Postanowienie z dnia 15 lipca 2025 r. sygn. akt Ts 4/23
Komparycja
Tenor
postanawia
Uzasadnienie
- część historyczna
- uzasadnienie prawne
Metryka orzeczenia
Rodzaj orzeczenia
Postanowienie o odmowie
Data 15 lipca 2025
Miejsce publikacji
OTK ZU B/2026, poz. 81
Skład
Sędzia Funkcja
Rafał Wojciechowski 81/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 15 lipca 2025 r.
Sygn. akt Ts 4/23
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
art. 53 ust. 1 pkt 3 oraz art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem
Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) z art. 79 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie w związku z art. 79 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 grudnia 2022 r. (data nadania) M.J., reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującej sprawy.
2
Trybunał Konstytucyjny 12 października 2022 r. wydał (w zainicjowanej przez skarżącego innej sprawie) postanowienie o umorzeniu postępowania z uwagi na określoną w art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) negatywną przesłankę procesową, tj. niedopuszczalność wydania wyroku. Trybunał uznał, że skarżący nie uzasadnił wystarczająco zarzutu niezgodności przedmiotu zaskarżenia ze wskazanymi wzorcami. Stwierdził wówczas, że zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna zawierać: określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją (pkt 1); wskazanie, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (pkt 2); uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (pkt 3). Trybunał podkreślił wówczas, że prawidłowe wykonanie przez skarżącego obowiązku przedstawienia, jakie konstytucyjne prawa lub wolności (i w jaki sposób) zostały naruszone przez przepisy stanowiące przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej, polegać powinno nie tylko na wskazaniu (numerycznym) postanowień Konstytucji i zasad z nich wyprowadzanych, z którymi – zdaniem skarżącego – niezgodne są kwestionowane przepisy, lecz także na przedstawieniu treści prawa lub wolności, wywodzonych z tych postanowień, a naruszonych przez normodawcę. Powinna temu towarzyszyć stosowna argumentacja prawna, uprawdopodabniająca stawiane zarzuty. Z powyższego obowiązku nie może zwolnić skarżącego, działający ex officio , Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji poprzestanie przez skarżącego na lakonicznym lub zdawkowym uzasadnieniu zarzutu albo na całkowitym nieuzasadnieniu sformułowanych zarzutów stanowi niewykonanie dyspozycji ustawowej, co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK.). Skarżący wskazał ten judykat jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
3
Skarżący uznał, że wydając to postanowienie Trybunał wykroczył poza swoje ustawowe uprawnienia i naruszył tym samym przysługujące skarżącemu prawo do skargi konstytucyjnej (art. 79 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W ocenie skarżącego Trybunał nie może umorzyć postępowania, wskazując jako jego podstawę niedopuszczalność wydania wyroku wynikającą z niewypełnienia ustanowionych w art. 53 u.o.t.p.TK warunków merytorycznego rozpoznania skargi. Jego zdaniem żaden z przepisów tego artykułu nie wymusza uprawdopodobnienia czy wykazania przez skarżącego niekonstytucyjności przepisów. Brzmienie to jest wynikiem racjonalnego, w opinii skarżącego, założenia ustawodawcy, że o ile określenie kwestionowanego przepisu, wskazanie naruszonych wolności i praw oraz uzasadnienie zarzutu nie wykraczają poza możliwości przeciętnego zawodowego pełnomocnika, to już właściwa, dogłębna i nie budząca wątpliwości analiza skutków działania zaskarżonej normy prawnej może przekraczać możliwości nawet zawodowego pełnomocnika.
4
Podstawowym argumentem potwierdzającym, w ocenie skarżącego, naruszenie wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji prawa do sądu w tej sprawie jest wydane w ramach kontroli wstępnej rozstrzygnięcie, w którym TK stwierdził, że „brak jest (…) podstaw do wykluczenia możliwości dochodzenia w trybie skargi konstytucyjnej ochrony konstytucyjnych wolności lub praw, naruszonych na skutek wydania [przez Trybunał Konstytucyjny] orzeczenia w drodze wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej. […] Powstaje jedynie pytanie, czy można uznać Trybunały, w tym Trybunał Konstytucyjny, za «sąd» w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Ratio legis wskazanego przepisu i przyjęta w orzecznictwie TK dyrektywa wykładni, zgodnie z którą wątpliwości interpretacyjne dotyczące praw konstytucyjnych rozstrzygać należy na korzyść jednostki, wskazują na zasadność szerokiej wykładni pojęcia «sąd» użytego w art. 79 Konstytucji, obejmując nim także Trybunały. W konkluzji stwierdzić należy, iż za «ostateczne rozstrzygnięcie» w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji można także uznać orzeczenie [Trybunału Konstytucyjnego] wydane w ramach wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej” (s. 6 skargi, postanowienie TK z 25 stycznia 2005 r., sygn. Ts 109/04, OTK ZU nr 1/B/2005, poz. 38).
5
Uzasadniając zarzut naruszenia wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawa do skargi konstytucyjnej skarżący stwierdził, że polega na możliwości poddania kontroli co do zgodności z Konstytucją określonego przepisu z uwzględnieniem okoliczności jego zastosowania w jej indywidualnej sprawie. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji bez znaczenia jest, w ocenie skarżącego, czy ktoś kiedyś wcześniej weryfikował w zakresie zgodności z Konstytucją przepis podobnie brzmiący lub podobny, albo ten sam lecz w innym brzmieniu (np. przed nowelizacją).
6
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 13 marca 2023 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego polegającego na doręczeniu jednego, zawierającego wszystkie strony, odpisu skargi konstytucyjnej. Pismem z 20 marca 2023 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania.
7
Sędzia TK zarządzeniem z 29 listopada 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 18 grudnia 2023 r.) wezwał skarżącego do: 1) doręczenia jednego kompletnego odpisu skargi konstytucyjnej wraz załącznikami; 2) wyjaśnienia, w jaki sposób każdy zakwestionowany w skardze przepis narusza konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego, wyrażone w: a) art.79 ust. 1 Konstytucji, b) art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie w związku z art.79 ust. 1 Konstytucji, c) art. 45 ust. 1 w związku z art.79 ust. 1 Konstytucji (wraz z czterema kopiami ); 3) uzasadnienia zarzutu niezgodności każdego zakwestionowanego w skardze przepisu z poszczególnymi konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego, o których mowa w punkcie 2, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (wraz z czterema kopiami); 4) poinformowania, czy od wskazanych w skardze ostatecznych orzeczeń został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami). Skarżący w piśmie z 27 grudnia 2023 r. (data nadania) zadośćuczynił
– w swoim mniemaniu – obowiązkom wynikającym z zarządzenia wydanego na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK.
8
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
9
Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia licznych przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej:
u.o.t.p.TK). Weryfikacja tych przesłanek następuje na etapie wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym (art. 61 ust.
1 u.o.t.p.TK).
10
Szczególnie istotnym warunkiem dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi jest uzależnienie jej od wydania w sprawie skarżącego ostatecznego rozstrzygnięcia, którego skutkiem jest naruszenie jego prawa lub wolności konstytucyjnych wynikających z zastosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu. To ono powinno stanowić asumpt do podjęcia postępowania skargowego. Zasada ostateczności rozstrzygnięcia, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, rozumiana jest inaczej niż przewidziana w art.
190 ust. 1 Konstytucji zasada ostateczności orzeczeń Trybunału. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału, zaakceptowaną przez doktrynę prawa konstytucyjnego, ostateczność rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego, jako przesłanka dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej, oznacza niemożność złożenia od takiego judykatu zwyczajnego środka zaskarżenia. Nie każde prawomocne rozstrzygnięcie będzie mogło być uznane jednak za ostateczne. Uwarunkowane jest to wykorzystaniem przez skarżącego wszystkich przysługujących, zgodnie z obowiązującymi przepisami, mechanizmów dochodzenia sanacji swojej sytuacji prawnej.
11
Ostateczność rozstrzygnięć Trybunału, tj. wyroków oraz postanowień umarzających postępowanie przed TK wydanych na etapie merytorycznym, opisana w art. 190 ust. 1 Konstytucji, oznacza, że są one niewzruszalne. Niewzruszalność powinno się w tym kontekście rozumieć jako niemożność podważenia, uchylenia czy modyfikacji orzeczenia Trybunału, nawet przez sam Trybunał. Jak wskazuje się w literaturze, niewzruszalność „orzeczenia oznacza, że nie istnieje ani nie może zostać wprowadzona procedura zakwestionowania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i rozstrzygającego ją co do istoty w drodze wniesienia przeciwko orzeczeniu środków zaskarżenia lub żądania ponownego rozpatrzenia sprawy. Merytoryczne postępowanie przed TK jest jednoinstancyjne, a co za tym idzie – TK nie ma kompetencji do rozpoznawania środków zaskarżenia wnoszonych na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów postępowania cywilnego. Nie znajduje w postępowaniu przed TK zastosowanie konstytucyjne prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w I instancji, o którym mowa w art. 78 [Konstytucji], a z istoty rzeczy – jako do postępowania, które nie jest «postępowaniem sądowym», w rozumieniu art. 176 ust. 1 (…) – wyrażona tam zasada dwuinstancyjności” (A. Mączyński, J. Podkowik, Artykuł 190 [w:] M. Safjan, L. Bosek [red.], Konstytucja RP. Komentarz. Art. 87-243, tom II , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 1193).
12
Skarżący, uzasadniając naruszenie swojego prawa do sądu, wynikającego art. 45 ust. 1 Konstytucji, przywołuje orzeczenie, w którym Trybunał dopuścił możliwość odniesienia tego przepisu wobec postępowania przed Trybunałem w ramach kontroli wstępnej.
Tymczasem w powołanym przez skarżącego postanowieniu z 25 stycznia 2005 r., sygn. Ts 109/04 (OTK ZU nr 1/B/2005, poz. 38)
Trybunał odniósł się wyłącznie do charakteru prawnego postępowania w ramach tzw. przedsądu, czyli wstępnej kontroli skarg konstytucyjnych. Nie można argumentów podniesionych w tym judykacie stosować do etapu merytorycznej kontroli konstytucyjności.
Tymczasem jako ostateczne rozstrzygnięcie w tej sprawie skarżący powołał postanowienie o umorzeniu postępowania wydane przez
Trybunał właśnie na etapie merytorycznym. Bezsprzecznie korzysta ono, w świetle wskazanych wyżej argumentów, z przymiotu ostateczności wynikającego z art. 190 ust. 1 Konstytucji.
13
Zdaniem Trybunału umożliwienie zaskarżenia postępowań o formalnym charakterze, lecz wydanych na etapie merytorycznym, stałoby w sprzeczności z logiką funkcjonowania najwyższych organów sądowniczych. Instrumentu takiego nie przewidują przepisy regulujące procedurę postępowania ani przed polskim ani przed amerykańskim Sądem Najwyższym. Kolejnym argumentem przeczącym poglądowi skarżącego jest kwestia organu, który mógłby dokonywać weryfikacji takich rozstrzygnięć. Gdyby przyznać rację skarżącemu, w wielu wypadkach „kontroli instancyjnej” dokonywałyby te same osoby, które wydały poprzedni judykat. Można przyjąć, że takie rozwiązanie byłoby sprzeczne z podstawową zasadą każdego demokratycznego systemu prawnego, stanowiącą, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie.
14
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK z powodu oczywistej bezzasadności ocenianej skargi.
15
Poza powyższymi fundamentalnymi zastrzeżeniami analizowana skarga budzi szereg innych wątpliwości. Skarżący nie odniósł się w ogóle do naruszenia powołanego jako akcesoryjny wzorzec kontroli – zarówno wobec zarzutu niezgodności z art. 79 ust. 1, jak i art. 45 ust. 1 Konstytucji – art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał nie może zgodzić się również z twierdzeniem, że profesjonalny pełnomocnik nie jest w stanie dokonać dogłębnej analizy prawnej zaskarżonych w konkretnej sprawie przepisów. Skarżący ma jednak rację wskazując, że interpretacja pełnomocnika nie musi być „niebudzącą wątpliwości”, ich rozstrzygnięcie jest bowiem wynikającym z Konstytucji obowiązkiem Trybunału. Istotą ciążącego na skarżącym obowiązku w tym zakresie jest tymczasem próba udowodnienia, że w sprawie skarżącego zaskarżony akt normatywny (lub jego redakcyjna część) rzeczywiście naruszył przysługujące mu prawo określone w ustawie zasadniczej. Próba ta powinna być realizowana przez „powołanie argumentów lub dowodów” na poparcie jego zarzutów. Trybunał stanął na stanowisku, że za skuteczną próbę uzasadnienia skargi konstytucyjnej nie można uznać przywołania wyrwanych z kontekstu, niemających związku z sytuacją skarżącego i niepodlegających żadnej analizie orzeczeń Trybunału, a do tego de facto sprowadzają się wywody skarżącego.
16
Mając powyższe na względzie Trybunał postanowił jak w sentencji.
17
POUCZENIE
18
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.
Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Twoja sesja wygasła!
Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej