Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 marca 2022 r. (data nadania) H.E.B. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła o stwierdzenie, że art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.) w zakresie, w jakim „przewiduje rozpoznawanie zażaleń na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia w składzie jednego sędziego”, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.
Postanowieniem z 12 lipca 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 26 lipca 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393: dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej stwierdziwszy, że sformułowane w niej zarzuty cechuje oczywista bezzasadność. Trybunał zwrócił m.in. uwagę na to, że nie istnieje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy (w tym środka odwoławczego) przez sąd w składzie kolegialnym, podobnie jak nie ma „lepszych” (wieloosobowych) i „gorszych” (jednoosobowych) składów sądu. Wszyscy sędziowie orzekający w sądach powszechnych, niezależnie od tego, czy są to sądy rejonowe, okręgowe czy apelacyjne, są niezawiśli, co oznacza, że posiadają swobodę podejmowania decyzji procesowych w zakresie wyznaczonym przez ustawy i Konstytucję.
W zażaleniu złożonym 2 sierpnia 2022 r. (data nadania) skarżąca wniosła o przekazanie skargi do merytorycznej oceny. Zarzuciła Trybunałowi, że nie dostrzegł istoty przedstawionego w niej problemu, który dotyczy „czasowego odstępstwa od modelowej zasady rozpatrywania zażalenia” w składzie trzech sędziów, z uwagi na stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii w kontekście proporcjonalności ograniczenia prawa do sądu, a nie ukształtowania ogólnych zasad składu sądu rozpatrującego zażalenia.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty podniesione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 3. Trybunał nie podziela zarzutu, jakoby w postanowieniu z 12 lipca 2022 r. nie odniósł się do istoty problemu.
Zaskarżonej w skardze regulacji skarżąca zarzuciła nieproporcjonalne ograniczenie prawa do sądu rozumianego jako prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, w szczególności zgodnie z zasadami tzw. sprawiedliwości proceduralnej. Powyższy zarzut został wysunięty także w zażaleniu („prawo do ukształtowania w odpowiedni sposób procedur sądowych”). Skarżąca twierdzi, że czasowe odstępstwo od „modelowej zasady rozpatrywania zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji w składzie trzech sędziów” nadmiernie ingeruje w prawo do sprawiedliwego rozpoznania jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Trzeba jednak zauważyć, że jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, a czego skarżąca w zażaleniu nie zakwestionowała, wydanie orzeczenia przez sąd w składzie jednego sędziego nie stanowi naruszenia tak rozumianego prawa do sądu, ponieważ nie istnieje związek między liczbą sędziów wyznaczonych do składu orzekającego a realizacją konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy przez sąd.
Podkreślone przy tym zostało, iż na gruncie polskiego systemu prawa nie obowiązuje bezwzględna zasada kolegialności orzekania w postępowaniu sądowym, traktowana jako przejaw zasady niezawisłości sędziowskiej. Skarżąca nie uwzględniła także tego, że zasada orzekania w składzie jednoosobowym w dobie pandemii nie ma bezwzględnego charakteru. Każdorazowo możliwe jest podjęcie decyzji o odstąpieniu od rozwiązania ustawowego z uwagi na szczególną zawiłość sprawy lub jej precedensowy charakter. W związku z tym sformułowany w skardze zarzut braku proporcjonalności musiał zostać oceniony negatywnie.
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 12 lipca 2022 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej H.E.B. o zbadanie zgodności:
art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.) w zakresie, w jakim „przewiduje rozpoznawanie zażaleń na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia w składzie jednego sędziego”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 marca 2022 r. (data nadania) H.E.B. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Postanowieniem z 1 marca 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy w T. I Wydział Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy) oddalił wniosek o uchylenie prawomocnego postanowienia tego sądu z 6 września 2017 r. (sygn. akt jw.) o udzieleniu skarżącej (uczestniczce postępowania) zabezpieczenia roszczenia o zwrot dokonanych nakładów na rzecz wspólną przez ustanowienie hipoteki przymusowej na należącym do wnioskodawcy udziale w nieruchomościach gruntowych. Na powyższe rozstrzygnięcie zażalenie złożył wnioskodawca.
Postanowieniem z 22 listopada 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Rejonowy, orzekając w składzie jednego sędziego, zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że uchylił zabezpieczenie udzielone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejowego z 6 września 2017 r. 3
Powyższe orzeczenie, wskazane przez skarżącą jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało jej doręczone 27 grudnia 2021 r.
Skarżąca zarzuciła, że zakwestionowany w skardze przepis nadmiernie ingeruje w prawo do sądu. Wprowadzone nim ograniczenie nie jest niezbędne do osiągnięcia celu, dla którego zostało ustanowione. Istnieją bowiem inne metody zapobiegające rozprzestrzenianiu się wirusa, jak np. „przeprowadzenie narady w sposób zdalny, bądź za pomocą innych środków komunikacji na odległość (…). Zapewnienie realizacji zadań orzeczniczych w okresie pandemii możliwe jest zatem w sposób, który nie będzie naruszał prawa do rozpoznania środka zaskarżenia, w konsekwencji wydania ostatecznego rozstrzygnięcia przez skład kolegialny” (s. 4).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania.
Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie, albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna.
- 2. Skarżąca zakwestionowała art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.), który stanowi, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach rozpoznawanych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego; prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.
- 3. Powyższemu przepisowi skarżąca zarzuciła naruszenie prawa do sądu w aspekcie odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej.
- 4. W odniesieniu do sformułowanych w skardze zarzutów Trybunał zwrócił uwagę, że nie istnieje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy (w tym środka odwoławczego) przez sąd w składzie kolegialnym (zob. postanowienie TK z 19 lipca 2005 r., sygn. SK 22/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 86), podobnie jak nie ma „lepszych” (wieloosobowych) i „gorszych” (jednoosobowych) składów sądu.
Wszyscy sędziowie orzekający w sądach powszechnych, niezależnie od tego, czy są to sądy rejonowe, okręgowe czy apelacyjne, są niezawiśli, co oznacza, że posiadają swobodę podejmowania decyzji procesowych w zakresie wyznaczonym przez ustawy i Konstytucję.
Żadna osoba trzecia nie może wywierać wpływu na podejmowane przez nich rozstrzygnięcia (zob. postanowienie TK z 7 października 2005 r., sygn. Ts 58/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 32). Jak stwierdził Trybunał w wyroku z 24 czerwca 1998 r. (sygn. K 3/98, OTK ZU nr 4/1998, poz. 52), na niezawisłość składa się bowiem kilka istotnych elementów, do których należą: 1) bezstronność sądu (sędziów) w stosunku do uczestników postępowania; 2) niezależność wobec organów i instytucji pozasądowych; 3) samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych; 4) niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych;
- 5) wewnętrzna niezależność sędziego (zob. także wyrok TK z 20 listopada 2007 r., sygn. SK 57/05, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 125).
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zarzuty sformułowane w skardze cechuje oczywista bezzasadność.
Powyższa okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu.
POUCZENIE 13
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.