Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 5 marca 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, zakwestionował zgodność:
2 – art. 217 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; dalej:
k.p.c.) w zakresie zwrotu „lub okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 24 oraz z art. 24 Konstytucji;
3 – art. 328 § 1 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 oraz z art. 176 ust. 1 i art. 24 Konstytucji.
Postanowieniem z 25 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. Postanowienie doręczono pełnomocnikowi skarżącego 4 lipca 2019 r. Pismem z 10 lipca 2019 r. (data nadania), skarżący wniósł na to postanowienie zażalenie, domagając się jego uchylenia w całości oraz nadania skardze dalszego biegu.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p. TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał w składzie trzech sędziów rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. W postanowieniu z 25 czerwca 2019 r. Trybunał stwierdził, że wniesiona skarga nie spełnia wymagań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK i na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK odmówił nadania skardze dalszego biegu. Trybunał uznał, że istotą zarzutów skarżącego nie jest naruszenie jego konstytucyjnych wolności lub praw przez kwestionowane w skardze normy prawne, lecz przez wadliwe, niezgodne z wartościami konstytucyjnymi, zastosowanie tych norm w ostatecznym orzeczeniu, gdzie sąd: po pierwsze – miał uznać sprawę za dostatecznie wyjaśnioną „już po przesłuchaniu dwóch świadków” i po drugie – chaotycznie uzasadnił wyrok, co znalazło odzwierciedlenie w jego transkrypcji.
3. We wniesionym zażaleniu skarżący wyjaśnił natomiast, że w sprawie z zakresu prawa pracy, w ramach której wniósł skargę konstytucyjną „doszło do nierzetelnego ustalenia prawa skarżącego jako pracownika”. Kwestionowanym przepisom zarzucił więc umożliwianie sądom dowolnego kształtowania materiału dowodowego. Skarżący wyjaśnił także, że wydane w jego sprawie orzeczenie sądu pierwszej instancji, sporządzone w formie transkrypcji, zawierało liczne błędy, nieścisłości i niedokładności, co uniemożliwiło mu prawidłowe sporządzenie środka zaskarżenia.
4. Przedstawiony przez skarżącego problem nie wynika z treści kwestionowanych przepisów, lecz z wadliwego – jego zdaniem – zastosowania tych przepisów w sprawie objętej wniesioną skargą. Przedstawione w skardze oraz zażaleniu problemy dotyczą zatem sfery stosowania prawa. Gdyby kwestionowane w skardze przepisy zastosowane zostały w sposób zgodny z oczekiwaniami skarżącego (przesłuchanie większej liczby świadków, poprawnie sporządzona transkrypcja wyroku), wówczas nie doszłoby do zarzucanego w skardze naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw.
W swoim orzecznictwie Trybunał wielokrotnie podkreślał, że niekonstytucyjność norm prawnych nie polega na tym, że mogą zdarzyć się sytuacje, gdy ich stosowanie doprowadzi do naruszenia Konstytucji, lecz na tym, że możliwość tych naruszeń jest niejako wpisana w treść danej normy i powoduje w konsekwencji jej niezgodność z Konstytucją (wyrok z 11 kwietnia 2006 r., sygn. SK 57/04, OTK ZU nr 4/A/2006, poz. 43). Ocena konstytucyjności prawa nie polega na wykazaniu, że takie sytuacje mogą wystąpić, ale że ich przyczyną jest sama treść określonych przepisów (wyrok z 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12, OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 97). Kontrola konstytucyjności dotyczy bowiem hierarchicznej zgodności aktów normatywnych, nie zaś aktów i trybu stosowania prawa (wyrok z 26 maja 2009 r., sygn. SK 32/07, OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 70). Konstrukcja skargi konstytucyjnej przyjęta w prawie polskim wyklucza merytoryczne rozpoznanie skargi, której zarzuty dotyczą postępowania organów orzekających w sprawie lub koncentrują się na wykazaniu błędnego zastosowania zaskarżonego przepisu przez te organy, czy wykazaniu innych uchybień, do których doszło w procesie wydawania rozstrzygnięcia. Przeciwko tego typu naruszeniom nie służy ochrona realizowana w trybie skargi konstytucyjnej (postanowienie z 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12).
Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe (art. 175 ust. 1 Konstytucji). Dlatego należy podkreślić, co przypomniano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że dyskrecjonalna władza sędziego – w granicach wyznaczonych przez Konstytucję i ustawy – jest legitymowanym, realnie koniecznym narzędziem rozstrzygania sporów i nie uzasadnia zarzutu niekonstytucyjności, lecz przeciwnie – podlega konstytucyjnej ochronie (zob. wyrok TK z 27 września 2012 r., sygn. SK 4/11, OTK ZU nr 8/A/2012, poz. 97).
W postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną, Trybunał – po spełnieniu przez skarżącego określonych przesłanek – uprawniony jest natomiast do hierarchicznej kontroli z Konstytucją aktów normatywnych, nie zaś aktów stosowania prawa (art. 188 Konstytucji).
Ponieważ skarżący nie kwestionuje treści normatywnej przepisów uzyskanej w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykładni sądowej, która w ramach wyjątku może stać się przedmiotem kontroli w trybie skargi konstytucyjnej (zob. wyrok z 6 grudnia 2016 r., sygn. SK 7/15, OTK ZU A/2016, poz. 100), to – mając na uwadze zasadę skargowości wynikającą z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.
TK oraz wyjątkowy charakter dopuszczalności takiego zarzutu – Trybunał nie ma podstaw do dokonania takiej kontroli. Przedmiotem zarzutu niekonstytucyjności w badanej skardze jest bowiem jednostkowe i – w ocenie skarżącego – wadliwe zastosowanie prawa w sprawie objętej wniesioną skargą konstytucyjną.
5. W zaskarżonym postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu Trybunał stwierdził, że badana skarga nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK. Wobec tego, że wniesione zażalenie nie podważyło tego ustalenia, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 25 czerwca 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. w sprawie zgodności:
- 1) art. 217 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.) w zakresie zwrotu „lub okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione” z art. 45 ust. 1 w związku z art. 24; art. 24 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 328 § 1a ustawy, o której mowa w punkcie pierwszym z art. 45 ust. 1 w związku z art. 176; art. 176 ust. 1 i art. 24 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej z 5 marca 2018 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem określonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą.
Sąd Rejonowy w K. Wydział V Gospodarczy, wyrokiem z 21 sierpnia 2015 r. (sygn. akt […]) oddalił powództwo skarżącego przeciwko Sp. z o.o. Sp. k. o zapłatę oraz zasądził na rzecz pozwanej zwrot kosztów postępowania.
Sąd Okręgowy w K. XII Wydział Gospodarczy Odwoławczy, wyrokiem z 23 sierpnia 2016 r. (sygn. akt […]) oddalił apelację skarżącego i orzekł o kosztach postępowania.
Sąd Rejonowy w T. I Wydział Cywilny, postanowieniem z 16 października 2017 r. (sygn. akt […]), oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu „w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej”.
Sąd Okręgowy w K. III Wydział Cywilny Odwoławczy, postanowieniem z 6 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]), oddalił zażalenie na powyższe postanowienie.
W ocenie skarżącego, art. 217 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) narusza jego konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz konstytucyjną zasadę ochrony pracy (art. 24 Konstytucji). Natomiast zakwestionowanemu art. 328 § 1a k.p.c. zarzucił on naruszenie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) w związku z naruszeniem zasad dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji) i ochrony pracy (art. 24 Konstytucji).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje.
1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna. Mając na względzie art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK, Trybunał orzekając, zarówno w rozpoznaniu wstępnym jak i merytorycznym, związany jest – co do zasady – zakresem zaskarżenia wskazanym w skardze konstytucyjnej.
- 2. Normy prawne kwestionowane w skardze konstytucyjnej.
- 2.1. Pierwszym kwestionowanym przepisem jest art. 217 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), zgodnie z którym „sąd pomija twierdzenia i dowody, jeżeli są powoływane jedynie dla zwłoki lub okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione”.
Skarżący wskazał, że orzekające w jego sprawie sądy, powołując się na ten przepis, uznały sprawę za dostatecznie wyjaśnioną „już po przesłuchaniu dwóch świadków”. Sposób naruszenia swoich konstytucyjnych wolności i praw, skarżący upatruje w nieprzeprowadzeniu przez sąd wszystkich dowodów, o przeprowadzenie których wnosił. W uzasadnieniu skargi, wskazał także na szereg nieprawidłowości, których jego zdaniem dopuścić się miały orzekające w sprawie sądy, w tym nierozpoznanie całości materiału dowodowego oraz chaotyczne sporządzenie transkrypcji uzasadnienia wyroku.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że dyskrecjonalna władza sędziego – w granicach wyznaczonych przez Konstytucję i ustawy – jest legitymowanym, realnie koniecznym narzędziem rozstrzygania sporów i nie uzasadnia zarzutu niekonstytucyjności, lecz przeciwnie – podlega konstytucyjnej ochronie (zob. wyrok TK z 27 września 2012 r., sygn. SK 4/11, OTK ZU nr 8/A/2012, poz. 97).
2.2. Drugim przepisem jest art. 328 § 1a k.p.c. Należy jednak zaznaczyć, że takiej jednostki redakcyjnej ustawa k.p.c. nie zawierała, ani nie zawiera. Z treści uzasadnienia skargi konstytucyjnej wynika natomiast, że pisząc o art. 328 § 1a k.p.c., skarżący zdaje się kwestionować art. 328 § 1 1 k.p.c. Treść tego przepisu jest następująca: „Jeżeli przebieg posiedzenia jest utrwalany za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, uzasadnienie może być wygłoszone po ogłoszeniu sentencji wyroku i utrwalone za pomocą tego urządzenia, o czym przewodniczący uprzedza przed wygłoszeniem uzasadnienia. W razie wygłoszenia uzasadnienia na posiedzeniu nie podaje się odrębnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia.”.
W ocenie skarżącego „przedmiotowa norma prawna narusza zasady przyzwoitej legislacji oraz sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez sąd oraz prawo do możliwości skutecznego skorzystania ze środka zaskarżenia”, ponieważ transkrypcja uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Krakowie była sporządzona chaotycznie i nie zawierała oceny części materiału dowodowego, a także w sposób niepełny wyjaśniała motywy rozstrzygnięcia.
3. Trybunał stwierdził, że istotą zarzutów skarżącego nie jest naruszenie jego konstytucyjnych wolności lub praw przez kwestionowane w skardze normy prawne, lecz przez wadliwe, niezgodne z wartościami konstytucyjnymi, zastosowanie tych norm.
Należy więc przypomnieć, że jednym z warunków nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, określonym w art. 79 ust. 1 Konstytucji i skonkretyzowanym w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, jest zakwestionowanie w skardze normy prawnej – naruszającej konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego – o charakterze ogólnym (norma generalno-abstrakcyjna), a nie indywidualno-konkretnym (akt stosowania prawa). Norma ogólna jest adresowana do rodzajowo określonego adresata (norma generalna) i wyznacza mu postępowanie w zasadzie powtarzalne (norma abstrakcyjna) (zob. wyrok pełnego składu z 16 listopada 2011 r., sygn. akt SK 45/09, OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 97).
Natomiast normą indywidualno-konkretną jest akt stosowania prawa (np. wyrok sądowy lub decyzja administracyjna), czyli akt zastosowania ogólnej normy prawnej do indywidualnie oznaczonej osoby (zob. postanowienie z 16 października 2018 r., sygn. SK 2/18, OTK ZU A/2018, poz. 57; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2016, s. 55-56).
W ocenie skarżącego, źródłem naruszenia jego konstytucyjnych wolności lub praw nie jest ogólna norma prawna, lecz sposób jej zastosowania w ostatecznym orzeczeniu (akt stosowania prawa), gdzie sąd: po pierwsze – miał uznać sprawę za dostatecznie wyjaśnioną „już po przesłuchaniu dwóch świadków” i po drugie – chaotycznie uzasadnił wyrok, co znalazło odzwierciedlenie w jego transkrypcji.
Trybunał Konstytucyjny przypomina zatem, że nie jest uprawniony do kontrolowania aktów stosowania prawa nawet wówczas, gdy organ stosujący prawo dokonał – zdaniem skarżącego – wzbudzającej wątpliwości konstytucyjne wykładni określonych norm prawnych w konkretnej sprawie (zob. postanowienia TK z: 19 lipca 2005 r., sygn. SK 37/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 87; 21 września 2005 r., sygn. SK 32/04, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 95). W zakresie kognicji Trybunału mieści się natomiast dokonywanie kontroli konstytucyjności treści normatywnej przepisu uzyskanej w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykładni (zob. wyrok TK z 24 czerwca 2008 r., sygn. SK 16/06, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 85). Wówczas, w ramach wyjątku, przedmiotem kontroli konstytucyjności może stać się norma prawna dekodowana z danego przepisu zgodnie z ustaloną praktyką (zob. wyrok TK z 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83).
Skarżący nie kwestionuje jednak treści normatywnej przepisów, nadanej im w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykładni. Przeciwnie, jako sposób naruszenia swoich konstytucyjnych wolności lub praw, wskazuje wadliwe, naruszające standardy konstytucyjne zastosowanie kwestionowanych norm. Z tego względu, mając na uwadze zasadę skargowości, wynikającą z art. 67 ust. 1 u.o.t.p. TK oraz wyjątkowy charakter dopuszczalności takiego zarzutu, Trybunał stwierdził, że badana skarga nie spełnia – określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK – wymogu wskazania konstytucyjnej wolności lub prawa skarżącego oraz sposobu ich naruszenia w sprawie objętej wniesioną skargą (zob. postanowienie TK z 19 lipca 2005 r., sygn. SK 37/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 87).
4. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK odmówił nadania badanej skardze dalszego biegu, ponieważ nie spełnia ona wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK.
POUCZENIE 21
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.