Uzasadnienie
- 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 kwietnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, zakwestionował zgodność:
- – art. 139 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
3 – art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
4 – art. 394 3 k.p.c. z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 2 Konstytucji;
5 – art. 767 3a § 3 k.p.c. z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 2 Konstytucji;
6 – art. 759 § 1 1 k.p.c. (błędnie powołany w skardze jako art. 795 § 1 1) z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
2. Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 30 stycznia 2023 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK, odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał stwierdził, że zaskarżone art. 182 § 1 pkt 1, art. 139 1 § 2, art. 394 3 § 2 pkt 2, ani art. 759 § 1 1 k.p.c. nie stanowiły podstawy wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia. Podkreślił też, że skarżący nie wykazał naruszenia przez art. 767 3a oraz art. 759 § 1 1 k.p.c. praw wynikających ze wskazanych wzorców ani nie uzasadnił zarzutu niezgodności tych przepisów ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi.
3. W piśmie z 6 lutego 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Trybunału o odmowie nadania skardze dalszego biegu, w którym przedstawił wywód dotyczący pojęcia „sprawy” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, a nadto stwierdził m.in., że:
9 – w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w 61 ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), a na etapie wstępnej kontroli skargi Trybunał nie jest uprawniony do weryfikacji zasadności merytorycznej skargi, więc wydanie zaskarżonego postanowienia jest formalnie niedopuszczalne;
10 – umarzając postępowanie referendarz orzekł o prawach strony, ponieważ podjął decyzję o zakończeniu toczącego się postępowania, zaś odwołanie się od tego orzeczenia powoduje powstanie zawisłości sporu przed sądem, czyli powstanie „sprawy”;
11 – został „pozbawiony możliwości weryfikacji orzeczenia sądu I instancji (…), a więc (…) prawa do właściwego sądu II instancji” (s. 4 zażalenia);
- – „budując rozważania skargi konstytucyjnej w oparciu o niebudzące wątpliwości poglądy Trybunału wywodził (…) jednocześnie własne zarzuty i rozważania” (s. 5 zażalenia);
13 – celowo zacytował jedno z fundamentalnych orzeczeń Trybunału, zastępując słowo „asesor” słowem „referendarz”, co stanowiło „przejaw oczywistej kreatywności” oraz „formę ekspresji twórczej, a nie powielanie treści innego orzeczenia” (ibidem).
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
2. W postanowieniu z 18 stycznia 2023 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu na podstawie trzech przesłanek: kwestionowania przepisów niestanowiących podstawy wydania orzeczenia ostatecznego, nieuprawdopodobnienia zarzutu niekonstytucyjności pozostałych przepisów w kwestionowanym zakresie oraz braku uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego.
W zażaleniu skarżący nie odniósł się do tego, że art. 182 § 1 pkt 1, art. 139 1, art. 394 3 oraz art. 759 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.; błędnie powołany w skardze jako art. 795 § 1 1 k.p.c.) nie stanowiły podstawy wydania orzeczenia wskazanego jako ostateczne.
- 3. Kolejną przyczyną odmowy nadania skardze dalszego biegu było nieuprawdopodobnienie zarzutu niekonstytucyjności art. 767 3a i art. 795 § 1 1 k.p.c. w kwestionowanym zakresie.
W złożonym środku odwoławczym skarżący stwierdził, że nie neguje rozwiązań ustawowych powierzających część spraw urzędnikom sądowym. Podniósł jednocześnie, że przy takim ukształtowaniu procedury został on jednak pozbawiony prawa do sądu II instancji.
W tym miejscu przypomnieć należy, że w zaskarżonym postanowieniu Trybunał wskazał, że skoro sąd rozpoznał środek odwoławczy wniesiony od orzeczenia urzędnika sądowego, jakim jest referendarz, to doszło do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ten sąd i rozstrzygnięcia o prawach, które wcześniej były przedmiotem rozstrzygnięcia konkretnego urzędnika. W złożonym zażaleniu skarżący nie odniósł się do podniesionego argumentu, zaprezentował natomiast obszerną definicję „sprawy”, mimo że Trybunał nie stwierdził, że wskazane w skardze postępowanie nie jest „sprawą” w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji.
4. Odnośnie braku uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanych przepisów ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, powołując się na treść art. 127 § 1 k.p.c. skarżący stwierdził, że „pismo procesowe ma być zwięzłe” (s. 5 zażalenia).
Trybunał przypomina, że postępowanie przed Trybunałem statuują przepisy u.o.t.p.TK, a dopiero w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie odpowiednio stosuje się przepisy k.p.c. Zatem uzasadnienie skargi konstytucyjnej musi w pierwszej kolejności spełniać podstawowe przesłanki przewidziane w art. 53 ust. 1 pkt. 3 u.o.t.p.TK, podczas gdy uzasadnienie niniejszej skargi składało się głównie ze skopiowanej treści uzasadnienia wyroku Trybunału oraz bardzo ogólnych rozważań skarżącego, w żaden sposób nie spełniających wskazanych przesłanek. Zarzut niekonstytucyjności nie został odniesiony do treści zakwestionowanych w skardze przepisów, a ponadto nie przedstawiono argumentów lub dowodów na poparcie sformułowanych zarzutów.
5. Konkludując Trybunał stwierdza, że wniesione zażalenie nie podważyło podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Podkreślić należy, że podstawą odmowy nie było też uznanie badanej skargi jako oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK, lecz ocena, że nie spełnia ona wymagań określonych w ustawie (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
Z tego względu zaprezentowane w zażaleniu definicje „oczywistej bezzasadności skargi” nie podważają prawidłowo poczynionych przez Trybunał ustaleń.
Mając na uwadze fakt, że skarżący nie przedstawił argumentów podważających ustalenia i przesłanki wydania postanowienia o odmowie nadania skardze dalszego biegu, a dodatkowo nie ustosunkował się do jednej z nich, Trybunał postanowił jak w sentencji.
Postanowienie
z dnia 18 stycznia 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Wojciech Sych, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.J. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 139 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- 2) art. 182 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konstytucji;
- 3) art. 394 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 2 Konstytucji;
- 4) art. 767 3a § 3 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 2 Konstytucji;
- 5) art. 759 § 1 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego z art. 10 ust. 2, art. 10 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 kwietnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego:
Skarżący, jako wierzyciel posiadający tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi, w związku z bezskuteczną egzekucją komorniczą, złożył 1 maja 2020 r. wniosek do Sądu Rejonowego w Ł. Wydział XVIII Cywilny o wyjawienie majątku przez dłużnika. W zawiadomieniu z 13 października 2020 r. Sąd Rejonowy Ł. II Wydział Cywilny Sekcja Egzekucyjna (dalej: sąd rejonowy) zobowiązał skarżącego do doręczenia dłużnikowi korespondencji sądowej za pośrednictwem komornika. Mimo złożenia skargi na przewlekłość postępowania komornik nie doręczył dłużnikowi wskazanych pism. Sąd rejonowy postanowieniem z 13 stycznia 2021 r. zawiesił więc postępowanie w sprawie. Następnie postanowieniem z 4 maja 2021 r. (sygn. akt […]) sąd rejonowy umorzył je z uwagi na niezgłoszenie przez skarżącego wniosku o podjęcie postępowania.
Skarżący złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, które postanowieniem sądu rejonowego z 16 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […]) zostało utrzymane w mocy. Wobec powyższego złożył on zażalenie na wymienione orzeczenie, które zostało odrzucone przez sąd rejonowy postanowieniem z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]). Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, które zarządzeniem sędziego z 17 lutego 2022 r. zostało pozostawione w aktach bez podejmowania dalszych czynności jako złożone dla zwłoki.
Jako orzeczenie ostateczne skarżący wskazał postanowienie sądu rejonowego z 18 stycznia 2022 r. (sygn. akt […]) o odrzuceniu zażalenia.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 23 czerwca 2022 r. (doręczonym 11 lipca 2022 r.) wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez poinformowanie, czy od wskazanego w skardze konstytucyjnej ostatecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami) pod rygorem ujemnych skutków procesowych. W piśmie z 18 lipca 2022 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że obowiązująca regulacja prawna dopuszcza do orzekania referendarzy – urzędników sądowych, którzy nie mają statusu niezawisłego i bezstronnego sądu. Nadto zaznaczył, że organ zobowiązany do ustalenia adresu dłużnika zaniechał wykonania ciążącego na nim obowiązku i w efekcie postępowanie z powództwa skarżącego zostało umorzone.
Zaistniała sytuacja godzi, zdaniem skarżącego, w jego prawo do sądu rozumiane jako uprawnienie obywatela do tego, by jego sprawa została rozpoznana przez osobę o statusie sędziego oraz do efektywnego uruchomienia postępowania przed sądem.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej jest spełnienie wymogów wynikających z Konstytucji oraz ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
- 2. Złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu.
- 2.1. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK skarżący zobowiązany jest do określenia kwestionowanych przepisów, na podstawie których zapadło ostateczne orzeczenie o jego wolnościach lub prawach. Jako ostateczne orzeczenie skarżący przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. II Wydział Cywilny Sekcja Egzekucyjna z 18 stycznia 2022 r. o odrzuceniu zażalenia (sygn. akt […]). Zapadło ono na podstawie art. 367 § 3 zdanie 2 w związku z art. 373 § 1 w związku z art. 397 § 3 w związku z art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.). W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano art. 767 3a § 3 k.p.c., zatem przepis ten stanowił normę zastosowaną przez sąd.
Pozostałe zaskarżone przepisy, tj. art. 182 § 1 pkt 1, art. 139 1, art. 394 3 oraz art. 759 § 1 1 k.p.c. (błędnie powołany w skardze jako art. 795 § 1 1 k.p.c.), nie stanowiły natomiast podstawy postanowienia z 18 stycznia 2022 r. 13
Skoro zatem przepisy te nie stanowiły podstawy wydania wskazanego przez skarżącego ostatecznego orzeczenia, to skarga nie spełniła wymagania określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. W odniesieniu do powołanych przepisów stanowi to samoistną podstawę odmowy nadania jej dalszego biegu (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
3. Kwestionując zgodność z Konstytucją art. 767 3a i art. 759 § 1 1 k.p.c. skarżący podniósł, że „referendarz w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wydał orzeczenie, albowiem orzekł o prawach strony” (skarga, s. 7). W tym miejscu wyjaśnić należy, że referendarz tylko stwierdził, że w terminie ustawowym nie wpłynął do s ądu wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Zatem nie badał on prowadzonego w sprawie postępowania, lecz stwierdził, że – z przyczyn formalnych – podlega ono umorzeniu. Z oceną taką zgodził się sąd rejonowy, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie referendarza.
Jak wyjaśnia się w orzecznictwie Trybunału, postępowanie sądowe stanowi kontynuację postępowania toczącego się przed urzędnikiem sądowym, jakim jest referendarz. W tym sensie sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie i rozstrzyga o prawach, które wcześniej stały się przedmiotem rozstrzygnięcia konkretnego urzędnika (zob. wyrok TK z 12 maja 2011 r., sygn. P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33). Skoro postanowienie referendarza zostało poddane kontroli sądu, to nie sposób wywieść naruszenia praw podmiotowych wynikających ze wskazanych przez skarżącego wzorców, zatem skarżący nie wypełnił obowiązku wskazanego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK.
3.1. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Jeśli uzasadnienie zarzutu sprowadza się jedynie do skopiowania uzasadnień dwóch orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, to stwierdzić należy, iż wymóg, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK, nie został przez skarżącego spełniony. Przywoływanie treści orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego lub Sądu Najwyższego może jedynie stanowić wzmocnienie argumentacji, ale nie może tej argumentacji zastąpić (zob. postanowienie z 19 czerwca 2018 r., sygn. Ts 158/17, OTK ZU B/2019, poz. 100).
W zakresie, w jakim skarżący kwestionuje zgodność z Konstytucją art. 767 3a § 3 oraz art. 759 § 1 1 k.p.c., badana skarga nie spełniła zatem wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK i z tego względu Trybunał odmówił nadania jej dalszego biegu.
POUCZENIE 19
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.