508/6/B/2012
POSTANOWIENIE
z dnia 9 marca 2012 r.
Sygn. akt Ts 41/11
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Marek Kotlinowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Ewy D. w sprawie zgodności:
1) art. 42 § 4 w zw. z art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.), 2) art. 42 § 4 w zw. z art. 459 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z:
art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej z 4 lutego 2011 r. Ewa D. (dalej: skarżąca) wniosła o zbadanie zgodności art. 42 § 4 w zw. z art. 30 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.), a także art. 42 § 4 w zw. z art. 459 § 2 k.p.k. z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującym stanem faktycznym. Skarżąca, która jest oskarżona o popełnienie m.in. przestępstwa z art. 296 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.), złożyła wniosek o wyłączenie sędziego przewodniczącego rozprawie karnej. Sąd Rejonowy w Kole – II Wydział Karny postanowieniem z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II K 166/04) nie uwzględnił tego wniosku.
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 7 kwietnia 2011 r. skarżąca została wezwana do wskazania, po pierwsze, czy wniesiono środek zaskarżenia na postanowienie Sądu Rejonowego w Kole – II Wydział Karny z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II K 166/04), a jeżeli został on złożony – nadesłanie pięciu kopii rozstrzygnięcia wydanego w wyniku jego rozpoznania; po drugie zaś, które orzeczenie wydane na podstawie zaskarżonego przepisu uważa za ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
W piśmie z 20 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił braki formalne. Oświadczył, że środek zaskarżenia na postanowienie z 5 listopada 2010 r. (sygn. akt II K 166/04) nie został wniesiony, a za ostateczne orzeczenie w sprawie uznaje właśnie to rozstrzygnięcie.
Zaskarżony art. 42 § 4 k.p.k. stanowi, że poza wypadkiem określonym w § 2 o wyłączeniu orzeka sąd, przed którym toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego składu sądu, w kwestii wyłączenia orzeka sąd wyższego rzędu. Zgodnie z objętym skargą konstytucyjną art. 30 § 1 k.p.k. na posiedzeniu sąd rejonowy i sąd okręgowy orzeka jednoosobowo, a sąd apelacyjny i Sąd Najwyższy – w składzie trzech sędziów, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast kwestionowany art. 459 § 2 k.p.k. przewiduje, że zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w ustawie.
Skarżąca wskazała, że naruszenie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) polega na powierzeniu rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego sądu rejonowego sądowi w składzie jednoosobowym oraz na braku możliwości zaskarżenia postanowienia sądu I instancji nieuwzględniającego wniosku o wyłączenie sędziego orzekającego w sprawie karnej. Ponadto, w ocenie skarżącej, niekonstytucyjne jest – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – wydanie rozstrzygnięcia odnośnie do wniosku o wyłączenie sędziego, który jest prezesem danego sądu, przez innego sędziego tego sądu, gdyż „podlega on służbowo sędziemu, którego wniosek dotyczy”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarga konstytucyjna inicjuje procedurę, której celem jest zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie umożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi.
Podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie art. 42 § 4 w zw. z art. 459 § 2 k.p.k. jest niespełnienie przesłanki formalnej z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), polegającej na konieczności uzyskania ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu.
W złożonej skardze konstytucyjnej skarżąca twierdzi, że „nie wnosiła środka zaskarżenia, bo takowy jej nie przysługiwał”. Stanowisko skarżącej w tym zakresie polega na nieporozumieniu.
Z istoty skargi konstytucyjnej jako skargi „na przepis” wynika bowiem konieczność objęcia zaskarżeniem normy, która była podstawą ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego. Inne ukształtowanie zakresu przedmiotowego skargi konstytucyjnej doprowadziłoby do uczynienia z niej instytucji actio popularis, umożliwiającej inicjowanie abstrakcyjnej kontroli norm. Tymczasem brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji, a także art. 47 ust. 1 ustawy o TK, jednoznacznie przesądzają, jaki przepis może zostać objęty zaskarżeniem (zob. zamiast wielu: postanowienia TK z 16 września 2010 r., Ts 91/09, OTK ZU nr 5/B/2010, poz. 355 oraz 2 grudnia 2010 r., Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 455).
Natomiast za oczywiście bezzasadne Trybunał Konstytucyjny uznaje zarzuty odnoszące się do art. 42 § 4 w zw. z art. 30 § 1 k.p.k. Ani skład sądu (jedno- lub trzyosobowy), ani podległość administracyjna sędziego przewodniczącemu wydziału czy prezesowi sądu nie ograniczają konstytucyjnego prawa do sądu. Sędziowie orzekający w sądach „są niezawiśli, co oznacza, iż posiadają swobodę podejmowania decyzji procesowych w zakresie wyznaczonym przez ustawy i Konstytucję. Żadna osoba trzecia nie może wywierać wpływu na podejmowane przez nich rozstrzygnięcia. Przewodniczący wydziału, zgodnie z art. 11 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, ze zm.), jedynie kieruje wydziałem. Jest to kierownictwo wyłącznie o charakterze administracyjnym. Przewodniczący nie ma żadnego wpływu na decyzje procesowe podejmowane przez sędziów pracujących w kierowanym przez niego wydziale. Przyjęcie odmiennej tezy podważałoby niezawisły charakter stanowiska sędziego” (postanowienie TK z 7 października 2005 r., Ts 58/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 32).
Prawo do sądu nie jest bowiem realizowane „lepiej” czy „gorzej”, w zależności od liczby sędziów orzekających. Każdy sędzia jest niezawisły, a jego kompetencje i przymioty osobiste konieczne do sprawowania funkcji orzeczniczych zostały potwierdzone nominacją sędziowską.
Trybunał Konstytucyjny, mając powyższe na względzie, w oparciu o art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.