Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 9 stycznia 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że: art. 913-921 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; dalej: k.p.c.) są niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 394 § 1 k.p.c. jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 1 Konstytucji, zaś art. 117 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Postanowieniem z 13 kwietnia 2018 r. Trybunał odmówił nadania biegu złożonej skardze konstytucyjnej. W pierwszej kolejności stwierdził, że skarżący nie wykazał związku pomiędzy zarzucanym naruszeniem wolności i praw konstytucyjnych a postanowieniem wskazanym jako ostateczne w sprawie. Zarzuty sformułowane przez skarżącego dotyczyły bowiem braku możliwości skutecznego zaskarżenia postanowienia sądu nakazującego wyjawienie majątku dłużnika, a orzeczenie wskazane jako ostateczne zostało wydane w postępowaniu, którego przedmiotem było badanie, czy dopuszczalne jest uzupełnienie wykazu majątku dłużnika wskutek wniosku skarżącego.
Trybunał wskazał, że skarżący zaniechał zaskarżenia postanowienia sądu, które dotyczyło nakazu wyjawienia majątku dłużnika, a tym samym nie doprowadził do „ujawnienia” przedmiotu skargi konstytucyjnej, tj. nie wyczerpał przysługującej mu drogi prawnej. Trybunał stwierdził też, że art. 117 § 2, oraz 913-917 oraz 919-921 k.p.c. nie stanowią bezpośredniej podstawy postanowienia wskazanego jako ostateczne. Podniósł następnie, że skarżący nie sprecyzował ani nie uzasadnił, na czym polega niezgodność wskazanych w skardze przepisów k.p.c. z przytoczonymi wzorcami konstytucyjnymi.
Trybunał wyraził również opinię, że zarzuty skarżącego odnoszą się do stosowania prawa, a nie dotyczą niekonstytucyjności przepisu, co jest kolejną podstawą odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej.
W zażaleniu z 30 kwietnia 2018 r. (data nadania) skarżący zarzucił Trybunałowi błąd w ustaleniach faktycznych i zakwestionował dwie z pięciu podstaw odmowy nadania biegu skardze. Skarżący podnosi, że w piśmie z 13 kwietnia 2017 r. (data nadania), zawierającym uzupełnienie braków skargi, sprecyzował, na czym polega niezgodność zaskarżonych przepisów z przytoczonymi w skardze wzorcami (art. 2 i art. 45 Konstytucji). Wskazuje, że jego zdaniem konstruowana na podstawie art 913-921 k.p.c. instytucja wyjawienia majątku jest fasadowa, co dowodzi jej niekonstytucyjności.
Następnie skarżący, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, stwierdził, że zakres uprawnienia określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji nie jest ograniczony do przepisów „użytych” w ostatecznym orzeczeniu, wydanym w sprawie stanowiącej podstawę złożenia skargi, albowiem prawo do skargi konstytucyjnej obejmuje całokształt przepisów, jakie doprowadziły do wydania określonego orzeczenia.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. W złożonym zażaleniu skarżący podnosi, że wszelkie braki złożonej skargi konstytucyjnej uzupełnił pismem z 13 kwietnia 2017 r. (data nadania), w którym zostało sprecyzowane, na czym polega niezgodność wskazanych w skardze przepisów k.p.c. z przytoczonymi wzorcami konstytucyjnymi.
2.1. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że podstawą postanowienia z 13 kwietnia 2018 r. o odmowie nadania biegu złożonej skardze było m.in. niewykazanie związku pomiędzy zarzucanym naruszeniem wolności i praw konstytucyjnych a postanowieniem wskazanym jako ostateczne w sprawie, niewyczerpanie przysługującej skarżącemu drogi prawnej, sformułowanie zarzutów odnośnie do płaszczyzny stosowania prawa, nie zaś przepisu, który został zaskarżony.
Trybunał stwierdza, że skarżący w złożonym zażaleniu nie odniósł się do przedstawionych powyżej samodzielnych podstaw odmowy nadania biegu złożonej skardze. W związku z tym, złożone zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
2.2. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że w skardze zakwestionowano zgodność: art. 117 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu, z art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 394 § 1 k.p.c. z art. 2, art. 45 ust. 1 i z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz art. 913-921 k.p.c. z art. 2 i 45 ust. 1 Konstytucji. W myśl art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK skarżący winien wskazać normy konstytucyjne, z którymi, jego zdaniem, niezgodne są kwestionowane przepisy oraz przedstawić treść prawa lub wolności wywodzonych z tych norm, a naruszonych przez prawodawcę. Powinna temu towarzyszyć szczegółowa i precyzyjna argumentacja prawna, która uzasadni stawiane w skardze zarzuty. Trybunał ponownie stwierdza, że w złożonych do Trybunału pismach procesowych skarżący nie wypełnił powyższych obowiązków.
2.2.1.Wbrew twierdzeniom zawartym w złożonym zażaleniu, skarżący nie przedstawił w skierowanych do Trybunału pismach żadnych argumentów uprawdopodabniających niezgodność art. 117 § 2 k.p.c. z Konstytucją (nie porównywał treści praw i wolności konstytucyjnych z treścią zakwestionowanych przepisów).
- 2.2.2. W piśmie skarżącego z 13 kwietnia 2017 r. brak argumentów i rozwinięcia zarzutu niekonstytucyjności art. 394 § 2 k.p.c.
W złożonej skardze pełnomocnik skarżącego ograniczył się do stwierdzenia, że wykładnia art. 394 § 2 k.p.c. jest arbitralna i „oderwana od realiów”, więc niezgodna z zasadami demokratycznego państwa prawa, tj. art. 2 Konstytucji. Nie można jako uzasadnienia tego zarzutu potraktować zawartego w skardze postulatu, zgodnie z którym „[art. 394 § 1 k.p.c. winien] wprowadzać zasadę, iż każde postępowanie jest dwuinstancyjne a orzeczenie je kończące jest zaskarżalne, natomiast wyjątki od tej zasady określa ustawa”, ani stwierdzenia, że „w judykaturze i doktrynie doszło do odwrócenia zasady obowiązującej w Konstytucji [co] narusza podstawowe kanony państwa prawa”.
- 2.2.3. Skarżący podnosi, że zaskarżając art. 913-921 k.p.c., wskazał, iż niekonstytucyjność instytucji wyjawienia majątku wynika z uczynienia tego mechanizmu pozornym.
Trybunał zauważa, że opinia skarżącego o „fasadowości” konstrukcji postępowania ujawniania majątku przez dłużnika nie może być potraktowana jako samoistny zarzut. Opinia taka musi być poparta argumentami, mającymi odzwierciedlenie w przepisach prawa, konstruujących to postępowanie. Skarżący w złożonych pismach procesowych opisał zaistniałą sytuację faktyczną, z uwzględnieniem przebiegu procesów w jego sprawie – ujawnienia majątku dłużnika oraz złożenia ponownego oświadczenia przez dłużnika. Obszernie przedstawił również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wzorca z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W żadnym jednak ze złożonych do Trybunału pism nie dokonał we właściwy sposób uzasadnienia przedstawionego zarzutu pozorności postępowania kształtowanego przez art. 913-921 k.p.c.
Tym samym, wbrew twierdzeniom zawartym w złożonym zażaleniu, nie uzupełnił braków skargi w powyższym zakresie.
W piśmie z 13 kwietnia 2017 r. skarżący, opisując postępowanie w sprawie ujawnienia majątku dłużnika stwierdził, że przyczyną nieskuteczności postępowania ujawniania majątku przez dłużnika jest brak doprecyzowywania przez sąd informacji udzielanych przez dłużnika na temat majątku, lub też spersonalizowania, za pomocą innych środków, w jaki sposób można doprowadzić do skutecznego wykonania prawomocnego orzeczenia sądowego. Sposób sformułowania tego zarzutu w skardze wskazuje, że dotyczy on nie treści przepisów, ale działania sądu w sprawie skarżącego, co Trybunał Konstytucyjny wyraził w postanowieniu z 13 kwietnia 2018 r. o odmowie nadania skardze dalszego biegu (zob. pkt 9).
2.2.4. Zdaniem skarżącego istota złożonej przez niego skargi nie sprowadza się do wskazania na brak możliwości zaskarżenia orzeczenia o wyjawienie majątku, lecz polega na takiej konstrukcji tej instytucji, która czyni to postępowanie fasadowym.
Trybunał zauważa, że zarówno w skardze, jak i w piśmie uzupełniającym braki skarżący podniósł, że jako wierzyciel nie może zaskarżyć orzeczenia nakazującego dłużnikowi wyjawienie majątku, ponieważ sąd najpierw wydaje postanowienie, a dopiero później dłużnik wyjawia swój majątek. Dodał, że jako „wierzyciel nie posiada tzw. gravanem, czyli cechy orzeczenia polegającej na naruszeniu jego interesu jako strony”.
Nawiązując do uwag skarżącego, w punkcie 5 postanowienia o odmowie nadania biegu Trybunał Konstytucyjny wskazał, że skarżący winien wnieść przysługujące mu na podstawie art. 915 § 3 k.p.c. zażalenie na postanowienie sądu w przedmiocie wyjawienia majątku, by „ujawnić” przedmiot skargi konstytucyjnej. Skarżący, zaniechawszy skorzystania z tego środka odwoławczego, nie wyczerpał przysługującej mu w sprawie drogi prawnej. Trybunał podkreśla, że w złożonym zażaleniu skarżący nie zakwestionował wskazanej podstawy odmowy nadania biegu skardze.
- 2.3. Trybunał podtrzymuje ocenę, zgodnie z którą art. 117 § 2, art. 913-917 oraz art. 919-921 k.p.c. nie były podstawą prawną ostatecznego orzeczenia o prawach podmiotowych skarżącego.
Skarżący w złożonym zażaleniu przytoczył orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dopuszczalnego w świetle przepisów Konstytucji przedmiotu skargi konstytucyjnej. W żaden sposób nie odniósł się jednak do przepisów k.p.c., które zaskarżył.
Nie wykazał, by przepisy inne niż art. 918 oraz art. 394 § 2 k.p.c. miały zastosowanie w podejmowaniu przez sąd I i II instancji rozstrzygnięcia, które wskazał jako ostateczne.
W związku z powyższym, Trybunał Konstytucyjny uznaje, że postanowienie o odmowie nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 13 kwietnia 2018 r.
* Postanowieniem z 18 października 2018 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 923-921 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822) z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji,
- 2) art. 394 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822) z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji,
- 3) art. 117 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822) z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 9 stycznia 2017 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 913-921 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822; dalej: k.p.c.) są niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 394 § 1 k.p.c. jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz z art. 176 ust. 1 Konstytucji, zaś art. 117 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje obowiązek udowodnienia okoliczności wskazanych w oświadczeniu, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący, występując w charakterze wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym toczącym się przed Sądem Rejonowym w K., domagał się wyjawienia majątku przez dłużnika. Na posiedzeniu 18 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w K. wydał postanowienie (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego z 18 grudnia 2015 r.) nakazujące dłużnikowi złożenie wykazu majątku – z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, i odebrał przekazany przez dłużnika ustnie wykaz do protokołu, wraz z przyrzeczeniem, że wykaz jest zupełny i prawdziwy. 19 marca 2016 r. skarżący przedłożył do Sądu Rejonowego w K. wniosek o zobowiązanie dłużnika do okazania w terminie 14 dni aktu zgonu rodziców oraz odpisu księgi wieczystej nieruchomości, którą po nich dziedziczy. 3 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w K. Wydział I Cywilny wydał postanowienie (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Rejonowego z 3 sierpnia 2016 r.) o odrzuceniu powyższego wniosku, wskazując, że zgodnie z art. 918¹ k.p.c. nowy wniosek w przedmiocie nakazu wyjawienia majątku przez dłużnika może być procedowany dopiero po upływie roku od dnia, w którym dłużnik poprzednio wyjawił majątek. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie.
Sąd Okręgowy w O. Wydział Cywilny Odwoławczy postanowieniem z 19 października 2016 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) oddalił zażalenie skarżącego. Powyższe postanowienie Sąd uzasadnił wskazując, że wierzyciel miał możliwość kwestionowania odebranego od dłużnika oświadczenia o jego składnikach majątkowych, jako że na postanowienie sądu w przedmiocie wyjawienia majątku przysługiwało skarżącemu zażalenie (zgodnie z art. 915 § 3 k.p.c.). Sąd podkreślił też, że stworzono wierzycielowi możliwość udziału w postępowaniu, a on nie stawił się na posiedzeniu, brak jest więc podstaw do kwestionowania sposobu złożenia przez dłużnika wykazu majątku w toku tego postępowania.
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, działając na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), zarządzeniem z 24 marca 2017 r. wezwał skarżącego do skonkretyzowania przedmiotu skargi przez: dokładne określenie przepisów, na podstawie których Sąd Okręgowy w O. Wydział II Cywilny Odwoławczy w postanowieniu z 19 października 2016 r. (sygn. akt […]) orzekł ostatecznie o prawach lub wolnościach skarżącego; dokładne wskazanie, jakie prawa lub wolności wyrażone w art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone przez przepisy, określone jako przedmiot skargi; doręczenie: 3 kopii orzeczeń wydanych w sprawie w ramach wyczerpania drogi prawnej, 5 egzemplarzy skargi konstytucyjnej opatrzonej przez pełnomocnika skarżącego podpisem (nie parafą); pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (i 4 kopii), określającego dokładnie sprawę, do której zostało udzielone (tj. przedmiot skargi).
Trybunał zwrócił się też do pełnomocnika skarżącego o złożenie pisemnego oświadczenia, czy sporządził wniesioną skargę konstytucyjną.
Pismem z 13 kwietnia 2017 r. (data nadania) adwokat skarżącego odniósł się do powyższego zarządzenia. Oświadczył, że sporządził wniesioną skargę konstytucyjną, przedłożył kopie postanowienia Sądu Okręgowego w O. oraz pełnomocnictwo szczególne do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Skarżący w złożonych do Trybunału pismach procesowych podnosi, że postępowanie o wyjawienie majątku ma cechy instytucji fasadowej i jest postępowaniem pozornym, narusza więc prawo do skutecznej egzekucji prawomocnego orzeczenia wywodzone z art. 45 ust. 1 Konstytucji i zasady demokratycznego państwa prawa statuowane w art. 2 Konstytucji. Skarżący dodaje, że orzeczenie nakazujące wyjawienie majątku przez dłużnika jest traktowane jako orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, skoro zaś postanowienie jest wydawane na wniosek wierzyciela, to faktycznie wierzyciel nie może go zaskarżyć. Uważa również, że art. 394 k.p.c. powinien wprowadzać zasadę, iż każde postępowanie jest dwuinstancyjne, tj. wszystkie orzeczenia pierwszej instancji są zaskarżalne, albowiem obecny kształt tego przepisu jest niezgodny z art. 176 ust. 1 Konstytucji, w myśl którego postępowanie przed sądem jest dwuinstancyjne.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 u.o.t.p. TK.
2. Skarżący uczynił przedmiotem zaskarżenia art. 117 § 2, art. 394 § 1 oraz artykuły 913-921 k.p.c. 9
W związku z tym, że pełnomocnictwo szczególne, nadesłane przez pełnomocnika skarżącego nie obejmuje swym zakresem art. 921 k.p.c., zaś art. 918 k.p.c., w myśl art. 63 pkt 6 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. poz. 121, Nr 769) został uchylony z dniem 1 stycznia 2001 r., Trybunał objął badaniem przepisy artykułów: 117 § 2, 394 § 1, 913-917, 918 1 oraz 919-921 k.p.c. 10
Artykuł 117 § 2 k.p.c. stanowi, że osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 394 § 1 k.p.c. zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie oraz na inne – enumeratywnie wymienione w tym przepisie postanowienia i zarządzenia przewodniczącego. Artykuły od 913 do 920 1 k.p.c. określają procedurę wyjawienia, na potrzeby egzekucji, majątku dłużnika, który nie jest znany wierzycielowi. Jeżeli majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności, wierzyciel może zażądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku oraz do złożenia przyrzeczenia o prawdziwości i zupełności tego wykazu (art. 913 k.p.c.).
Sąd rozpoznaje wniosek po wezwaniu i wysłuchaniu stron, jeżeli się stawią, a wykaz i przyrzeczenie odbiera niezwłocznie. Na postanowienie sądu w przedmiocie wyjawienia majątku przysługuje zażalenie, które nie tamuje wykonania tego postanowienia (art. 915 k.p.c.). Dłużnik, który złożył przyrzeczenie, jest zobowiązany do złożenia nowego wykazu i przyrzeczenia na żądanie wierzyciela, gdy od złożenia przyrzeczenia minął jeden rok (art. 918 1 k.p.c.).
3. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnieść skargę w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1-4 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna powinna zawierać: określenie kwestionowanego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji; wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego, i jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy ze wskazaną wolnością lub prawem konstytucyjnym skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Trybunał przypomina także, że w myśl art. 53 ust. 2 pkt 3 do skargi dołączyć należy m.in. pełnomocnictwo szczególne, tj. takie, które uprawnia pełnomocnika do działania za mocodawcę w konkretnej sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym.
4. Trybunał stwierdza, że istotą zawartych w skardze zarzutów jest, iż postępowanie w sprawie wyjawienia majątku dłużnika, konstruowane w przepisach części III tytułu II działu V k.p.c, jest niekonstytucyjne, jako że brak jest możliwości skutecznego zaskarżenia postanowienia sądu w przedmiocie nakazu wyjawienia majątku przez dłużnika. Skarżący zauważa, że postanowienie sądu wydawane w toku tego postępowania formułuje jedynie nakaz wyjawienia majątku dłużnika, nie dotyczy natomiast treści oświadczenia dłużnika, w związku z czym zażalenie na to postanowienie nie może dotyczyć sposobu, w jaki dłużnik wypełnia obowiązek ujawnienia majątku. Dodaje, że nie mógł odwołać się od postanowienia Sądu Rejonowego z 18 grudnia 2015 r. o nakazie wyjawienia majątku dłużnika, gdyż było to orzeczenie uwzględniające jego roszczenie jako wierzyciela. Powyższe argumenty zdaniem skarżącego wskazują, że postępowanie w sprawie ujawnienia majątku dłużnika jest fasadowe i nieefektywne.
W złożonej skardze jako ostateczne orzeczenie w sprawie wskazano postanowienie Sądu Okręgowego, które oddala zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego z 3 sierpnia 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd II instancji przychylił się do opinii sądu orzekającego w I instancji, który ustalił, że pismo skarżącego w sprawie nakazu uzupełniania sporządzonego trzy miesiące wcześniej wykazu majątku przez dłużnika należy uznać za wniosek o kolejny nakaz wyjawienia majątku. Sąd Rejonowy uznał, na podstawie art. 918 1 k.p.c., że ponowne odebranie wykazu majątku jest niedopuszczalne przed upływem roku od złożenia takiego wykazu i przyrzeczenia przez dłużnika. W oparciu o dołączone do skargi akta sprawy Trybunał konstatuje, że sądy obu instancji orzekające w tym postępowaniu badały, czy skarżący mógł uzyskać uzupełnienie wykazu majątku dłużnika w wyniku złożenia przez niego ponownego wniosku, nie rozstrzygały natomiast o prawie do zaskarżenia postanowienia Sądu Rejonowego z 18 grudnia 2015 r. 14
W świetle powyższego Trybunał stwierdza, że zarzuty skarżącego nie mają de facto związku ze sprawą, w której orzekał Sąd Okręgowy. Zagadnienia braku możliwości zaskarżenia, jak wskazuje również uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego, dotyczą bowiem postępowania w sprawie wyjawienia majątku dłużnika zakończonego postanowieniem Sądu Rejonowego z 18 grudnia 2015 r., które uprawomocniło się z dniem upływu terminu skutecznego złożenia zażalenie na to postanowienie. Skutkiem tego, kolejne postanowienia w sprawie ujawnienia majątku dłużnika nie dotyczą już zagadnienia możliwości zażalenia postanowienia wydanego w tym postępowaniu.
Należy uznać, że skarżący nie wykazał istnienia związku koniecznego (typu conditio sine qua non) pomiędzy zarzucanym naruszeniem wolności (praw) konstytucyjnych a postanowieniem Sądu Okręgowego, które jego zdaniem było w tej sprawie ostateczne. Powyższa okoliczność, na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 53 ust. 1 pkt. 1 i 2 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK przesądza o konieczności odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 5. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że zaskarżone artykuły: 117 § 2, 913-917 oraz 919-921 k.p.c. nie stanowią podstawy postanowienia wskazanego jako ostateczne, co jest samodzielną przesłanką odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej w ich zakresie, gdyż ocena ich konstytucyjności jest niedopuszczalna (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK).
- 6. Trybunał zauważa również, że skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia braków zarządzeniem Sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 24 marca 2017 r., nie sprecyzował, na czym polega niezgodność wskazanych w skardze przepisów k.p.c. z przytoczonymi wzorcami konstytucyjnymi. Trzeba przypomnieć, że brak uzasadnienia zarzutów przez skarżącego jest samodzielną przesłanką odmowy nadania biegu skardze, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 53 ust. 3 u.o.t.p. TK.
- 7. Ze złożonych pism procesowych można natomiast wnioskować, że skarżący nagannie ocenia samo działanie sądu w jego sprawie.
Skarżący podkreśla bowiem, że sąd nie spełnił swojej roli, jaką jest sprecyzowanie za pomocą pytań, jakim majątkiem dysponuje faktycznie dłużnik oraz gdzie ten majątek się znajduje. W opinii Trybunału tak skonstruowany zarzut nie dotyczy niekonstytucyjności przepisu, ale odnosi się do stosowania prawa, co jest podstawą do odmowy nadania skardze biegu w jego zakresie na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK (zob. postanowienie TK z 20 lipca 2011 r., sygn. akt Ts 303/10, OTK ZU nr 6/B/2011, poz. 454).
8. Na marginesie Trybunał zaznacza, że art. 2 Konstytucji przywołany w skardze jako wzorzec do badania art. 394 § 1, a także art. 913-917, art. 918¹ oraz art. 919-921 k.p.c. nie może być samodzielnym wzorcem w postępowaniu skargowym. Ten przepis może być wzorcem kontroli tylko w powiązaniu z innymi wolnościami i prawami określonymi w Konstytucji (zob.: postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., sygn. akt Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60), jako że nie wyraża żadnego prawa podmiotowego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W powyższym zakresie skarga nie spełnia więc wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, co w świetle art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK jest uzasadnieniem odmowy nadania jej dalszego biegu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 22
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.
* Postanowieniem z 18 października 2018 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską.