Uzasadnienie
W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 kwietnia 2018 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej MKS Spółka z o.o. (dalej: skarżąca) zarzuciła niezgodność art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 190 ust. 5, art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 117 3 k.p.c. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 1, art. 2 Konstytucji.
W ocenie skarżącej brak jest jasnej regulacji co do trybu procedowania przez wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, który może odmówić sporządzenia skargi konstytucyjnej. Pełnomocnik, który nie posiada statusu niezawisłego sądu nie powinien – zdaniem skarżącej – decydować o zasadności wszczęcia postępowania przez wydanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi.
Postanowieniem z 10 lipca 2019 r. (doręczonym skarżącej 29 lipca 2019 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał stwierdził, że wskazane w skardze pismo Sądu Apelacyjnego w K. (dalej: Sąd Apelacyjny) z 10 października 2017 r. nie jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Uznał ponadto, że nawet gdyby za ostateczne orzeczenie przyjąć pierwsze pismo z 12 września 2017 r., inicjujące ciąg korespondencji ze skarżącą, to termin wniesienia skargi konstytucyjnej został przekroczony. Skarga nie spełniała podstawowego wymogu wynikającego z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 1 pkt 1 i art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.).
Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła – w ustawowym terminie – zażalenie. Zarzuciła w nim, że wyczerpała przysługującą jej drogę prawną przez uzyskanie ostatecznego orzeczenia – drugiego pisma Sądu Apelacyjnego z 10 października 2017 r. Wskazała ponadto, że gdyby uznać pierwsze pismo z 12 września 2017 r. jako rozstrzygnięcie ostateczne, to nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi konstytucyjnej. W jej ocenie termin został wstrzymany przez złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (31 października 2017.) i wyniósł 71 dni (36 i 35 dni). Skarżąca wniosła o nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 3. Skarżąca podnosi, że pismo z 10 października 2017 r. jest ostatecznym rozstrzygnięciem sądu oraz wyczerpało drogę prawną.
- 4. Trybunał podtrzymuje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że pismo z 10 października 2017 r. nie może zostać uznane za ostateczne orzeczenie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącej. W piśmie tym Sąd Apelacyjny w K. (dalej:
Sąd Apelacyjny) poinformował jedynie skarżącą o braku podstaw do zmiany stanowiska zajętego w pierwszym piśmie. Pismo to nie zawierało jakichkolwiek norm, których adresatem miałaby być skarżąca. Trybunał stwierdza, że decydującą rolę ma charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, a zatem nie sposób zakwalifikować wskazanego pisma informacyjnego do rozstrzygnięć zawierających normy o charakterze indywidualnym i konkretnym, które dotyczą konstytucyjnych praw skarżącej.
- 5. Skarżąca wskazuje w zażaleniu, że nie uchybiła terminowi do wniesienia skargi konstytucyjnej. Zaznacza, że wniosła ją w terminie, nawet w stosunku do pierwszego pisma, wskazując, że minęło 71 dni.
- 6. Trybunał stwierdza, że gdyby nawet dopuścić możliwość zamiany przez skarżącą ostatecznego rozstrzygnięcia i wprowadzenie innego, które wskazuje w skardze konstytucyjnej, to termin do jej wniesienia nie został dochowany. Termin do wniesienia skargi konstytucyjnej wynosi trzy miesiące (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) i jest liczony zgodnie z art. 112 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) w związku z art. 165 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.).
Bieg tego terminu zostaje natomiast wstrzymany w dniu złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej. Wówczas, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału (np. postanowienia z: 21 marca 2013 r., sygn. SK 32/12, OTK ZU nr 3/A/2013, poz. 37; 10 lipca 2007 r., sygn. Ts 269/06, OTK ZU nr /B/2007, poz. 174; 24 września 2013 r., sygn. Ts 137/13, OTK ZU nr 6/B/2013, poz. 614; 6 lipca 2016 r., sygn. Ts 102/16, OTK ZU B/2016, poz. 448), zmienia się metoda liczenia terminu, gdyż art. 112 k.c. zastąpiony zostaje art. 114 k.c. Termin trzech miesięcy zastąpiony zostaje terminem 90-dniowym.
Trybunał stwierdza, że przytoczone w zażaleniu obliczenia skarżącej są nieprawidłowe. Termin do wniesienia badanej skargi rozpoczął bieg z chwilą doręczenia skarżącej pierwszego pisma z Sądu Apelacyjnego, tj. 25 września 2017 r., a jeśli nawet uznać, że przerwanie biegu terminu nastąpiło przez złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, to do wstrzymania biegu doszłoby po 35 dniach (31 października 2017 r.) Wznowienie biegu terminu nastąpiłoby pierwszego dnia po dniu doręczenia radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej (art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p.TK), czyli 6 lutego 2018 r. Skarga została natomiast złożona 13 kwietnia 2018 r. (po upływie 67 dni od wznowienia biegu terminu) przez pełnomocnika z wyboru, a więc łącznie po upływie 102 dni (35+67 dni).
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 10 lipca 2019 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w sprawie zgodności:
- 1) art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) z art. 32 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 190 ust. 5, art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- 2) art. 117 3 ustawy wymienionej w punkcie 1 z art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 1, art. 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 13 kwietnia 2018 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej MKS Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) wystąpiła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą.
Skarżąca, na skutek korzystnego dla niej orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego 9 sierpnia 2011 r., wniosła do Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy) pozew o naprawienie szkody polegającej na poniesieniu kosztów ww. postępowania przed Sądem Najwyższym oraz kosztów, które wynikły z egzekucji. Sąd Okręgowy wyrokiem z 5 lipca 2016 r. o sygn. akt II C 905/14 uwzględnił powództwo w całości. Na skutek apelacji strony przeciwnej, Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Apelacyjny) wyrokiem z 2 marca 2017 r. (sygn. akt […]) zmienił orzeczenie i oddalił powództwo, uznając, że ryzyko niewypłacalności przeciwnika procesowego jest ryzykiem obciążającym skarżącą, a nie sąd.
W związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego, skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w celu złożenia skargi kasacyjnej. Ustanowiony przez Okręgową Radę Adwokacką pełnomocnik przedstawił opinię o braku podstaw do wniesienia tego środka zaskarżenia. Skarżąca wniosła zatem do sądu o odrzucenie „kandydatury pełnomocnika i złożonej przez niego opinii”, a w razie oddalenia wniosku „o stwierdzenie nierzetelności opinii i zmianę pełnomocnika celem wniesienia w sprawie skargi zgodnej z zakresem wniosku strony”. W odpowiedzi, Sąd Apelacyjny pismem 12 września 2017 r. (doręczonym skarżącej 25 września 2017 r.), wskazując na treść art. 117 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) stwierdził, że nie wydaje postanowień o treści żądanej przez skarżącą, a także, że brak przesłanek do wystąpienia do Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczenie innego adwokata. W odpowiedzi na kolejne pismo skarżącej w tej sprawie, 10 października 2017 r. Sąd Apelacyjny poinformował o braku podstaw do zmiany stanowiska zajętego uprzednio.
Skarżąca ponownie wniosła o ustanowienie z urzędu pełnomocnika procesowego, tym razem w celu złożenia skargi konstytucyjnej.
Postanowieniem referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w T. z 22 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) ustanowiono dla skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Wyznaczony on został 19 stycznia 2018 r. (zawiadomienie doręczono 5 lutego 2018 r.) przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w K. 19 lutego 2018 r. pełnomocnik ten zawiadomił skarżącą, że nie wniesie skargi konstytucyjnej. Skarżąca wyznaczyła więc pełnomocnika z wyboru w celu złożenia niniejszej skargi konstytucyjnej, w której wskazała jako ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie pismo Sądu Apelacyjnego z 10 października 2017 r. (doręczone skarżącej 23 października 2017 r.).
Skarżąca kieruje zarzuty wobec art. 118 § 5 k.p.c. twierdząc, że pełnomocnik, który wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi, decyduje o zasadności wszczęcia postępowania. Podkreśla przy tym, że pełnomocnik nie posiada statusu niezawisłego sądu. „W ocenie skarżącej taki stan prawny (utrwalony wieloletnią judykaturą) jest naruszeniem podstawowych zasad państwa prawa (…) a w konsekwencji narusza prawo skarżącej do rozpoznania sprawy »od początku do końca« przez niezawisły wymiar sprawiedliwości”.
Zaskarżony przepis – jej zdaniem – narusza istotę funkcji pełnomocnika strony. Jak twierdzi skarżąca, obowiązkiem pełnomocnika jest reprezentowanie strony przed organem dokonującym osądzenia rzeczy bez względu na jego własne poglądy. Opinia o odmowie sporządzenia skargi wydawana przez profesjonalnych pełnomocników w trybie zaskarżonego przepisu należy – w ocenie skarżącej – do „kategorii orzeczeń »w przedmiocie prawa do wniesienia skargi«”.
Kwestionując następnie art. 117 3 k.p.c., określający tryb ustanowienia pełnomocnika z urzędu skarżąca stwierdza, że „brak jest jasnej regulacji zawartej w procedurze określonej w art. 117-188 [k.p.c.]”, gdyż „orzeczenie niezawisłego Sądu (…) w powszechnej praktyce zastępowane jest postanowieniem o uwzględnieniu wniosku o przyznaniu pełnomocnika z urzędu oraz łącznie z nim czynnością techniczną w postaci wyznaczenia określonej osoby przez Okręgową Radę Adwokacką lub Okręgową Radę Radców Prawnych”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
2. Trybunał przypomina, że wyłącznym przedmiotem skargi może być jedynie akt normatywny, który został zastosowany przez sąd lub organ administracji publicznej przy wydaniu ostatecznego orzeczenia, a nie wszelkie inne orzeczenia, choćby nawet posiadał walor ostateczności. Kwestionowany przepis musi stanowić normatywną podstawę ostatecznego orzeczenia, o którym mówi art. 79 ust. 1 Konstytucji i w istocie być bezpośrednim źródłem naruszenia tych praw, niejako skonkretyzowanym i zindywidualizowanym.
„Poza zakresem tej kontroli znajduje się zaś tym bardziej zagadnienie działań faktycznych podejmowanych przez organy państwowe w związku z treścią wydawanych rozstrzygnięć” (zob. postanowienie TK z 8 marca 2004 r., sygn. Ts 6/04, OTK ZU nr 2/B/2004, poz. 153).
3. Skarżąca jako ostateczne orzeczenie w sprawie wskazała pismo Sądu Apelacyjnego z 10 października 2017 r. informujące, „że brak jest podstaw do zmiany stanowiska zajętego w piśmie z dnia 11 września 2017 r.” Sporządzone zostało ono na zarządzenie sędziego z upoważnienia Kierownika Sekretariatu przez starszego sekretarza sądowego, a wysłane w odpowiedzi na ciąg korespondencji prowadzonej ze skarżącą w sprawie dotyczącej jej wniosku o zmianę adwokata na skutek przedstawionej przez niego opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej i odrzucenia tej opinii. Pismem z 12 września 2017 r. (wskazanym omyłkowo w kolejnym piśmie datą 11 września 2017 r.) skarżąca została pouczona o treści art. 117 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) stwierdzając, że sąd nie wydaje postanowień o treści wskazanej przez skarżącą, (czyli: „o odrzucenie kandydatury pełnomocnika i złożonej przez niego opinii”, „a w razie oddalenia wniosku (…) o stwierdzenie nierzetelności opinii i zmianę pełnomocnika celem wniesienia w sprawie skargi zgodnej z zakresem wniosku strony”).
4. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że pismo z 10 października 2017 r., które zostało wskazane przez skarżącą jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie spełnia tej normy. Orzeczenie takie musi bowiem zawierać normy indywidualno-konkretne, co oznacza, że powinny być one adresowane do danej osoby, a także określać w sposób konkretny jej sytuację prawną. Wskazane pismo jest jedynie informacją o braku podstaw zmiany stanowiska zajętego we wcześniejszym piśmie kierowanym do skarżącej.
Pouczenie o treści zaskarżonych przepisów zawierało natomiast pierwsze pismo z 12 września 2017 r., określając sytuację prawną skarżącej.
Gdyby nawet przyjąć, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest pierwsze pismo Sądu z 12 września 2017 r. to termin do wniesienia skargi konstytucyjnej również został przekroczony. Pismo Sądu z 12 września 2017 r. zostało doręczone skarżącej 25 września 2017 r. Skarga konstytucyjna została natomiast wniesiona 13 kwietnia 2018 r. 14
Skarżąca wprawdzie 31 października 2017 r. wniosła do Sądu Rejonowego w T. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej, to z postanowienia referendarza sądowego Sądu Rejonowego w T. z 22 grudnia 2017 r. (sygn. akt […]) wynika, że ustanowiono dla niej „pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, celem udzielenia pomocy prawnej w związku z zamiarem wnioskodawcy wniesienia skargi konstytucyjnej odnoszącej się do wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt […]”. Zatem nie doszło do wstrzymania biegu terminu.
5. Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że analizowana skarga nie spełnia podstawowego warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, doprecyzowanego odpowiednio w art. 53 ust. 1 pkt 1 oraz art. 77 ust.1 u.o.t.p.TK, a w konsekwencji nie jest możliwe nadanie jej dalszego biegu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
POUCZENIE 18
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.