Postanowienie z dnia 24 czerwca 2026 r. sygn. akt Ts 40/24
Komparycja
Tenor
postanawia
Uzasadnienie
- część historyczna
- uzasadnienie prawne
Metryka orzeczenia
Rodzaj orzeczenia
Postanowienie o nadaniu biegu
Data 24 czerwca 2026
Miejsce publikacji
OTK ZU B/2026, poz. 163
Skład
Sędzia Funkcja
Andrzej Zielonacki 163/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 24 czerwca 2026 r.
Sygn. akt Ts 40/24
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej L.O. w sprawie zgodności:
1) art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1693) w zakresie, w jakim „pozbawia osoby represjonowane możliwości dochodzenia odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za poniesioną krzywdę w ten sposób, iż różnicuje możliwość złożenia wniosku o wypłatę zadośćuczynienia i odszkodowania na gruncie [powołanej] ustawy (...), bez zapewnienia innego sposobu dokonania tych czynności w sytuacji, gdy skorzystanie z drogi prawnej stało się obiektywnie niemożliwe z uwagi na uzyskanie przez uprawnionego świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. [z] 2021
[r. poz.] 2029)”, z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 41 ust. 5, art. 64 ust. 2 i art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej, ewentualnie:
2) art. 8 ust. 6 ustawy o której mowa w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „osobom represjonowanym z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, w ten sposób, że uzyskały świadczenie pieniężne na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych
Republik Radzieckich (Dz. U. [z] 2021 [r. poz.] 2029 tj. z dnia 2021.11.09), ogranicza podstawę faktyczną dochodzenia odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art.
2 oraz z art. 41 ust. 5 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, postanawia:
nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 lutego 2024 r. (data nadania) L.O. (dalej: skarżąca) wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
2
Sąd Okręgowy w W. (dalej: Sąd Okręgowy) wyrokiem z 7 września 2023 r. (sygn. akt […]) oddalił – na podstawie art. 8 ust. 6 w związku z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1693, ze zm.; dalej: ustawa z dnia 23 lutego 1991 r.) – roszczenie skarżącej o zasądzenie odszkodowania oraz zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez nią na skutek represjonowania za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości, działające na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim w okresie od 15 kwietnia 1952 r. do 6 września 1956 r. Sąd Okręgowy ustalił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że skarżąca była represjonowana przez radzieckie organy ścigania, organy pozasądowe czy wymiaru sprawiedliwości z uwagi na działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
3
Po rozpoznaniu apelacji skarżącej od powyższego wyroku Sąd Apelacyjny w W. (dalej: Sąd Apelacyjny) utrzymał go w mocy wyrokiem z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego). Sąd Apelacyjny potwierdził, że okoliczności sprawy nie pozwalają przyjąć, że represje, jakie dotknęły skarżącą, były następstwem prowadzonej przez nią działalności niepodległościowej w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. Wyjaśnił, że w sprawie drugorzędne znaczenie ma fakt, że przed wydaniem rozstrzygnięcia skarżąca uzyskała świadczenie pieniężne na podstawie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.
U. z 2021 r. poz. 2029; dalej: ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r.).
4
Wyrok Sądu Apelacyjnego, którego odpis doręczono skarżącej 31 stycznia 2024 r., został wskazany jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
5
Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 kwietnia 2024 r. (doręczonym 17 kwietnia 2024 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna; 2) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, w szczególności wyroków: a) Sądu Okręgowego w W. z 7 września 2023 r. (sygn. akt […]), b) Sądu Apelacyjnego w W. z 13 grudnia 2023 r. (sygn.
akt […]); 3) udokumentowanie daty doręczenia skarżącej ostatecznego orzeczenia; 4) poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
6
Skarżąca odpowiedziała na wezwanie pismem z 23 kwietnia 2024 r. (data nadania).
7
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
8 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom.
9 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warunkujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego.
10 2.1. W załączonym do skargi konstytucyjnej pełnomocnictwie z 27 sierpnia 2018 r. skarżąca udzieliła radcy prawnemu A.B. pełnomocnictwa do reprezentowania „przed wszystkimi sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi, przed Sądem Najwyższym i sądowymi i administracyjnymi, organami egzekucyjnymi, organami ścigania, organami administracji publicznej, Instytutem Pamięci Narodowej oraz innymi podmiotami w sprawach prowadzonych z udziałem lub przeciwko niemu, jak również z powództwa lub na jego wniosek w tym w szczególności w zakresie zadośćuczynienia lub odszkodowania za krzywdę lub szkodę doznane (…) na skutek zastosowanych represji”, a także do „składania oświadczeń woli dotyczących prowadzonych spraw, w tym również do zapoznania się i odbioru dokumentacji udostępnionej w odpowiedzi na złożony wniosek w Instytucie Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowym”. Skarżąca upoważniła wskazanego radcę prawnego „do udzielania dalszych umocowań”. Ze skargą konstytucyjną złożono ponadto pełnomocnictwo substytucyjne, w którym radca prawny A.B. upoważniła radcę prawnego K.S. (która sporządziła skargę konstytucyjną) do zastępowania jej jako pełnomocnika skarżącej w zakresie pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą.
11
Z przytoczonej wyżej treści pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą radcy prawnemu A.B., którym pełnomocnik ten legitymował się w dacie wniesienia skargi konstytucyjnej, nie wynika, by został on umocowany do dokonania tej czynności. Pełnomocnictwo, o którym mowa, jest pełnomocnictwem ogólnym (tak też nazwała je w treści sama skarżąca) i na jego podstawie pełnomocnik nie jest uprawniony do działania w imieniu skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Nie ma zatem również umocowania, by upoważnić innego pełnomocnika procesowego – na skutek udzielenia substytucji – do sporządzenia skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie i zastępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
12
Z uwagi na powyższe, zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 kwietnia 2024 r. skarżąca została wezwana do doręczenia pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą została złożona skarga konstytucyjna.
13
Trybunał stwierdza, że skarżąca usunęła wskazany brak formalny skargi. W odpowiedzi na zarządzenie Prezesa nadesłała bowiem pełnomocnictwo udzielone przez nią radcy prawnemu A.B. oraz radcy prawnemu K.S., które obejmuje upoważnienie do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Biorąc to pod uwagę Trybunał stwierdza, że pełnomocnik, który sporządził i wniósł rozpoznawaną skargę, był do tego uprawniony. W sprawie została zatem spełniona przesłanka formalna wynikająca z art. 53 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK.
14 2.2. Skarga konstytucyjna została złożona w terminie trzymiesięcznym, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego), wskazanego jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, został doręczony skarżącej 31 stycznia 2024 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 29 lutego 2024 r.
15 2.3. Skarżąca wyczerpała przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ wydany w jej sprawie wyrok Sądu
Apelacyjnego jest prawomocny i nie przysługują od niego zwykłe środki zaskarżenia. Skarżąca poinformowała ponadto, że nie wniosła nadzwyczajnego środka zaskarżenia od wyroku Sądu Apelacyjnego (art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK). Do akt sprawy nadesłała wiarygodne egzemplarze rozstrzygnięć wydanych na podstawie zaskarżonych przepisów (art. 53 ust. 2 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK).
16 2.4. W skardze konstytucyjnej określono przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK) i wskazano, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób, zdaniem skarżącej, zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Przedstawiono również uzasadnienie sformułowanych zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) oraz stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK).
17
Skarżąca wiąże naruszenie jej wolności i praw konstytucyjnych z uniemożliwieniem jej uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 442; dalej: ustawa z dnia 23 lutego 1991 r.) z uwagi na wcześniejsze uzyskanie przez nią świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.
U. z 2021 r. poz. 2029; dalej: ustawa z dnia 14 sierpnia 2020 r.). W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżąca wskazała, że w wydanym w jej sprawie wyroku Sąd Apelacyjny zdecydował ostatecznie o braku możliwości uzyskania przez nią pełnego zadośćuczynienia i odszkodowania za represjonowanie przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości w okresie od 15 kwietnia 1952 r. do 6 września 1956 r. za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Ograniczenie możliwości uzyskania świadczenia pieniężnego w związku z doznanymi represjami w oparciu o tylko jeden tytuł prawny (uzyskanie świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. wyklucza możliwość uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.) prowadzi, zdaniem skarżącej, do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa do równej ochrony własności oraz prawa do otrzymania wynagrodzenia za szkody spowodowane bezprawnymi działaniami administracji bez uzasadnienia tego interesem publicznym. Skutkuje dyskryminacją skarżącej jako osoby represjonowanej w stosunku do osób, które doznały podobnych represji, ale dochodziły rekompensat i uzyskały je przed wejściem w życie ustawy z 14 sierpnia 2020 r. na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., w której nie przewidziano limitu kwotowego tego rodzaju świadczeń. Kwestionowana norma narusza, w przekonaniu skarżącej, wywodzone z zasady państwa prawnego zasady: zaufania do organów państwa, przyzwoitej legislacji oraz sprawiedliwości społecznej.
18
W ocenie Trybunału sformułowane w skardze konstytucyjnej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
19
W tym stanie rzeczy – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.
Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Twoja sesja wygasła!
Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej