Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 marca 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności art. 110a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53) w zakresie, w jakim „pozostawia dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji, co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego czy komputerowego dla celów sporządzania pism do sądu w formie wydruku bądź maszynopisu”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Postanowieniem z 20 lipca 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 1 sierpnia 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej z uwagi na nieusunięcie jej braków formalnych. Trybunał stwierdził ponadto, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia postanowień Konstytucji nie dotyczy treści zaskarżonego przepisu, lecz jego zastosowania w sprawie skarżącego i z tego względu nie może stanowić przedmiotu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.
W zażaleniu z 8 sierpnia 2023 r. (data nadania) na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 53 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) „poprzez uznanie, że braki formalne skargi konstytucyjnej nie zostały uzupełnion[e], w sytuacji gdy zarówno treść skargi konstytucyjnej jak i pisma zawierającego uzupełnienie skargi jednoznacznie wskazywały na to jakie prawa i wolności [k]onstytucyjne zostały naruszone, w jaki sposób i dlaczego, a zatem zgromadzone w sprawie dokumenty jednoznacznie wskazywały na uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie, co umożliwiało Trybunałowi Konstytucyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi” (s. 1 i 2 zażalenia). Skarżący wniósł o zmianę kwestionowanego postanowienia przez nadanie skardze dalszego biegu.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu.
- 2.1. W pierwszej kolejności Trybunał zauważa, że skarżący nie odniósł się do wszystkich podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W zaskarżonym postanowieniu Trybunał stwierdził istnienie m.in. podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu wynikającej ze skierowania jej zarzutów wobec sposobu zastosowania zakwestionowanego przepisu w sprawie skarżącego. W zażaleniu skarżący nie odniósł się do powyższego, co oznacza, że nie kwestionuje tej podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2.2. W drugiej kolejności Trybunał zwraca uwagę, że uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu powinno opierać się na przedstawieniu w skardze konstytucyjnej takiej argumentacji, która doprowadzi do obalenia przyjętego w systemie prawnym domniemania jego konstytucyjności. Wymóg właściwego uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności stanowi konsekwencję nałożenia przez ustawodawcę ciężaru dowodu na skarżącego. Trybunał jest związany granicami skargi, co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał przedmiotu kontroli, jak i zastąpienie skarżącego w obowiązku określenia sposobu naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności przez kwestionowane w skardze przepisy. Dotyczy to także sytuacji, w której skarżący ogranicza się do wskazania i zacytowania treści przepisu Konstytucji, a nie precyzuje argumentów na potwierdzenie postawionej w skardze tezy (zob. np. postanowienie TK z 5 czerwca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28).
W rozpatrywanej skardze konstytucyjnej sędzia TK uznał jej uzasadnienie za niespełniające przesłanki przewidzianej w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Mimo wezwania w trybie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK, skarżący nie przedstawił uzasadnienia postawionego w skardze zarzutu niezgodności zaskarżonego przepisu z Konstytucją. W złożonym do akt piśmie procesowym ograniczył się do ponowienia zawartego w skardze zarzutu dotyczącego uznaniowego charakteru decyzji dyrektora zakładu karnego, w którym był osadzony, odmawiającej mu możliwości sporządzenia pism kierowanych do sądu w formie wydruku bądź maszynopisu; wskazał, że „odmowa sporządzania (…) pism na komputerze pozbawia go prawa do sądu, a także możliwości zaskarżenia wydanych względem niego orzeczeń i decyzji, a zatem również prawa do dwuinstancyjności postępowania” (s. 2 pisma z 22 lutego 2023 r.). W zażaleniu podniósł natomiast, że z uwagi na podtrzymanie w powołanym piśmie stanowiska zajętego w skardze konstytucyjnej „nie ma konieczności ponownego przytaczania argumentów, które znajdują się w przedmiotowej skardze” (s. 3).
Biorąc pod uwagę fakt, że ani w skardze konstytucyjnej, ani w piśmie mającym usunąć jej braki formalne, skarżący nie podjął próby wykazania związku między treścią przedmiotu skargi a naruszeniem jego konstytucyjnych praw podmiotowych, za prawidłowe należy uznać zawarte w zaskarżonym postanowieniu ustalenie Trybunału, że nie usunął on braku formalnego skargi konstytucyjnej w zakresie uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu.
W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
Postanowienie
z dnia 20 lipca 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. w sprawie zgodności:
art. 110a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53) w zakresie, w jakim „pozostawia dyrektorowi zakładu karnego niczym nieograniczoną swobodę w podejmowaniu decyzji, co do zezwolenia skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego czy komputerowego dla celów sporządzania pism do sądu w formie wydruku bądź maszynopisu”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 19 marca 2022 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego.
Dyrektor Zakładu Karnego w C. decyzją z 9 sierpnia 2021 r. odmówił skarżącemu, osadzonemu w tej jednostce penitencjarnej, możliwości sporządzenia pism do sądu w formie wydruku bądź maszynopisu.
Po rozpoznaniu skargi skarżącego na powyższą decyzję Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z 28 września 2021 r. (sygn. akt […]) utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu stwierdził, że brak jest obowiązku prawnego po stronie jednostki penitencjarnej do udostępniania osadzonym sprzętu komputerowego (czy innego) celem sporządzania pism procesowych.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 maja 2022 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) wniosku skarżącego z 2 listopada 2021 r. skierowanego do Sądu Rejonowego w R. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, b) potwierdzenia odbioru postanowienia Sądu Okręgowego w B. z 28 września 2021 r. (sygn. akt […]), c) decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w C. z 9 sierpnia 2021 r. o odmowie sporządzania pism do sądu w formie wydruku (wraz z czterema kopiami), d) orzeczenia Sądu Rejonowego w R. o ustanowieniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej (wraz z czterema kopiami).
Skarżący wykonał zarządzenie w piśmie z 24 maja 2022 r. (data nadania).
Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 7 lutego 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) doręczenie pełnomocnictwa substytucyjnego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym, wskazującego sprawę, w związku z którą złożono skargę konstytucyjną (wraz z czterema kopiami); 2) wskazanie, które konstytucyjne wolności i prawa skarżącego, wyrażone w art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zostały naruszone przez zaskarżony przepis i w jaki sposób; 3) uzasadnienie zarzutu niezgodności zaskarżonego przepisu z konstytucyjnymi prawami lub wolnościami skarżącego wynikającymi z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 w związku z art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 4) podanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
Skarżący odpowiedział na wezwanie w piśmie z 22 lutego 2023 r. (data nadania).
Zdaniem skarżącego wydana w jego sprawie decyzja dyrektora zakładu karnego ma charakter uznaniowy, a uprawnienie do jej zaskarżenia jest iluzoryczne. Skarżący podniósł, że „[o]dmowa sporządzenia (…) pism na komputerze pozbawia go prawa do sądu, a także możliwości zaskarżenia wydanych względem niego orzeczeń i decyzji, a zatem również prawa do dwuinstancyjności postępowania” (s. 2 pisma z 22 lutego 2023 r.).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK.
2. Jeżeli skarga konstytucyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w ustawie, a usunięcie braków jest możliwe, wyznaczony sędzia Trybunału wydaje zarządzenie, w którym wzywa do ich usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia (art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK).
W niniejszej sprawie sędzia Trybunału uznał, że wniesiona skarga nie spełnia m.in. wymogu formalnego określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, w związku z czym zarządzeniem z 7 lutego 2023 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych.
Jednocześnie pouczył go, że w przypadku ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie wydane zostanie postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
W uzasadnieniu zarzutu niekonstytucyjności art. 110a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 127) skarżący wskazał, że „decyzja Dyrektora Zakładu Karnego, w której odmawia możliwości wydruku pism przeznaczonych do Sądu oparta jest tak naprawdę na uznaniowości dyrektora zakładu karnego (…) [t]ym samym odmowa sporządzania pism na komputerze co najmniej ogranicza prawo do sądu, a co za tym idzie także do możliwości zaskarżania orzeczeń oraz dwuinstancyjności postępowania” (s. 2 pisma z 22 lutego 2023 r.).
Jednocześnie skarżący nie sformułował jakichkolwiek zarzutów w stosunku do podstawy normatywnej kwestionowanego orzeczenia. Mając to na uwadze Trybunał Konstytucyjny uznaje, że skarżący nie usunął braków formalnych wniesionej skargi w zakresie wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. Okoliczność ta, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, stanowi podstawę odmowy nadania przedmiotowej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Na marginesie Trybunał wskazuje, że określony przez skarżącego przedmiot skargi wykracza poza zakres właściwości Trybunału Konstytucyjnego, wynikający z art. 79 ust. 1 Konstytucji. Przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w trybie skargi konstytucyjnej nie mogą być bowiem akty stosowania prawa, a Trybunał Konstytucyjny nie pełni funkcji kolejnej instancji odwoławczej (zob. np. postanowienie TK z 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010 poz. 117). Trybunał Konstytucyjny jest sądem prawa, a nie organem sprawującym nadzór judykacyjny nad sądami.
POUCZENIE 16
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia.