Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 marca 2023 r. A.N. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: art. 1 ust. 1 pkt 1 (omyłkowo wskazanego jako art. 1 pkt 3) ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622; obecnie obowiązujący: Dz. U. z 2021 r. poz. 1774; dalej: u.ś.p.ż.) w związku z art. 19 § 1 i art. 398 4 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, obecnie obowiązujący: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568) z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący podniósł, że zróżnicowanie sytuacji finansowej obywateli przymusowo zatrudnionych w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 w porównaniu z obywatelami przymusowo zatrudnionymi w batalionach w latach 1970-1971 jest niezgodne z zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Postanowieniem z 5 marca 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 12 marca 2025 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. Stwierdził, że Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym zakończonym postanowieniem z 18 października 2022 r. (sygn. akt […]) – wskazanym przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie o jego wolnościach i prawach – nie decydował w zakresie materialnoprawnej podstawy orzeczenia sądu drugiej instancji, od którego wniesiono tę kasację, tj. nie oceniał prawidłowości zastosowania przepisów u.ś.p.ż. Powyższe było podstawą odmowy nadania dalszego biegu skardze w oparciu o art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Skarżący nie usunął też w terminie wszystkich braków formalnych wskazanych w zarządzeniu sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2024 r. 4
W piśmie z 19 marca 2025 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału z 5 marca 2025 r., w którym stwierdził, że skarga zasługuje na przekazanie jej do merytorycznego rozpoznania, a wszystkie braki formalne zostały usunięte.
Powtórzył również zarzuty podniesione w skardze.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Celem zażalenia jest doprowadzenie do kontroli adekwatności powołanych w postanowieniu Trybunału podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Efektywność tego środka zaskarżenia jest w dużej części uzależniona od argumentów podniesionych wobec asumptów odmowy wskazanych przez Trybunał, orzekający w składzie jednoosobowym.
W zażaleniu skarżący zapewnił, że usunął wszystkie braki formalne. Nie nawiązał jednak do żadnego z nieusuniętych braków wymienionych w punkcie 3 postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Nie można zatem powyższego uznać za podważenie tej podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze. Skarżący nie odniósł się również do innej podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu podniesionej w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 5 marca 2025 r., jakim było stwierdzenie, że zaskarżone przepisy nie były podstawą orzekania w postępowaniu sądowym, z którego skarga wynika.
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 5 marca 2025 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.N. w sprawie zgodności:
art. 1 ust. 1 pkt 1 (omyłkowo wskazany jako art. 1 pkt 3) ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622; obecnie obowiązujący: Dz. U. z 2021 r. poz. 1774) w związku z art. 19 § 1 i art. 398 4 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 Nr 43, poz. 296, obecnie obowiązujący:
Dz. U. z 2024 r. poz. 1568) z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 marca 2023 r. (data nadania) A.N. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z 2 lipca 2020 r. (znak: […]; dalej: decyzja ZUS) odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego dla żołnierza górnika, o które wnioskował w piśmie z 18 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z 8 września 2020 r. oddalił odwołanie skarżącego od decyzji ZUS (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Okręgowego). Wyrokiem z 19 listopada 2021 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego (sygn. akt […]; dalej: wyrok Sądu Apelacyjnego).
W uzasadnieniach decyzji ZUS oraz wyroków Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego podniesiono, że ubezpieczony nie spełnia warunku do przyznania żądanego przez niego świadczenia pieniężnego z art. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1774; dalej: u.ś.p.).
Skarżący złożył następnie skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego. W uzupełnieniu braków formalnych skargi podał, że wartość przedmiotu zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie wynosi 3840 zł. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę postanowieniem z 18 maja 2022 r. (sygn. akt […]) jako niedopuszczalną z uwagi na wartość przedmiotu sporu, ustaloną przez skarżącego na kwotę niższą, niż wskazaną w art. 398 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: k.p.c.).
Na postanowienie Sądu Apelacyjnego skarżący wniósł zażalenie, podnosząc, że brak jest podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej, ponieważ w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, gdy chodzi o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Zdaniem skarżącego przedmiotem postępowania w jego sprawie jest przyznanie prawa. Sąd Najwyższy postanowieniem z 18 października 2022 r. (sygn. akt […]) oddalił zażalenie. W uzasadnieniu zaznaczył, że odniósł się jedynie do przedmiotu zażalenia wniesionego na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, tj. badał, czy występują przeszkody uniemożliwiające uruchomienie postępowania kasacyjnego.
Uzasadniając odrzucenie skargi, przytoczył orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 lipca 2003 r. (sygn. akt […]; publ. […]), zgodnie z którym sprawę o świadczenie pieniężne przewidziane w u.ś.p. należy uznać za sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych i w związku z tym traktować ją, zgodnie z treścią art. 398 2 § 1 k.p.c, jak sprawę o prawa majątkowe.
Zarządzeniem z 18 maja 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 26 maja 2023 r.) Prezes Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia, w terminie tygodnia od doręczenia zarządzenia, braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: doręczenie pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego przed Trybunałem Konstytucyjnym w odniesieniu do sprawy, w związku z którą złożona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami); doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem wyroków, decyzji lub innych rozstrzygnięć (wraz z uzasadnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, w szczególności: decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. z 2 lipca 2020 r., wyroków: Sądu Okręgowego w B. z 8 września 2020 r. (sygn. akt […]), Sądu Apelacyjnego w K. z 19 listopada 2021 r. (sygn. akt […]), postanowień: Sądu Apelacyjnego w K. z 18 maja 2022 r. (sygn. akt […]) o odrzuceniu skargi kasacyjnej, Sądu Najwyższego z 18 października 2022 r. (sygn. akt […]); udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne (przez doręczenie np. poświadczonej za zgodność z oryginałem koperty, w której doręczone zostało to orzeczenie wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki lub elektronicznego potwierdzenia odbioru).
W piśmie z 2 czerwca 2023 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania oraz załączył żądane odpisy dokumentów i pełnomocnictwa.
Zarządzeniem z 30 stycznia 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 6 lutego 2024 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: wskazanie, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone przez zakwestionowane art. 1 ust. 1 pkt 1 (omyłkowo oznaczony w złożonej skardze jako art. 1 pkt 3) ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774) w związku z art. 19 § 1, w związku z art. 398 4 § 3 k.p.c.; uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z wolnościami lub prawami skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, tj. postanowienia Sądu Najwyższego z 18 października 2022 r. (sygn. akt […]), przez doręczenie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii koperty, w której doręczono skarżącemu to postanowienie, albo innego wiarygodnego dokumentu, który dokumentuje datę doręczenia go skarżącemu (wraz z czterema kopiami); doręczenie pełnomocnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej (wskazującego na postępowanie sądowe, z którego skarga wynika) oraz do reprezentowania skarżącego w tej sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym.
W piśmie z 13 lutego 2024 r. skarżący odniósł się do żądań zawartych w zarządzeniu sędziego TK; załączył również kopie pełnomocnictwa.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki dopuszczalności jej do merytorycznego rozpoznania, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.;
dalej: u.o.t.p.TK). Gdy skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych, a także gdy jest oczywiście bezzasadna lub gdy jej braki nie zostały usunięte w określonym terminie, Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Wstępne rozpoznanie służy bowiem wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
2. Skarżący w piśmie z 2 czerwca 2023 r., w odpowiedzi na wezwanie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego do udokumentowania daty doręczenia skarżącemu orzeczenia wskazanego w skardze konstytucyjnej jako ostateczne, oświadczył, że odpis postanowienia Sądu Najwyższego z 18 października 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Najwyższego) otrzymał 5 grudnia 2022 r. Tym samym wskazał, że w jego sprawie postanowienie Sądu Najwyższego jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy w powziętym postanowieniu nie odnosił się do twierdzeń skarżącego w zakresie materialnoprawej podstawy orzeczenia sądu drugiej instancji, od którego wniesiono odrzuconą skargę kasacyjną, tj. zastosowania przepisów ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1774; dalej: u.ś.p.). Jest to uzasadnione charakterem postępowania kasacyjnego, odrębnego od postępowania materialnoprawnego.
Merytoryczne rozpoznanie skargi jest możliwe tylko wtedy, gdy do naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności doszło na skutek wydania rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego, przy czym naruszenie to musi wynikać z zastosowania przez organy orzekające w sprawie przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, któremu skarżący zarzuca niezgodność z Konstytucją. W związku z powyższym skardze należy odmówić nadania dalszego biegu w zakresie, w jakim dotyczy art. 1 ust. 1 pkt 1 u.ś.p. (omyłkowo wskazanego w skardze jako art. 1 pkt 3 u.ś.p.), na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
- 3. Należy stwierdzić, że skarżący – mimo wezwania – nie usunął w wyznaczonym terminie wszystkich braków formalnych skargi konstytucyjnej, co jest samodzielną podstawą odmowy nadania jej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK).
- 3.1. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2024 r. skarżący został wezwany do wskazania, które konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone przez zakwestionowane art. 1 ust. 1 pkt 1 (omyłkowo oznaczony w złożonej skardze jako art. 1 pkt 3) u.ś.p. w związku z art. 19 § 1, w związku z art. 398 4 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, obecnie obowiązujący
- – Dz. U. z 2024 r. poz. 1568) oraz uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów z wolnościami lub prawami skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. W odpowiedzi, w piśmie procesowym z 13 lutego 2024 r., skarżący ograniczył się jedynie do wyrażenia przekonania, że o niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów świadczy brak uzasadnienia różnicowania sytuacji obywateli przymusowo zatrudnionych w batalionach budowlanych: w latach 1949-1959 oraz w latach 1970-1971.
Tak lapidarne stwierdzenie nie wyczerpuje wymogu uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK (por. np. postanowienie TK z 29 września 2022 r., sygn. Ts 120/21, OTK ZU B/2023, poz. 265).
3.2. W związku z trzymiesięcznym terminem złożenia skargi konstytucyjnej, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, konieczne jest jednoznaczne ustalenie rozpoczęcia jego biegu. Skarżący został wezwany do udokumentowania daty doręczenia orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne (zob. pkt 3 zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2023 r., pkt 3 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 3 stycznia 2024 r.). Pełnomocnik skarżącego w pismach z 2 czerwca 2023 r. oraz 13 lutego 2024 r. złożył jedynie oświadczenie o dacie doręczenia przedmiotowego orzeczenia. Nie wyczerpuje to wymogu udokumentowania daty doręczenia wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK.
3.3. Należy także zauważyć, że mimo dwukrotnego wezwania do przedłożenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej (wskazującego na postępowanie sądowe, z którego skarga wynika) oraz do reprezentowania skarżącego w tej sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym (zob. pkt 1 zarządzenia Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 2023 r., pkt 4 zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2024 r.), doręczone pełnomocnictwo nie odpowiada wymogom pełnomocnictwa szczególnego, które implicite wynikają z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 44 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK.
POUCZENIE 20
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.