełnienie stanowi – kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, podczas gdy taki wniosek jest nieusprawiedliwiony i sprzeczny z faktem, że skarga jest także środkiem ochrony praw jednostek, a nie tylko sposobem na uchylenie niekonstytucyjnego aktu normatywnego, natomiast § 9 ust. 5 pkt 11 przedmiotowego zarządzenia naruszył szereg norm konstytucyjnych skarżącego i w związku z tym skarga winna zostać rozpoznana. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez nadanie dalszego biegu wniesionej przez niego skardze.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu.
Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedmiotem skargi konstytucyjnej może być wyłącznie ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub inny organ władzy publicznej orzekł ostatecznie o określonych w Konstytucji prawach, wolnościach lub obowiązkach skarżącego.
Trybunał Konstytucyjny w niniejszym składzie stoi na stanowisku, że § 9 ust. 5 pkt 11 zarządzenia nr 87/2021 Dyrektora Zakładu Karnego w R. w sprawie ustalenia porządku wewnętrznego w Zakładzie Karnym w R., jako przepis wykonawczy do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. poz. 2231, ze zm.) i ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.), samodzielnie nie kreuje ani nie ogranicza żadnych konstytucyjnych praw podmiotowych. Z tego względu, jak trafnie przyjęto w kwestionowanym postanowieniu, przepis ten samodzielnie nie może stanowić przedmiotu kontroli w postępowaniu przed Trybunałem zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej.
Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że zgodnie z art. 67 u.o.t.p.TK zobligowany jest do orzekania wyłącznie w zakresie granic skargi konstytucyjnej i nie jest władny samodzielnie określać jej przedmiotu. Przedmiot ten powinien być wskazany przez skarżącego przez podanie przepisu aktu normatywnego, który był podstawą wydania przez sąd lub inny organ władzy publicznej ostatecznego orzeczenia naruszającego powołane w skardze konstytucyjne wolności lub prawa przysługujące skarżącemu. Z uwagi na to, że skarżący nie sformułował w skardze zarzutu niezgodności przepisu generalnego aktu normatywnego z Konstytucją, nie spełnia ona warunków formalnych niezbędnych do jej merytorycznego rozpoznania.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 20 czerwca 2024 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. o zbadanie zgodności:
§ 9 ust. 5 pkt 11 zarządzenia nr 87/2021 Dyrektora Zakładu Karnego w R. w zakresie, w jakim „uniemożliwił skarżącemu (…) posiadani[e] w Zakładzie Karnym w R. czajnika elektrycznego (o mocy 500 W), a jedynie umożliwił skazanemu posiadanie grzałki elektrycznej z uziemieniem o mocy maksymalnej do 300 W”, z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w związku z art. 110a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127, ze zm.),
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 grudnia 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Decyzją z 2 czerwca 2022 r. Dyrektor Zakładu Karnego w R. odmówił udzielenia skarżącemu, odbywającemu karę pozbawienia wolności, zgody na wydanie i użytkowanie w celi mieszkalnej czajnika elektrycznego. Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z 20 września 2022 r. (sygn. akt […]) utrzymał ją w mocy.
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2023 r. (doręczonym 17 lutego 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) udokumentowanie dat: a) złożenia przez skarżącego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej, b) doręczenia adwokat K.P. rozstrzygnięcia Okręgowej Rady Adwokackiej o ustanowieniu jej pełnomocnikiem dla skarżącego; 2) poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 3) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w R. z 2 czerwca 2022 r. poprzedzającej wydanie postanowienia Sądu Okręgowego w R. z 20 września 2022 r. (wraz z czterema kopiami), b) orzeczenia sądu o ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej (wraz z czterema kopiami), c) załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną; 4) trzech odpisów skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami. Do wezwania skarżący odniósł się w piśmie z 24 lutego 2023 r. (data nadania).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 2023 r. (doręczonym 4 października 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez: 1) podanie adresu zamieszkania skarżącego; 2) wskazanie, w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zaskarżony przepis narusza jego konstytucyjne prawa lub wolności wynikające z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji, a także uzasadnienie zarzutu niezgodności tego przepisu z wymienionymi zasadami Konstytucji; 3) wyjaśnienie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia. Do wezwania skarżący odniósł się w piśmie z 11 października 2023 r. (data nadania).
Skarżący twierdzi, że pozbawiając go możliwości posiadania w celi mieszkalnej w Zakładzie Karnym w R. czajnika elektrycznego o mocy 500 W naruszono jego prawo do własności. Mając na uwadze, że podczas pobytu w innej jednostce penitencjarnej wydano mu do celi taki czajnik, odmowę Dyrektora Zakładu Karnego w R. postrzega jako naruszenie zakazu dyskryminacji, o którym mowa w art. 32 Konstytucji. Skarżący wskazuje, że zakwestionowany przepis, wykluczający możliwość posiadania w celi czajnika elektrycznego o mocy 500 W, nie jest zawarty w akcie rangi ustawowej, a ograniczenie, które statuuje, nie jest konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Weryfikacja ich spełnienia następuje na etapie wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK).
Jak wynika z art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem oceny w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia skargi konstytucyjnej może być zgodność z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się tzw. materialną koncepcję aktu normatywnego, zgodnie z którą „akt normatywny jest aktem ustanawiającym normy prawne o charakterze generalnym (a więc skierowane do pewnej klasy adresatów wyróżnionych z uwagi na jakąś ich wspólną cechę) i abstrakcyjnym (to znaczy ustanawiającym pewne wzory zachowań)” – postanowienie TK z 6 grudnia 1994 r., sygn. U 5/94, OTK 1994 r., poz. 41. Znaczenie rozstrzygające dla możliwości uznania aktu prawotwórczego za akt normatywny ma przy tym charakter norm zawartych w danym akcie.
2. Trybunał stwierdza, że zawierające kwestionowany § 9 ust. 5 pkt 11 zarządzenie nr 87/2021 Dyrektora Zakładu Karnego w R. jest zarządzeniem zakładowym, regulującym porządek wewnętrzny zakładu karnego. Nie ma ono samodzielnego charakteru normatywnego i tym samym nie podlega – bez powiązania z normami wyższego rzędu, których dopełnienie stanowi – kontroli w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 12
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.