Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 kwietnia 2019 r. (data nadania) Gmina Wyznaniowa Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej w W. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, zarzuciła niezgodność art. 4 w związku z art. 6 ust. 1-3 w związku z art. 7 w związku z art. 17 w związku z art. 18 w związku z art. 36 ustawy z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 30, poz. 240, ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 1936 r. o uznaniu Statutu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 72, poz. 517; dalej: rozporządzenie RM) w związku z § 29 w związku z § 5 pkt 13 w związku § 35 Statutu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącego załącznik do przedmiotowego rozporządzenia RM z: 1) art. 53 ust. 1, 2 i 5 w związku z art. 25 ust. 1, 2, 3 i 5 w związku z art. 12 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 64 w związku z art. 21 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 zdanie 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji, 2
Postanowieniem z 21 lipca 2020 r. (doręczonym skarżącej 27 lipca 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Trybunał stwierdził, że prawo do wystąpienia ze skargą mają tylko te podmioty, którym przysługują konstytucyjne wolności lub prawa. Wskazane w skardze wolności i prawa przysługują Muzułmańskiemu Związkowi Religijnemu w Rzeczypospolitej Polskiej (dalej:
MZR), nie zaś skarżącej z powodu utraty przez nią osobowości prawnej przez jej zniesienie 31 stycznia 2017 r. W konsekwencji Trybunał uznał, że skarga konstytucyjna została wniesiona przez podmiot nieistniejący i odmówił nadania dalszego biegu wniesionej skardze konstytucyjnej.
Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła – w ustawowym terminie – zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 56 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) w związku z art. 79 Konstytucji, polegające na odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej przez wadliwe przyjęcie, że nie jest ona podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi konstytucyjnej. W ocenie skarżącej Trybunał przedwcześnie uznał utratę przez nią osobowości. Skarżąca wskazuje ponadto, że przedmiotem skargi są przepisy, które „stanowić miały podstawę pozbawienia [skarżącej] osobowości prawnej, co w konsekwencji sprawia, że do oceny rzeczywistego statusu [skarżącej] niezbędne jest merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej”.
W konsekwencji wskazano również naruszenie: art. 6 ust. 1 w związku z art. 13 w związku z art. 9 ust. 1 w związku z art. 11 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: „Konwencja”) oraz art. 6 ust. 1 w związku z art. 13 Konwencji w związku z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175), polegające na zamknięciu skarżącej drogi prawnej.
6 7
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2.1. Zasadniczym zarzutem wobec badanej skargi jest brak legitymacji procesowej skarżącej. Poszczególne gminy wyznaniowe, działające w ramach struktury Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: MZR) posiadają osobowość prawną i mogą być podmiotem praw i obowiązków. Jednakże skarżąca 31 stycznia 2017 r. utraciła osobowość prawną, co potwierdza pismo Wojewody Mazowieckiego z 23 sierpnia 2017 r. odmawiające wydania zaświadczenia o osobowości prawnej oraz treść samej skargi i zażalenia. Do Trybunału wpłynęło ponadto pismo z 31 sierpnia 2020 r. pełnomocnika MZR, reprezentowanego przez Pana T.M. (powołującego się na pełnienie funkcji Muftiego), które dodatkowo potwierdziło zniesienie Gminy Wyznaniowej w W., jak również sam spór wewnątrz wspólnoty. Wskazano, że podjęta 17 grudnia 2016 r. uchwała Najwyższego Kolegium MZR w RP zniosła z dniem 31 stycznia 2017 r. Muzułmańską Gminę Wyznaniową w W. O przedmiotowym fakcie powiadomiony został Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wojewoda Mazowiecki oraz Dyrektor Departamentu Wyznań Mniejszości Narodowych i Etnicznych MSWiA, a także sama gmina.
- 2.2. Do utraty osobowości prawnej doszło już w trakcie postępowania przed Sądem Okręgowym w W., jeszcze przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia wskazanego przez skarżącą – postanowienia Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]) odrzucającego jej zażalenie.
W zaskarżonym postanowieniu Trybunał wyraźnie wskazał, że jako podmiot nieistniejący, skarżąca nie jest już beneficjentem wolności i praw określonych w Konstytucji. Trybunał w obecnym składzie podziela to stanowisko. Ocena podmiotowości prawnej skarżącej należy do wymogów formalnych skargi konstytucyjnej. Zarzut skarżącej, że Trybunał przedwcześnie ocenił utratę osobowości prawnej jest zatem chybiony.
2.3. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że prawo wniesienia skargi jest bowiem prawem osobistym i ściśle związanym z określonym podmiotem. Utrata osobowości prawnej skarżącej jeszcze w trakcie postępowania sądowego oznacza więc wygaśnięcie prawa przysługującego jej na podstawie art. 79 Konstytucji. Warto odnotować również, że sytuacja prawna skarżącej musi mieć charakter rzeczywisty i realny, a przy tym ma trwać w chwili wnoszenia skargi. Wymagane jest więc wykazanie, że naruszenie posiada charakter aktualny, a nie potencjalny, co wydaje się trudne w przypadku gdy skarżąca została już zniesiona i nie istnieje. Skarżąca utraciła 31 stycznia 2017 r. byt prawny oraz możliwość skutecznego zainicjowania postępowania sądowego.
Poszukując ochrony prawnej, skarżąca wniosła skargę konstytucyjną, powołując się na zaskarżenie przepisów które, jak podnosi, stanowiły podstawę jej zniesienia. W ocenie skarżącej brak uznania podmiotowości prawnej był nieprawidłowy i stanowił wynik zastosowania niekonstytucyjnych przepisów. Z dołączonych do skargi orzeczeń i pism wynika, że z dniem 31 stycznia 2017 r. skarżąca została poddana likwidacji i wykreśleniu z rejestru na podstawie uchwały z 17 grudnia 2016 r. Najwyższego Kolegium MZR, a nie ex lege. W związku z tym, jako podmiot nieistniejący, nie jest już beneficjentem wolności i praw określonych w Konstytucji.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.
Postanowienie
z dnia 21 lipca 2020 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Gminy Wyznaniowej Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej w W. w sprawie zgodności:
art. 4 w związku z art. 6 ust. 1-3 w związku z art. 7 w związku z art. 17 w związku z art. 18 w związku z art. 36 ustawy z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 30, poz. 240, ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 1936 r. o uznaniu Statutu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 72, poz. 517) w związku z § 29 w związku z § 5 pkt 13 w związku § 35 Statutu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącego załącznik do przedmiotowego rozporządzenia Rady Ministrów z:
- 1) art. 53 ust. 1, 2 i 5 w związku z art. 25 ust. 1, 2, 3 i 5 w związku z art. 12 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 64 w związku z art. 21 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 zdanie 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 kwietnia 2019 r. (data nadania) Gmina Wyznaniowa Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej w W. (dalej: skarżąca lub gmina wyznaniowa), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z 9 stycznia 2017 r. (Dz. kw. […]) dokonał w księdze wieczystej wpisu własności nieruchomości na rzecz Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: MZR), będącego w sporze ze skarżącą. Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z 20 marca 2018 r. (sygn. akt […]) odrzucił apelację skarżącej od tego postanowienia. Skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Okręgowy postanowieniem z 1 października 2018 r. (sygn. akt […]) odrzucił. Następnie zażalenie na wyżej wymienione orzeczenie zostało odrzucone postanowieniem Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]), które zostało wskazane w skardze jako ostateczne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
Zarządzeniem z 24 lipca 2019 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 29 lipca 2019 r.) sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez udokumentowanie daty doręczenia postanowienia Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2018 r. (sygn. akt […]) odrzucającego zażalenie oraz doręczenie oryginałów lub odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałami wszystkich orzeczeń wyczerpujących drogę prawną.
W pismach procesowych wniesionych do Trybunału Konstytucyjnego 5 sierpnia 2019 r., 19 sierpnia 2019 r. (daty nadania) i 6 września 2019 r. (pismo uzupełniające), skarżąca odniosła się do zarządzenia w sprawie usunięcia braków formalnych.
Skarżąca twierdzi, że doszło do naruszenia norm konstytucyjnych gwarantujących autonomię związków wyznaniowych oraz bezstronności państwa w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, a także zapewniających wolność sumienia i religii (art. 25 ust. 2, 3 i 5 oraz art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji). Doszło również – jej zdaniem – do naruszenia zasady równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji), jako że sytuacja prawna MZR, uregulowana na podstawie zaskarżonych przepisów, w znaczny sposób odbiega od sytuacji innych związków wyznaniowych. Określony w ustawie sposób reprezentacji MZR oraz jego poszczególnych gmin, a także jego wewnętrzna struktura organizacyjna są sprzeczne z przywołanymi powyżej zasadami konstytucyjnymi. Zdaniem skarżącej „na podstawie tych przepisów Sąd Najwyższy wydał ostateczne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, określając podmiot uprawniony do reprezentacji” skarżącej (s. 7 skargi).
Zaskarżone przepisy ‒ w ocenie skarżącej ‒ pozostają w rażącej sprzeczności z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z gwarancją poprawnej legislacji (art. 2 Konstytucji).
Skarżąca podnosi, że doszło także do „naruszenia prawa własności nieruchomości należącej do MGW w W. oraz braku należytej, zgodnej z zasadą równości, ochrony tego prawa przez władze publiczne” (s. 8 skargi).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oczywiście bezzasadna.
2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.
3. Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga nie została wniesiona przez uprawniony podmiot. Należy zauważyć, że z przywołanego wyżej przepisu ustawy zasadniczej wynika, iż prawo wystąpienia ze skargą do Trybunału ustrojodawca przyznał tylko takim podmiotom, którym przysługują konstytucyjne wolności lub prawa. W analizowanej sprawie wolności i prawa przysługują jedynie Muzułmańskiemu Związkowi Religijnemu, i to on jest ewentualnym podmiotem legitymowanym do wystąpienia ze skargą konstytucyjną lub wnioskiem o zbadanie konstytucyjności lub legalności aktów normatywnych dotyczących zakresu działania kościołów i innych związków wyznaniowych (art. 191 ust. 1 i 2 w związku z art. 188 Konstytucji).
4. Jak wynika z dołączonych do skargi orzeczeń, jak również skargi (s. 6) skarżąca utraciła osobowość prawną 31 stycznia 2017 r., co potwierdza pismo Wojewody Mazowieckiego z 23 sierpnia 2017 r. odmawiające wydania zaświadczenia o osobowości prawnej, w którym stwierdzono, że gmina wyznaniowa została zniesiona 31 stycznia 2017 r. W związku z tym, jako podmiot nieistniejący, nie jest beneficjentem wolności i praw określonych w Konstytucji.
Zgodnie z art. 17 zaskarżonej ustawy „celem zaspokojenia potrzeb religijnych wyznawców Islamu mogą być na całym obszarze Państwa tworzone muzułmańskie gminy wyznaniowe. Tworzenie i znoszenie tych gmin, jak również zmiana ich granic i siedzib jest dokonywana na zarządzenie Najwyższego Kolegjum Muzułmańskiego i wymaga uprzedniej zgody Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego”.
- 5. Trybunał Konstytucyjny nie ocenia skuteczności czynności podjętych w wyborach do organów władz Muzułmańskiego Związku Religijnego, jak też umocowania do dokonania czynności procesowych przez osoby powołujące się na sprawowanie w tym Związku funkcji pochodzących z wyborów. Spory dotyczące skuteczności wyboru władz powinny być rozstrzygnięte wewnątrz jego struktur. Autonomia związków wyznaniowych, czyli ich zdolność do tworzenia i rządzenia się własnym prawem wewnętrznym jest istotnym przejawem kolektywnej wolności sumienia i wyznania.
- 6. Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu.
POUCZENIE 15
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.