Postanowienie z dnia 20 maja 2026 r. sygn. akt Ts 59/25
Komparycja
Tenor
postanawia
Uzasadnienie
- część historyczna
- uzasadnienie prawne
Metryka orzeczenia
Rodzaj orzeczenia
Postanowienie o nadaniu biegu
Data 20 maja 2026
Miejsce publikacji
OTK ZU B/2026, poz. 165
Skład
Sędzia Funkcja
Rafał Wojciechowski 165/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 20 maja 2026 r.
Sygn. akt Ts 59/25
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Rafał Wojciechowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. o zbadanie zgodności:
1) § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536) w zakresie, w jakim „ustalają stawki za działanie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu cywilnym, w przypadku, gdy kuratorem jest adwokat – w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz.
2368 i 2400) ograniczając możliwość ich podwyższenia – do kwoty stawek minimalnych”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 zdanie drugie oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia wskazanego w punkcie pierwszym, w zakresie, w jakim „różnicuj[ą] sytuację majątkową (wynagrodzenie) kuratora będącego adwokatem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu cywilnym w razie jego wyznaczenia przez [s]ąd z urzędu oraz w razie występowania w tej samej sprawie jako pełnomocnik będący adwokatem reprezentujący[m] stronę z wyboru oraz [z] urzędu”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji;
3) § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia wskazanego w punkcie pierwszym, w zakresie, w jakim „przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 1 ust. 1 w/w rozporządzenia nie uwzględnia zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata będącego kuratorem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, a także w zakresie w jakim przy ustaleniu opłaty w wysokości wyższej, niż określona w § 1 ust. 1 w/w rozporządzenia określa kwotę podwyższenia na 100% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust.
3 (…) Praw[a] o adwokaturze (…) dla kuratora będącego adwokatem reprezentującego osobę nieznaną z miejsca pobytu w razie jego wyznaczenia przez [s]ąd z urzędu, podczas gdy pełnomocnik będący adwokatem i reprezentujący stronę z urzędu może otrzymać wynagrodzenie podstawowe w wysokości 600%, podobnie jak pełnomocnik będący adwokatem z wyboru, który również może otrzymać podwyższenie wynagrodzenia podstawowego w wysokości 600% przy zastosowaniu tych samych kryteriów”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 zdanie drugie i ust. 2 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji;
4) art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim „nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji (nie wydanego w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji) w przedmiocie wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony, której miejsce pobytu nie jest znane”, z art. 45 ust. 1 i art. 176 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, postanawia:
nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 lutego 2025 r. (data nadania) A.B. (dalej: skarżący), adwokat występujący we własnym imieniu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
2
Sąd Rejonowy w S. wydał 26 października 2023 r. (sygn. akt […]) nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wobec N.M. (dalej:
pozwany).
3
Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt […]) skarżący został ustanowiony w powyższej sprawie kuratorem dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego. Skarżący wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości.
4 5 lipca 2024 r. Sąd Rejonowy w S. wydał wyrok (sygn. akt […]) i w punkcie drugim przyznał skarżącemu kwotę 885,60 zł, którą nakazał wypłacić do kwoty 480 zł z zaliczki zaksięgowanej pod numerem […], w pozostałym zakresie, tj. w kwocie 405,60 zł, z zasobów Skarbu Państwa. Skarżący złożył apelację od wyroku, zaskarżając również jego punkt drugi.
5
Wyrokiem z 5 grudnia 2024 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w S. w punkcie pierwszym oddalił apelację, w punkcie drugim przyznał i nakazał wypłacić skarżącemu z zasobów Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w S.) kwotę 442,80 zł, w tym podatek VAT w stawce 23%, tytułem wynagrodzenia jako kuratorowi ustanowionemu dla pozwanego. Skarżący złożył zażalenie na punkt drugi wyroku, traktując go jako postanowienie. Według skarżącego powyższy wyrok, doręczony mu 8 grudnia 2024 r., stanowi ostateczne orzeczenie o jego prawach i wolnościach w stosunku do zarzutów zawartych w punktach 1, 2 oraz 3 petitum skargi.
6
Postanowieniem z 7 lutego 2025 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w S. odrzucił zażalenie wskazując, że na orzeczenie sądu drugiej instancji w przedmiocie kosztów pomocy prawnej świadczonej przez kuratora przed sądem odwoławczym zażalenie nie przysługuje.
Skarżący stwierdził, że postanowienie to, doręczone mu 24 lutego 2025 r., stanowi ostateczne rozstrzygnięcie o jego prawach i wolnościach w stosunku do zarzutu opisanego w punkcie 4 petitum skargi.
7
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 4 kwietnia 2025 r. (doręczonym skarżącemu 16 kwietnia 2025 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem rozstrzygnięć, wraz z uzasadnieniami, potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, w szczególności: a) wyroków: Sądu Rejonowego w S. z 5 lipca 2024 r. (sygn. akt […]) i Sądu Okręgowego w S. z 5 grudnia 2024 r. (sygn. akt […]), b) postanowienia Sądu Okręgowego w S. z 7 lutego 2025 r. (sygn. akt […]); 2) udokumentowanie daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia poprzez doręczenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii elektronicznego potwierdzenia odbioru korespondencji; 3) poinformowanie czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
8
W piśmie procesowym z 17 kwietnia 2025 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do zarządzenia.
9
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 28 października 2025 r. (doręczonym skarżącemu 3 listopada 2025 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej poprzez: 1) doręczenie, wraz z uzasadnieniami, odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) nakazu zapłaty z 26 października 2023 r., b) postanowienia z 13 grudnia 2023 r., c) postanowienia z 10 stycznia 2024 r. wydanych przez Sąd Rejonowy w S. w postępowaniu o sygn. akt […]; 2) wskazanie, które z orzeczeń: – wyrok Sądu Okręgowego w S. V Wydział Cywilny Odwoławczy z 5 grudnia 2024 r. (sygn. akt […]), czy – postanowienie
Sądu Okręgowego w S. V Wydział Cywilny Odwoławczy z 7 lutego 2025 r. (sygn. akt […]) stanowi ostateczne rozstrzygnięcie o prawach i wolnościach skarżącego, z którym wiązane jest naruszenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 3) wyjaśnienie rozbieżności między petitum a uzasadnieniem skargi w przedmiocie art. 32 ust. 2 Konstytucji.
10
W piśmie procesowym z 3 listopada 2025 r. (data nadania) skarżący odniósł się do zarządzenia sędziego Trybunału. Wyjaśnił rozbieżność między petitum a uzasadnieniem skargi wskazując, że art. 32 ust. 2 Konstytucji jako wzorzec kontroli odnosi się do zarzutów opisanych w punktach 2 i 3 petitum skargi.
11
Zdaniem skarżącego § 1 ust. 1, 2, 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536) w nieuzasadniony sposób różnicują sytuację adwokata – kuratora ustanowionego w sprawie z urzędu, sytuację adwokata – pełnomocnika ustanowionego przez sąd w tej samej sprawie z urzędu, a także sytuację adwokata – pełnomocnika występującego na podstawie udzielonego przez stronę pełnomocnictwa. To, jego zdaniem, czyni te przepisy niezgodnymi z art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji.
Ponadto ustanowienie takiego zróżnicowania przez organ wykonawczy w akcie podustawowym, a nie w ustawie, uzasadnia, zdaniem skarżącego, niezgodność zaskarżonych przepisów z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Argument ten przemawia również za przywołaniem jako związkowego wzorca kontroli art. 92 ust. 1 Konstytucji. Skarżący argumentuje także, że wszystkie wyżej wymienione kategorie uczestników postępowania mają takie samo prawo do wynagrodzenia, przez co zaskarżone przepisy są niezgodne z art. 64 ust.
2 ustawy zasadniczej. W ocenie skarżącego niezgodność zaskarżonych przepisów z wzorcami kontroli wynika również z braku adekwatności sum ustanowionych przez Ministra Sprawiedliwości jako wynagrodzenia względem nakładu pracy kuratora, jego kwalifikacji zawodowych, co w konsekwencji narusza godność jego zawodu. Skarżący wskazuje, że konieczny wkład pracy kuratora w sprawie niejednokrotnie przewyższa potrzebne zaangażowanie pełnomocnika zarówno z urzędu, jak i z wyboru, tymczasem przywołane przepisy rozporządzenia ograniczają możliwość wynagradzania kuratorów w stosunku do tych ostatnich. W ocenie skarżącego nie występują żadne wartości konstytucyjne, które uzasadniałyby zróżnicowanie wynagrodzenia adwokata za świadczenie pomocy prawnej – przez obniżenie tego wynagrodzenia do 40% stawki minimalnej, z możliwością jej podwyższenia maksymalnie do kwoty stawki minimalnej – z uwagi na to, że pomoc tę świadczy jako ustanowiony przez sąd kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w postępowaniu cywilnym.
Skarżący podnosi także, że zaskarżone przepisy rozporządzenia są niezgodne z powołanymi wzorcami w zakresie, w jakim nie uwzględniają zmiany wartości siły nabywczej pieniądza jako elementu określającego adekwatność nakładu pracy adwokata będącego kuratorem dla osoby nieznanej z miejsca pobytu oraz w zakresie, w jakim ograniczają możliwość zasądzenia sumy dla kuratorów sześciokrotnie w stosunku do wynagrodzenia pełnomocników.
12
W skardze powołany został również art. 32 ust. 2 Konstytucji statuujący zasadę niedyskryminacji, nie został on jednak przedstawiony w charakterze wzorca kontroli w petitum skargi. Skarżący stwierdził, że przepis ten występuje w ścisłym związku z zasadą równego traktowania. W jego ocenie zaskarżone przepisy pozwalają na dyskryminację adwokatów w zakresie wyceny pracy i wynagrodzenia, w stosunku do tych, którzy świadczą pomoc prawną w charakterze pełnomocnika. Wezwany na etapie braków formalnych skargi do wyjaśnienia, w jakim charakterze przywołany przepis ustawy zasadniczej funkcjonuje w skardze, skarżący stwierdził, że jego intencją było wskazanie art. 32 ust. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli dla zarzutów stawianych w punktach 2 i 3 petitum skargi.
13
Skarżący wnosi również o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.). Argumentuje, że przepis ten w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie wynagrodzenia kuratora stanowi pominięcie prawodawcze, udaremniające realizację zasady równości wobec prawa w kwestii ochrony praw majątkowych kuratora, a przez to skutkujące niezgodnością przepisu k.p.c. z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Równocześnie odmówienie przez ustawodawcę skarżącemu prawa do poddania kontroli sądowej rozstrzygnięcia w przedmiocie jego wynagrodzenia czyni zaskarżony przepis niezgodnym z art. 45 ust. ustawy zasadniczej. Zdaniem skarżącego brak możliwości zaskarżenia tego rozstrzygnięcia sprawia, że przepis ten jest niezgodny z zasadą dwuinstancyjności postępowania, ustanowioną w art. 176 ust. 1 Konstytucji. Wreszcie skarżący wskazuje, że brak przesłanek umożliwiających wprowadzenie rozgraniczenia w zakresie konstytucyjnych praw i wolności poprzez uniemożliwienie zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia, sprawia, że przepis art. 394 2 § 1 1 k.p.c. jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
14
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
15 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
16 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny, ponieważ:
17
– została sporządzona przez adwokata występującego we własnym imieniu (art. 44 ust. 1 in fine u.o.t.p.TK), 18
– dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, gdyż wyrok Sądu Okręgowego w S. V Wydział Cywilny Odwoławczy z 5 grudnia 2024 r. (sygn. akt […]), wskazany jako ostateczne rozstrzygnięcie w zakresie praw i wolności skarżącego w zakresie punktów 1, 2 i 3 petitum skargi został doręczony skarżącemu 8 grudnia 2024 r., zaś postanowienie Sądu Okręgowego w S. V Wydział Cywilny Odwoławczy z 7 lutego 2025 r. (sygn. akt […]), wskazane jako ostateczne rozstrzygnięcie w zakresie zarzutu opisanego w punkcie 4 petitum skargi zostało mu doręczone 24 lutego 2025 r. Skarga natomiast została wniesiona do Trybunału 27 lutego 2025 r. (data nadania), 19
– skarżący prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); wskazał, które konstytucyjne prawa oraz w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone, przedstawił także uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK), 20
– skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, sformułowanych zaś w niej zarzutów nie można uznać za oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
21 3. Mając powyższe na względzie, a także w związku z tym, że ocena sformułowanych w skardze zarzutów wykracza poza zakres wstępnej kontroli, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.
Created by Łukasz Baranek Internetowy Portal Orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 1.7.5 [Internet-B:ipo]
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Twoja sesja wygasła!
Twoja sesja wygasła musisz odświeżyć stronę klikając na przycisk poniżej