Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 grudnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
- – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie zwrotu: „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty” jest niezgodny z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji; 2) art. 394 1a § 1 k.p.c. w zakresie wyrażenia: „do innego składu Sądu I instancji” jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) są niezgodne z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.
Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. są przepisami blankietowymi niezawierającymi żadnych zasad rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów. W ten sposób naruszają prawo do „rzetelnej, przewidywalnej i jednoznacznej” procedury sądowej. Według skarżącego powyższe prawo narusza także zaskarżony w skardze art. 394 1a k.p.c. Wprowadza on bowiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów).
Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę sądową „dla roszczeń opartych o normę art. 77 ust. 1 Konstytucji”.
Postanowieniem z 27 czerwca 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 17 lipca 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, stwierdziwszy, że jej braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie (skarżący nie doręczył czterech egzemplarzy skargi podpisanej przez umocowanego w sprawie pełnomocnika, nie poinformował także, czy od orzeczenia wskazanego w skardze jako ostateczne został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia). Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdził, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 394 1a § 1 k.p.c. nie były podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Powyższe przepisy miały zastosowanie w postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z 8 listopada 2021 r. (sygn. akt […]).
W zakresie, w jakim skarżący zakwestionował art. 130 § 1 k.p.c., skarga nie spełniała natomiast warunku, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
W zażaleniu złożonym 24 lipca 2023 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art. 190 ust. 5 Konstytucji, a także art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji oraz zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania.
Jeśli chodzi o odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu z powodu nieusunięcia braków formalnych, skarżący zwrócił uwagę na to, że wraz ze skargą konstytucyjną złożył jej cztery podpisane odpisy, natomiast od ostatecznego orzeczenia nie przysługiwał nadzwyczajny środek zaskarżenia. W związku z tym wezwanie do usunięcia tych „rzekomych braków formalnych” nie miało – jak stwierdził – żadnego uzasadnienia.
Odnośnie natomiast do pozostałych podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu skarżący zwrócił uwagę, że w świetle orzecznictwa Trybunału „przedmiotem zaskarżenia może być każdy przepis użyty w toku postępowania przez Sąd zarówno I jak i II instancji, jeśli przepis ten miał wpływ na ostateczny wynik postępowania w sprawie w jakiej wniesiono skargę konstytucyjną” (s. 2). Według niego „zaskarżona norma” (skarżący zapewne miał na myśli art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 394 1a § 1 k.p.c.) była użyta w toku postępowania i dlatego, wbrew temu co wskazano w postanowieniu, może być przedmiotem złożonej w Trybunale skargi. W kwestii art. 130 § 1 k.p.c. skarżący zarzucił natomiast, że rozstrzygnięcie Trybunału w tym zakresie ma charakter merytoryczny i z tego powodu „jest formalnie niedopuszczalne”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Odnośnie do żądania skarżącego „skierowani[a] przez skład orzekający wniosku do Trybunału Konstytucyjnego” o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania ex officio. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek nie wywołuje żadnych skutków procesowych.
- 3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w złożonym środku odwoławczym nie podważają odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z powodu nieusunięcia jej braków formalnych.
- 3.1. W tym zakresie wywody przedstawione w zażaleniu koncentrują się na problemie zasadności wezwania skarżącego do doręczenia czterech egzemplarzy skargi podpisanej przez pełnomocnika oraz poinformowania, czy od ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
Wbrew temu co twierdzi skarżący, pisma procesowe dołączone do złożonej w Trybunale skargi, znajdujące się obecnie w aktach analizowanej sprawy, nie zostały podpisane przez umocowanego w sprawie pełnomocnika. Z uwagi więc na to, że nie spełniają wymogu formalnego, o którym mowa w art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.; dalej: k.p.c.) w związku z art. 36 u.o.t.p.TK, nie są one ani odpisami skargi konstytucyjnej złożonej w Trybunale 30 grudnia 2022 r., ani jej kopiami.
Wymóg poinformowania przez wnoszącego skargę, czy od ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia, ma swoje źródło w art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK. Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem „skarga zawiera” każe przyjąć, że powyższy wymóg ma charakter obligatoryjny. Z kolei użyty w art. 53 ust. 1 pkt 6 u.o.t.p.TK zwrot „został wniesiony” świadczy o tym, że jego zakres podmiotowy nie obejmuje tylko występującego ze skargą konstytucyjną, lecz także podmioty legitymowane do wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia na podstawie przepisów szczególnych (tj. Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego).
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że wezwanie skarżącego do usunięcia braków formalnych wskazanych w punkcie 4 i 5 zarządzenia z 12 kwietnia 2022 r. było uzasadnione. Skoro skarżący ich nie usunął w ustawowym terminie, to Trybunał, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, prawidłowo odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 4. Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił także pozostałych zarzutów sformułowanych w zażaleniu.
- 4.1. Skarżący nie zakwestionował w złożonym środku odwoławczym ustaleń Trybunału co do braku tożsamości podstawy prawnej orzeczenia wydanego w jego sprawie (tj. postanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt […]) i przedmiotu zaskarżenia (tj. art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 1144, ze zm.; dalej: u.k.s.c. i art. 394 1a k.p.c.). Podniósł natomiast, że przedmiotem skargi może być każdy przepis „użyty w toku postępowania przez Sąd zarówno I jak i II instancji”. Formułując powyższą tezę, skarżący nie wziął jednak pod uwagę tego, że orzeczenie, w którym znalazły zastosowanie zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy (tj. postanowienie Sądu Okręgowego w O. z 8 listopada 2021 r., sygn. akt […]), prawomocnie zakończyło postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym wyczerpało drogę prawną, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Nie jest zatem rozstrzygnięciem wydanym w toku postępowania. Orzeczenie, w związku z którym skarżący wniósł skargę do Trybunału, oddaliło natomiast zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Okręgowego o zwrocie nieopłaconego pozwu. Z tego wynika, że Sąd Apelacyjny nie rozstrzygał w kwestii zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych (art. 101 i art. 102 u.k.s.c.), nie rozpatrywał także zażalenia poziomego (art. 394 1a k.p.c.).
- 4.2. Za niezasadny należy uznać sformułowany w zażaleniu zarzut, jakoby na etapie wstępnej kontroli Trybunał dokonał merytorycznej oceny skargi (w zakresie art. 130 § 1 k.p.c.).
Zdaniem składu rozpoznającego zażalenie Trybunał Konstytucyjny nie przekroczył granic wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej.
Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że ustawodawca precyzyjnie określił warunki formalne wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 44 ust. 1, art. 53 oraz art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), a na Trybunał Konstytucyjny nałożył obowiązek zbadania, czy zostały one spełnione (art. 61 ust. 1 u.o.t.p.TK). Jednym z tych wymogów jest przewidziany w art. 79 Konstytucji i potwierdzony w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK warunek uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Rozpatrywana skarga została poddana procedurze kontrolnej, a jej wynik okazał się negatywny dla skarżącego – Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że skarżący nie uzasadnił zarzutu niekonstytucyjności art. 130 § 1 k.p.c. Powyższa ocena nie ma charakteru merytorycznego, nie dotyczy bowiem zgodności art. 130 § 1 k.p.c. z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji.
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 27 czerwca 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrotu: „jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty”, z art. 30 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 47 w związku z art. 77 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2; art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 394 1a § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie zwrotu: „do innego składu Sądu I instancji”, z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- 3) art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398, ze zm.) z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 grudnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
W pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w W. skarżący zażądał zapłaty od pozwanego na rzecz Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z siedzibą w Warszawie 100 000 zł „tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za bezpodstawne i niezgodne z prawem działania organów sądowych polegające na wydaniu orzeczenia niezgodnego z prawem pod sygn. […] zamykającego bezpodstawnie drogę do ochrony prawa do pokojowego zgromadzenia się zgodnie z art. 57 Konstytucji”, upatrując podstawy roszczenia w naruszeniu dóbr osobistych.
Wraz z pozwem skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 9 września 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O. I Wydział Cywilny zwolnił częściowo skarżącego od kosztów sądowych, tj. w zakresie opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 500 zł, natomiast dalej idący wniosek oddalił. Na powyższe rozstrzygnięcie (w zakresie, w jakim oddala wniosek) skarżący wniósł zażalenie, które postanowieniem z 8 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) oddalił Sąd Okręgowy w O. 5
Zarządzeniem z 17 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy wezwał skarżącego do uiszczenia częściowej opłaty od pozwu. W terminie wskazanym w zarządzeniu skarżący nie dopełnił obowiązku fiskalnego. W związku z tym, 22 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy zarządził zwrot pozwu. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie, które zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w B. Wydział I Cywilny postanowieniem z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]). Powyższe orzeczenie, wskazane przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało mu doręczone 5 grudnia 2022 r. 6
Sędzia Trybunału Konstytucyjnego, zarządzeniem z 12 kwietnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 24 kwietnia 2023 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez: wskazanie naruszonych wolności lub praw, sposobu ich naruszenia oraz uzasadnienia zarzutów niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów. Skarżący został także zobowiązany do doręczenia czterech egzemplarzy skargi konstytucyjnej podpisanej przez umocowanego w sprawie pełnomocnika oraz do poinformowania, czy od postanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]) został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
W piśmie procesowym z 2 maja 2023 r. skarżący odniósł się do zarządzenia.
Skarżący twierdzi, że zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1125, ze zm.) są przepisami blankietowymi niezawierającymi żadnych zasad rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów. W ten sposób naruszają prawo do „rzetelnej, przewidywalnej i jednoznacznej” procedury sądowej.
Według skarżącego powyższe prawo narusza także zaskarżony w skardze art. 394 1a ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.). Wprowadza on bowiem zasadę dwuetapowego, a nie dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy (wniosku o zwolnienie od kosztów). Poddany kontroli Trybunału art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia natomiast „mechanizm ograniczenia prawa do sądu”, który – jak zarzucił skarżący – zamknął mu drogę sądową „dla roszczeń opartych o normę art. 77 ust. 1 Konstytucji”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie.
2. Zarządzeniem z 12 kwietnia 2023 r. sędzia Trybunału wezwał skarżącego do usunięcia stwierdzonych w toku wstępnej kontroli braków formalnych skargi. W treści zarządzenia zawarto pouczenie, że w przypadku nieusunięcia braków w terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Odpis zarządzenia sędziego Trybunału z 12 kwietnia 2023 r. został doręczony pełnomocnikowi skarżącego 24 kwietnia 2023 r.
W ustawowym terminie skarżący usunął tylko część braków formalnych wskazanych w zarządzeniu. Nie doręczył bowiem czterech egzemplarzy skargi podpisanej przez umocowanego w sprawie pełnomocnika (pkt 4 zarządzenia), a także nie poinformował, czy od orzeczenia, które wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (pkt 5 zarządzenia).
Okoliczność ta jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK – samoistną podstawą odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej.
- 3. Niezależnie od powyższego Trybunał postanowił wskazać pozostałe powody odmowy przekazania skargi do merytorycznej oceny.
- 4. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą.
Zakwestionowany przepis musi więc być podstawą ostatecznego orzeczenia, zaś jego normatywna treść źródłem naruszenia wolności lub praw występującego ze skargą konstytucyjną.
Skarżący zakwestionował m.in. art. 394 1a § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej:
k.p.c.), ustanawiający katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji (zażalenie poziome), oraz art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1125, ze zm.; dalej: u.k.s.c.) dotyczące kwestii zwolnienia strony od kosztów sądowych.
Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że powyższe przepisy nie były podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r. (sygn. akt […]), tj. orzeczenia wskazanego przez skarżącego jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Rozstrzygnięciem tym Sąd Apelacyjny, orzekając w sprawie jako sąd drugiej instancji, oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie o zwrocie pozwu. Wniosek skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych, a także zażalenie na postanowienie o częściowym zwolnieniu, rozpatrywane były natomiast przez Sąd Okręgowy w O. Postępowanie w tej sprawie zakończyło się prawomocnym postanowieniem tego sądu z 8 listopada 2021 r. (sygn. akt […]). To zatem w tym postępowaniu (a nie w postępowaniu zakończonym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w B. z 10 sierpnia 2022 r.) zastosowanie miały zakwestionowane w skardze art. 101 i art. 102 u.k.s.c. oraz art. 394 1a k.p.c. 18
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna w zakresie, w jakim jej przedmiotem są art. 394 1a § 1 k.p.c., art. 101 i art. 102 u.k.s.c., nie spełnia podstawowego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
Sytuację prawną skarżącego w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna, kształtował art. 130 § 1 k.p.c. Przepis ten zawiera regulację dotyczącą usuwania braków formalnych pism procesowych wpływających do sądu oraz skutków ich nieusunięcia w terminie tygodniowym.
Zarzut niezgodności tego przepisu z Konstytucją skarżący nierozerwalnie łączy z zarzutami niekonstytucyjności art. 101 i art. 102 u.k.s.c., tj. przepisami stanowiącymi „mechanizm” zwolnienia od kosztów sądowych. Jego istota sprowadza się do następującej tezy: „skoro nie istnieje ustawowo dookreślony, weryfikowalny i transparentny oraz jednoznaczny i nie uznaniowy mechanizm zwolnienia od kosztów sądowych, to uzależnienie prawa do Sądu od uiszczenia opłaty za rozpoznanie sprawy jest naruszeniem” konstytucyjnych praw skarżącego (s. 2 pisma procesowego z 2 maja 2023 r.). Skoro jednak, w postępowaniu zakończonym postanowieniem z 10 sierpnia 2022 r. nie miały zastosowania regulacje statuujące mechanizm zwolnienia od kosztów sądowych, to przytoczone przez skarżącego argumenty nie uzasadniają zarzutu niekonstytucyjności art. 130 § 1 k.p.c. Przepis ten nie narusza więc praw skarżącego w taki sposób, w jaki wskazuje on w skardze.
Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że analizowana skarga, w zakresie, w jakim jej przedmiotem jest art. 130 § 1 k.p.c., nie zawiera właściwego z punktu widzenia art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK uzasadnienia.
Powyższe okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawami odmowy nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
POUCZENIE 25
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.