Uzasadnienie
Skarga konstytucyjna wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 12 kwietnia 2018 r. (data nadania) sygnowana została przez […] sp. z o.o. reprezentowaną przez prezesa spółki H.M.W. oraz przez H.M.W. – właściciela udziałów w spółce. W skardze sformułowano żądanie stwierdzenia, że art. 9 ust. 2, 2a i 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: ustawa wprowadzająca KRS) jest niezgodny z art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji.
W skardze podniesiono, że zakwestionowane przepisy naruszają prawo własności (art. 64 ust. 1 Konstytucji), a także zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji). Przedstawiono także pogląd, że nieodpłatne przejęcie własności przez Skarb Państwa, będące co do istoty wywłaszczeniem, jest sprzeczne z brzmieniem art. 21 Konstytucji, który gwarantuje wywłaszczenie za odszkodowaniem.
Postanowieniem z 12 września 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi 25 września 2018 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej stwierdziwszy, że nie została ona wniesiona przez uprawniony podmiot. Trybunał ustalił, że spółka […] sp. z o.o. została z mocy prawa wykreślona z rejestru sądowego z dniem 1 stycznia 2016 r. W związku z tym, jako podmiot nieistniejący, nie jest beneficjentem określonych w Konstytucji praw i wolności. W sprawie, w związku z którą zostało zainicjowane postępowanie przed Trybunałem, konstytucyjne prawa i wolności przysługują jedynie wspólnikom byłej spółki, i to oni są podmiotami legitymowanymi do wystąpienia ze skargą konstytucyjną.
Niezależnie od powyższego, Trybunał ustalił ponadto, że skardze należy odmówić nadania dalszego biegu, ponieważ dołączone do niej orzeczenie nie spełnia warunków określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 53 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072). Nie rozstrzyga ono bowiem o wskazanych w skardze prawach wyrażonych w art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji. Trybunał ustalił także, że spośród zakwestionowanych w skardze przepisów, podstawę prawną orzeczenia stanowił tylko art. 9 ust. 2 i 2a zdanie pierwsze ustawy wprowadzającej KRS.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Trybunału Konstytucyjnego, wniesionym 2 października 2018 r. (data nadania), zarzucono, że Trybunał błędnie ustalił, iż skargę wniósł podmiot, który nie posiada legitymacji skargowej. Zwrócono także uwagę, że ze „sformułowań w początkowej i końcowej treści” pisma procesowego oraz dołączonych do niego pełnomocnictw wynika, iż środek ten został złożony zarówno przez skarżącą spółkę, jak i przez jej wspólnika. W związku z tym, jeśli nawet skarżąca nie ma legitymacji do złożenia skargi, to ma ją jej wspólnik. W skardze nie zgodzono się także z tym, że art. 9 ust. 2a zdanie drugie oraz art. 9 ust. 2b ustawy wprowadzającej KRS nie był podstawą ostatecznego orzeczenia. Jak podkreślono: „przedmiotem zarzutu była całość wskazanych przepisów, a nie ich poszczególne zdania”, dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że „zarzut naruszenia art. 9 ust. 2, [ust.] 2a oraz [ust.] 2b ustawy (…) [wprowadzającej KRS] jako całości nie spełnia warunków wskazanych w art. 79 ust. 1 Konstytucji”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) stanowi podstawę wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
Podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu było m.in. wniesienie jej przez nieuprawniony podmiot.
W zażaleniu nie zakwestionowano tego, że skarżącej spółce – jako wykreślonej z rejestru – nie przysługuje legitymacja do wniesienia skargi. Podniesiono natomiast, że Trybunał nie uwzględnił faktu, iż oprócz nieistniejącej spółki, skarżącym jest także jej wspólnik. W toku postępowania odwoławczego Trybunał uznał, że tak sformułowany zarzut jest zasadny. Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o uwzględnieniu zażalenia. Trybunał zważył bowiem, że o odmowie nadania skardze dalszego biegu przesądziła także ta okoliczność, iż orzeczenie, które wskazano w skardze jako ostateczne, nie spełnia warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wprawdzie – jak ustalił Trybunał – zostało ono wydane na podstawie zakwestionowanego w skardze art. 9 ust. 2 i 2a zdanie pierwsze ustawy wprowadzającej KRS, ale nie rozstrzyga ono o prawach wyrażonych w art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, nie może stanowić oparcia skargi wniesionej przez wspólnika nieistniejącej spółki.
9 10
Mając powyższe na względzie, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 25 września 2018 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] sp. z o.o. w sprawie zgodności:
art. 9 ust. 2, 2a i 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.) z art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 kwietnia 2018 r. (data nadania) […] sp. z o.o. (dalej:
skarżąca), wystąpiła o stwierdzenie, że art. 9 ust. 2, 2a i 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770, ze zm.; dalej: ustawa wprowadzająca KRS), wprowadzone przez art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o Krajowym rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1924) są niezgodne z art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji.
Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą.
We wniosku z 8 marca 2017 r. skarżąca – wpisana do dotychczasowego rejestru handlowego pod nr […] – zażądała wpisania jej do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowieniem z 17 marca 2017 r. (sygn. akt […]) referendarz w Sądzie Rejonowym w G., VIII Wydziale Gospodarczym Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: Sąd Rejonowy w G.) odrzucił wniosek. Zwrócił uwagę na to, że 1 stycznia 2001 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 700, ze zm.; dalej: ustawa o KRS) oraz ustawa wprowadzająca KRS. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy wprowadzającej KRS, podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, zgodnie z przepisami ustawy o KRS, wpisany do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy o KRS (tj. do 1 stycznia 2001 r.) jest obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców.
Z kolei art. 9 ust. 2 ustawy wprowadzającej KRS stanowi, że do czasu rejestracji, nie dłużej jednak niż do 31 grudnia 2015 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych. Natomiast, co wynika z art. 9 ust. 2a tej ustawy, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do KRS zgodnie z przepisami ustawy o KRS, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z 1 stycznia 2016 r. Jak zauważył Sąd Rejonowy w G., skarżąca wpisana była do dotychczasowego rejestru pod nr […] i do 31 grudnia 2015 r. mogła złożyć wniosek o wpisanie do rejestru przedsiębiorców (przerejestrowanie). Skoro tego nie zrobiła, to po upływie tego terminu została wykreślona z dotychczasowego rejestru.
W związku z tym jako podmiot nieistniejący nie może zostać wpisana do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła skargę. Postanowieniem z 24 maja 2017 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w G. nie uwzględnił tego środka procesowego i ponownie odrzucił wniosek, stwierdziwszy, że 1 stycznia 2016 r. nastąpiły z mocy prawa skutki w postaci utraty zdolności prawnej, a tym samym i sądowej skarżącej. Na to rozstrzygnięcie skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy w G., Wydział XII Gospodarczy Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy w G.) oddalił postanowieniem z 15 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]). Orzeczenie to, wskazane jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało wraz z uzasadnieniem doręczone pełnomocnikowi skarżącej 16 stycznia 2018 r. 4
Skarżąca twierdzi, że zakwestionowane w skardze przepisy, na podstawie których doszło do przejęcia jej mienia na rzecz Skarbu Państwa, naruszają prawo własności (art. 64 ust. 1 Konstytucji), a także zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz ochrony praw słusznie nabytych (art. 2 Konstytucji). Ponadto – zdaniem skarżącej – nieodpłatne przejęcie własności przez Skarb Państwa, będące co do istoty wywłaszczeniem, jest sprzeczne z brzmieniem art. 21 ust. 1 Konstytucji, który gwarantuje wywłaszczenie za odszkodowaniem.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna.
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
W pierwszej kolejności Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga nie została wniesiona przez uprawniony podmiot.
Należy zauważyć, że z przywołanego wyżej przepisu ustawy zasadniczej wynika, iż prawo wystąpienia ze skargą do Trybunału ustrojodawca przyznał tylko takim podmiotom, którym przysługują konstytucyjne wolności lub prawa.
Jak wynika z dołączonych do skargi orzeczeń, skarżąca z dniem 1 stycznia 2016 r. została z mocy prawa wykreślona z rejestru sądowego. W związku z tym, jako podmiot nieistniejący, nie jest beneficjentem wolności i praw określonych w Konstytucji. W analizowanej sprawie wolności i prawa przysługują jedynie wspólnikom byłej spółki, i to oni są podmiotami legitymowanymi do wystąpienia ze skargą konstytucyjną.
Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga nie spełnia także pozostałych warunków przekazania jej do merytorycznej oceny.
W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi mogą być tylko takie przepisy, na podstawie których w sprawie skarżącego zostało wydane orzeczenie, które w sposób ostateczny rozstrzyga o jego wolnościach lub prawach, których naruszenie skarżący zarzuca w skardze. W związku z tym, art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK zobowiązuje skarżącego do dokładnego określenia przepisu spełniającego powyższe warunki i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją, natomiast art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK ustanawia wymóg dołączenia do skargi wydanego na jego podstawie orzeczenia.
Skarżąca zakwestionowała art. 9 ust. 2, 2a i 2b ustawy wprowadzającej KRS. Przepisy te mają następujące brzmienie:
14 „Do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 [tj. ustawy o KRS], nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2015 r. zachowują moc dotychczasowe przepisy w rejestrach sądowych” (art. 9 ust. 2 ustawy wprowadzającej KRS).
15 „Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 [tj. ustawy o KRS], które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postepowania” (art. 9 ust. 2a ustawy wprowadzającej KRS).
16 „Z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru” (art. 9 ust. 2b ustawy wprowadzającej KRS).
Naruszenie swych praw określonych w art. 2, art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji skarżąca wiąże z postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z 15 grudnia 2017 r. Rozstrzygnięciem tym sąd oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie, którym Sąd Rejonowy w G. odrzucił jej wniosek o wpis do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Jak stwierdził Sąd Rejonowy w G., skarżąca w terminie wskazanym w art. 9 ust. 2a nie złożyła wniosku o przerejestrowanie, dlatego 1 stycznia 2016 r. z mocy prawa utraciła zdolność prawną, a tym samym i sądową.
Podstawą orzeczenia wskazanego przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz poprzedzających go rozstrzygnięć były więc przepisy dotyczące rejestracji podmiotów podlegających obowiązkowi wpisu do KRS w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, w tym określające skutek zaniechania złożenia przez nie wniosku o przerejestrowanie (tj. art. 9 ust. 2 i 2a zdanie pierwsze ustawy wprowadzającej KRS). Podstawą tych orzeczeń nie były natomiast art. 9 ust. 2a zdanie drugie (skarżąca złożyła wniosek o wpis po 1 stycznia 2016 r.), a także art. 9 ust. 2b tej ustawy, gdyż dotyczy on kwestii nabycia przez Skarb Państwa mienia przedsiębiorców.
W związku z tym w zakresie, w jakim skarżąca kwestionuje konstytucyjność art. 9 ust. 2a zdanie drugie oraz art. 9 ust. 2b ustawy wprowadzającej KRS, skarga nie spełnia podstawowego warunku wskazanego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK.
Należy ponadto zwrócić uwagę na to, że w sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę do Trybunału, sądy nie rozstrzygały o jej prawach wyrażonych w art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji. Jak podkreślił Sąd Okręgowy w G., „[k]westia dalszych konsekwencji związanych z wykreśleniem spółki nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd rejestrowy”. Jak stanowi bowiem z art. 9 ust. 2i ustawy wprowadzającej KRS, nabycie przez Skarb Państwa zgodnie z ust. 2b własności nieruchomości albo użytkowania wieczystego stwierdza, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce położenia nieruchomości, a nie sąd rejestrowy.
Przedstawione przez skarżącą orzeczenie nie spełnia zatem warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK.
W tym stanie rzeczy bezprzedmiotowe staje się rozważanie zasadności zarzutów naruszenia art. 2 Konstytucji. Wyrażone w nim zasady mogą bowiem stanowić podstawę skargi konstytucyjnej tylko w zakresie, w jakim ich naruszenie powoduje uszczerbek w konstytucyjnym prawie podmiotowym skarżącego, co jak już wskazano, nie zachodzi w wypadku analizowanej skargi (zob. postanowienia pełnego składu TK z: 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225 oraz 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60).
Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu.
POUCZENIE 24
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.