Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 27 grudnia 2014 r. B.S. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 459 § 1 i 2 w związku z art. 41 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, „w jakim uniemożliwia[ją] (…) zaskarżenie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego”, są niezgodne z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącej zakwestionowane w skardze przepisy, uniemożliwiając zaskarżenie postanowienia w sprawie wyłączenia sędziego (tj. uniemożliwiając wniesienie zażalenia), naruszają jej konstytucyjne prawa do: obrony (art. 42 ust. 2 Konstytucji); rozpatrzenia sprawy przez bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji); zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji oraz dwuinstancyjnego postępowania (art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji).
Postanowieniem z 24 lutego 2015 r. (doręczonym pełnomocnikowi 2 marca 2015 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał ustalił, że orzeczenie, z którym skarżąca łączy naruszenie swych konstytucyjnych praw, zostało wydane na podstawie art. 459 § 1 i 2 w związku z art. 41 § 1 k.p.k., a nie – co przyjęła skarżąca – na podstawie art. 459 § 1 i 2 w związku z art. 41 § 1 i 2 k.p.k. W tym stanie rzeczy Trybunał – na podstawie art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) – odmówił nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu w zakresie badania konstytucyjności art. 41 § 2 k.p.k.
Podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu w pozostałym zakresie był natomiast art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 i w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK. Trybunał ustalił, że skarżąca nie wyjaśniła tego, w jaki sposób art. 459 § 1 i 2 w związku z art. 41 § 1 k.p.k. naruszają jej konstytucyjne prawa.
Trybunał, wskazawszy na właściwe przepisy procesowe, judykaturę Sądu Najwyższego i poglądy doktryny, zwrócił uwagę na to, że wprawdzie na postanowienie sądu w sprawie wyłączenia sędziego zażalenie nie przysługuje, ale zarzut obrazy art. 41 k.p.k. skarżąca może skutecznie stawiać w apelacji, a nawet w postępowaniu kasacyjnym. Odwoławszy się do swojego dotychczasowego orzecznictwa (wyrok TK z 23 października 2006 r., SK 42/04, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 125 oraz 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 46), Trybunał podkreślił natomiast, że Konstytucja dopuszcza istnienie systemów prawnych, w których obowiązują mniejsze – ale jednolite – gwarancje rozpatrywania przez sądy wniosków o wyłączenie sędziego.
W zażaleniu z 9 marca 2015 r. skarżąca zakwestionowała postanowienie Trybunału „w części, dotyczącej badania konstytucyjności art. 459 § 1 i 2 k.p.k. w związku z art. 41 § 1 k.p.k.”. Wniosła o „skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania na rozprawie”. Skarżąca zarzuciła, że postanowienie Trybunału „nie jest orzeczeniem słusznym, albowiem zostało wydane na skutek błędu w ustaleniach faktycznych”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6–7 i w związku z art. 49 ustawy o TK). Bada przede wszystkim, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje w szczególności te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 3. Zdaniem skarżącej Trybunał błędnie przyjął, że „skoro od wyroku wydanego przez sędziego co do którego mogła istnieć podstawa wyłączenia, wskazana w art. 41 § 1 k.p.k., przysługuje apelacja, to przepisy konstytucyjne wskazane w skardze konstytucyjnej nie zostały naruszone”.
Skarżąca nie uwzględniła zatem tego, że na etapie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej Trybunał ocenia wniesioną skargę wyłącznie pod względem formalnym. Postanowienie Trybunału z 24 lutego 2015 r. nie rozstrzyga o tym, czy zakwestionowane w skardze art. 459 § 1 i 2 k.p.k. w związku z art. 41 § 1 k.p.k. są zgodne z Konstytucją. Z jego uzasadnienia jednoznacznie wynika, że podstawą odmowy nadania skardze dalszego biegu było niespełnienie przez skarżącą warunków określonych w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. Trybunał ustalił bowiem, że skarżąca nie określiła sposobu naruszenia jej konstytucyjnych praw przez zakwestionowaną normę.
4. Skarżąca zarzuca, że „[g]dyby istniała możliwość poddania kontroli instancyjnej postanowienia o odmowie wyłączenia Sędziego od prowadzenia sprawy, zapewne nie doszłoby do tak drastycznego naruszenia prawa do obrony Skarżącej i obrona Skarżącej nie byłaby iluzoryczna”.
Jak wynika z powyższego, skarżąca nie wzięła pod uwagę argumentów uzasadniających odmowę nadania skardze dalszego biegu. Nie uwzględniła tego, że – jak wskazał Trybunał w zakwestionowanym postanowieniu – „wprawdzie na postanowienie sądu w sprawie wyłączenia sędziego zażalenie nie przysługuje, ale zarzut obrazy art. 41 k.p.k. może być skutecznie postawiony w apelacji. Takie prawo przyznaje art. 447 § 3 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem »[w] apelacji można podnosić zarzuty, które nie stanowiły lub nie mogły stanowić przedmiotu zażalenia«”. Postanowienie w sprawie wyłączenia sędziego może zatem zostać poddane kontroli instancyjnej.
5. Skarżąca twierdzi, że w postanowieniu z 24 lutego 2015 r. Trybunał pominął wywody dotyczące naruszenia prawa do bezstronnego sądu oraz prawa do zaskarżania decyzji i orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej prawa te naruszono przez „jednoinstancyjne rozstrzygani[e] o wniosku Skarżącej w przedmiocie wyłączenia sędziego”.
Trybunał zauważa, że odmowa nadania skardze dalszego biegu z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK odnosi się do wszystkich postanowień Konstytucji wskazanych w skardze jako jej podstawa. Ponadto obowiązujące przepisy nie uniemożliwiają kontroli wadliwego – zdaniem skarżącej – postanowienia w sprawie wyłączenia sędziego.
Zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, więc Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK – postanowił jak w sentencji.