Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 15 lutego 2024 r. (data nadania) S.S. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Zarządzeniem Prezydenta Miasta Z. (nr […]) z 29 września 2017 r. skarżąca została powołana na stanowisko Dyrektora Miejskiego Domu Kultury w Z. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2024 r. Wskutek kontroli zleconej przez kolejnego Prezydenta Miasta Z., zarządzeniem (nr […]) z 7 sierpnia 2019 r. skarżąca została odwołana z zajmowanego stanowiska. Skarżąca złożyła na to zarządzenie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., który wyrokiem z 4 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia. Prezydent Miasta Z. złożył na to orzeczenie skargę kasacyjną, która została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2023 r. (sygn. akt […]).
Równolegle z postępowaniem sądowoadministracyjnym, skarżąca złożyła pozew przeciwko Miastu Z. do sądu pracy o odszkodowanie za niezgodne z prawem odwołanie ze stanowiska. W związku z powyższym sąd wezwał do udziału w charakterze pozwanego Miejski Dom Kultury w Z., zaś zwolnił z udziału miasto Z. Zawiesił również postępowanie do czasu wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Po podjęciu postępowania, Sąd Rejonowy w Z. IV Wydział Pracy wyrokiem z 15 maja 2023 r.(sygn. akt […]) przyznał skarżącej odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, lecz nie ustosunkował się do sprawy przywrócenia jej do pracy. W związku z powyższym skarżąca złożyła apelację od tego wyroku. Sąd Okręgowy w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 24 października 2023 r. (sygn. akt […]) oddalił apelację skarżącej. Wyrok ten, doręczony wraz z uzasadnieniem 15 listopada 2023 r., został wskazany w skardze jako ostateczne orzeczenie o wolnościach i prawach skarżącej.
Skarżąca złożyła skargę kasacyjną na to orzeczenie.
W tym stanie rzeczy, postanowieniem z 18 kwietnia 2024 r. Trybunał zawiesił postępowanie. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania mocą postanowienia z 19 listopada 2024 r., sygn. akt […]. Postanowieniem z 27 maja 2025 r., Trybunał podjął postępowanie.
Zarządzeniem z 27 maja 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 16 czerwca 2025 r.), sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie pełnomocnictwa szczególnego nie tylko do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej, ale też do reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); 2) wskazanie (wraz z czterema kopiami), które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącej i w jaki sposób zostały naruszone przez art. 47, art. 47 1 oraz art. 69 pkt 2a i c ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz.1465; dalej: Kodeks pracy).
W piśmie z 23 czerwca 2025 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do niniejszego zarządzenia.
Zdaniem skarżącej, art. 69 pkt 2a i c Kodeksu pracy jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż pracownik zatrudniony na podstawie powołania jest chroniony gorzej niż ten, który został zatrudniony na mocy umowy o pracę przez to, że nie przyznaje on pracownikowi zatrudnionemu na podstawie powołania prawa żądania orzeczenia przez sąd bezskuteczności wypowiedzenia tej umowy, a w razie jej rozwiązania – przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach.
Skarżąca wniosła także o stwierdzenie niezgodności art. 47 Kodeksu pracy z art. 2 Konstytucji uzasadniając, że przez nieprzyznawanie pracownikowi zatrudnionemu na zasadzie powołania za cały czas pozostawania bez pracy, prawa do wynagrodzenia, przepis ten stoi w niezgodzie z zasadą państwa prawnego. Pozwala bowiem – zdaniem skarżącej – na pozbycie się takiego pracownika małym kosztem i bez większych konsekwencji. Podniosła również zarzut niezgodności art. 47 Kodeksu pracy z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Argumentowała, że zaskarżony przepis eliminuje ochronę, jaką tworzy art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1983) poprzez zróżnicowanie sytuacji prawnej pracownika zatrudnionego na zasadzie powołania i chronionego wobec innych pracowników. Zdaniem skarżącej, art. 47 Kodeksu pracy jest również niezgodny z art. 24 Konstytucji w ten sposób, że pracownik, któremu wypowiedziano umowę o pracę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu takich umów, a następnie przywrócono do pracy, zostaje pozbawiony prawa do wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy. Skarżąca podnosi, że unormowanie to narusza semiimperatywny charakter norm prawa pracy i zasadę ochrony pracy przez państwo we wskazanym zakresie.
Niniejszą skargą konstytucyjną zaskarżony został również art. 47 1 zdanie pierwsze Kodeksu pracy. Skarżąca podniosła zarzut jego niezgodności z art. 2 Konstytucji uzasadniając to analogicznymi argumentami co w przypadku art. 47 Kodeksu pracy. Podobnie, w przypadku zarzutu niezgodności zaskarżonego przepisu z art. 24 Konstytucji, skarżąca wskazuje na fakt naruszenia przez zaskarżony przepis semiimperatywnego charakteru norm prawa pracy i zasady ochrony pracy przez państwo we wskazanym zakresie. Podnosi również zarzut niezgodności zaskarżonego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji, który ma się przejawiać w możliwości ubiegania się przez pracownika zatrudnionego na podstawie powołania, któremu wypowiedziano umowę o pracę, a którego nie przywrócono do pracy, o odszkodowanie jedynie za okres trzech miesięcy.
Zdaniem skarżącej, narusza to konstytucyjną zasadę równości, gdyż w przypadku pozostałych pracowników, prawo to przysługuje za cały okres pozostawania bez pracy.
W ostatnim punkcie petitum skarżąca podniosła zarzut niezgodności z Konstytucją normy skonstruowanej na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 326 1 w związku z art. 391 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.). Została ona skonfrontowana z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca podnosi niezgodność przepisów z konstytucyjną zasadą równości wszystkich obywateli wobec prawa w zakresie, w jakim przepisy te nie wprowadzają obowiązku poinformowania strony postępowania apelacyjnego o terminie posiedzenia niejawnego, na którym ma być rozpoznawana apelacja, w sytuacji gdy obowiązek taki istnieje, jeżeli apelacja rozpoznawana jest na rozprawie lub na posiedzeniu jawnym. Podniesiony został również zarzut niezgodności nomy z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej, zaskarżone przepisy nie pozwalają na ziszczenie się zasady jawnego, a zatem sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd o przymiotach przewidzianych w ustawie zasadniczej.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
- 2. W zakresie wskazanym w punkcie 1 sentencji postanowienia, w ocenie Trybunału skarga spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny, gdyż:
- a) skarga konstytucyjna została sporządzona przez pełnomocnika – adwokata, który przedłożył stosowne pełnomocnictwo, 16
- b) skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną, ponieważ od wyroku Sądu Okręgowego w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 24 października 2023 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Okręgowego) skarżąca wniosła skargę kasacyjną, której przyjęcia do rozpoznania Sąd Najwyższy odmówił mocą postanowienia z 19 listopada 2024 r. (sygn. akt […]), 17
- c) dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, ponieważ wyrok Sądu Okręgowego wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej 15 listopada 2023 r., natomiast skarga została wniesiona 15 lutego 2024 r. (data nadania), 18
- d) określony został przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK), 19
- e) wskazano, które konstytucyjne wolności i prawa oraz w jaki sposób, zdaniem skarżącej, zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); przedstawiono także uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
- 3. Mając powyższe na względzie, a także w związku z tym, że ocena sformułowanych w skardze zarzutów wykracza poza zakres wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać w tym zakresie skardze konstytucyjnej dalszy bieg.
- 4. W pozostałym zakresie Trybunał stwierdził, że analizowana skarga nie spełnia przesłanek nadania jej dalszego biegu, a to przez nieusunięcie przewidzianych zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2025 r. braków formalnych skargi.
W skardze konstytucyjnej skarżąca zakwestionowała art. 47, art. 47 1 zdanie pierwsze oraz art 69 pkt 2a i c ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465). Jako wzorce kontroli skarżąca przywołała art. 2, art. 24 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Wśród tych wzorców kontroli nie ma jednak ani jednego przepisu ustanawiającego jakąkolwiek wolność lub prawo konstytucyjne. Skarżąca nie przedstawiła także – na etapie usunięcia braków formalnych skargi – przekonywającej argumentacji na rzecz wyprowadzenia takiego prawa lub wolności z przytoczonych w skardze, w charakterze wzorców kontroli, przepisów Konstytucji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw w trybie skargi konstytucyjnej podstawy poszukiwać należy nie w ogólnych przepisach wskazujących zasadnicze dla istnienia państwa funkcje, lecz w konkretnych postanowieniach Konstytucji określających prawa i wolności obywatelskie, zawartych w rozdziale II Konstytucji (zob. np. postanowienia TK z: 15 lutego 2007 r., sygn. Ts 197/06, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 83; 15 kwietnia 2025 r., sygn. Ts 216/23, OTK ZU B/2025, poz. 253).
Trybunał zwraca uwagę na to, że – zgodnie z jednoznacznym brzmieniem art. 79 Konstytucji – wśród wzorców kontroli dla zakwestionowanych w skardze ustaw i innych aktów normatywnych muszą znajdować się te przepisy ustawy zasadniczej, które statuują wolności i prawa konstytucyjne, a tych skarżąca nie umieściła. Z tego względu przepisy Konstytucji, powołane w punkcie pierwszym, drugim i trzecim petitum skargi, należy uznać za niedopuszczalne w charakterze samodzielnego wzorca kontroli.
Mając powyższe na względzie Trybunał postanowił jak w punkcie 2 sentencji.
POUCZENIE 25
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na punkt 2 powyższego postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.